Avansert søk

Vanleg søk

Bokmålsordboka 31 oppslagsord

sofa

substantiv hankjønn

Opphav

fra arabisk ‘pute’

Betydning og bruk

stoppet møbel med ryggstø og sitteplass til flere personer

Eksempel

en myk sofa

- hjørnesofa
- sovesofa

Artikkelside

løs, laus

adjektiv

Opphav

norrønt lauss; samme opprinnelse som tysk los

Betydning og bruk

som ikke er bundet eller festet til noe;
som har løsnet eller kan løses lett
Eksempel
- rive seg løs;
- hunden er løs;
- en sofa med løse puter;
- sjuåringen har flere løse tenner;
- slippe hestene løs;
- slike folk skulle ikke ha lov til å gå løs;
- sikre de løseste steinene
- brukt som adverb:
  ha håret løst;
  latteren sitter løst
som ikke er samlet til et hele;
i enkelte deler
Eksempel
- løse deler;
- notere på løse lapper
som ikke er strammet eller kompakt, som ikke er fast oppbygd
Eksempel
- en løs knute;
- et løst håndtrykk;
- en løs deig;
- løs grus
- brukt som adverb:
  et løst vevd stoff;
  ha kåpen løst over skuldrene;
  romanen er løst komponert
som ikke er grundig;
upålitelig
Eksempel
- et løst overslag;
- løst snakk;
- løse rykter
uten forpliktelser
Eksempel
- et løst forhold;
- være løs og ledig;
- ha en løsere tilknytning til arbeidslivet
ustyrlig, uhemmet
Eksempel
- løs ild;
- det gikk på helsa løs

Faste uttrykk

bryte løs
begynne plutselig og voldsomt
uværet brøt løs
gyve løs på
1. ta fatt på
2. angripe (1)
gå løs på
1. angripe
  de går løs på hverandre
2. begynne med;
  ta fatt på
  gå løs på nye oppgaver
ha en skrue løs
være litt skrullete
i løs vekt
om vare: som ikke er pakket og veid på forhånd
kjøpe godteri i løs vekt;
spesialbutikker selger kaffe i løs vekt
i løse lufta
1. fritt ut i lufta
  hun så alvorlig ut i løse lufta;
  ting forsvinner i løse lufta
2. uten tilknytning til noe
  spørsmålene henger i løse lufta
løs i fisken
slapp, veik
løs i snippen
uhøytidlig, løssluppen
konserten er uformell og løs i snippen
løse forbindelser
midlertidige seksuelle forbindelser
løse fugler
personer som har falt utenfor i samfunnet og som gjerne ikke har noe fast sted å bo
venterommet tiltrakk seg gjenger og løse fugler
løst og fast
likt og ulikt
en prat om løst og fast
slå seg løs
riktig more seg

Artikkelside

sove

verb

Opphav

norrønt sofa

Betydning og bruk

ligge i bevisstløs hviletilstand;
ligge i søvn;
motsatt våke
Eksempel
- vi sov lenge i morges;
- har du ikke sovet i natt?
- jeg fikk ikke sove i natt;
- ungene sitter og sover i baksetet;
- sov godt!
være sløv eller uoppmerksom;
følge dårlig med
Eksempel
- sitte og sove i timene
ikke være i bruk
Eksempel
- loven har sovet siden 1957
dovne bort
Eksempel
- beinet mitt sover

Faste uttrykk

ikke komme sovende til noe
ikke oppnå uten hardt arbeid
sove bort
sløse bort eller gå tapt ved soving
sove bort sommernatta
sove på noe
tenke over noe
sove som en stein
sove tungt
jeg sov som en stein i natt
sove ut
hvile og styrke seg ved søvn
sove ut rusen
bli edru

Artikkelside

sitte

verb

Opphav

norrønt sitja

Betydning og bruk

hvile setet eller bakdelen med overkroppen mer eller mindre oppreist
Eksempel
- sitte på en stol;
- katten sitter ute på trappa;
- sitte til hest;
- bare bli sittende!
- gjestene satt i sofaen;
- nei, nå har jeg sittet for lenge
sette seg
Eksempel
- vil du ikke sitte?
være plassert
Eksempel
- sitte øverst ved bordet
være i virksomhet eller holde på med noe i sittende stilling
Eksempel
- sitte og arbeide
stå rolig, være i hvilestilling
Eksempel
- hønene sitter på vaglet;
- fuglene satt i rekker på telefonledningene;
- det sitter en flue i taket
bo, befinne seg, være
Eksempel
- hun satt på gården så lenge hun levde;
- sitte i fengsel;
- han sitter hjemme hele dagen;
- hun satt igjen med mange barn;
- nå sitter du der, i klemma;
- det sitter et godt hode på henne;
- nøkkelen sitter i låsen;
- lua satt på snei
være fast
Eksempel
- slå i en spiker så den sitter;
- sykdommen satt lenge i;
- jeg vil ikke ha mistanken sittende på meg
utøve en viss virksomhet
Eksempel
- sitte med makten;
- sitte på Stortinget;
- sitte i en komité;
- sitte i billettluka
- brukt som adjektiv:
  den sittende regjering
ha rett størrelse;
passe
Eksempel
- dressen sitter som støpt
slite ved sitting
Eksempel
- sitte hull på buksa;
- sitte ned en sofa

Faste uttrykk

sitte ... i det
være i en viss økonomisk situasjon
hun sitter godt i det;
familen satt dårlig i det
sitte i hell
stadig ha hell med seg
sitte igjen
måtte bli igjen på skolen etter skoletid som straff
sitte inne
være i fengsel
sitte langt inne
være vanskelig å oppnå
seieren satt langt inne
sitte med
ha eller disponere noe
sitte med armene i kors
forholde seg passiv
sitte modell
posere
sitte ned
sette seg
sitte oppe
være våken om natta
sitte på
1. sitte inne med, ha
2. tviholde på noe
3. få skyss
sitte som et skudd
passe perfekt;
være en fulltreffer
kjolen sitter som et skudd;
forestillingen satt som et skudd

Artikkelside

treseter

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

sofa eller kjøretøy eller lignende, som har seter for tre personer

Eksempel

møblementet består av en treseter, en toseter og en lenestol

Artikkelside

velur

substantiv hankjønn eller intetkjønn

Opphav

fra fransk; av latin villosus ‘lodden’

Betydning og bruk

vevd stoff i ull med ru overflate som ligner fløyel

Eksempel

sofa i velur;
en skjorte av velur

Artikkelside

sofakrok

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

del av et rom med sofa

Eksempel

en lun og koselig sofakrok

Artikkelside

sofagruppe

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Betydning og bruk

møbelgruppe med sofa og lenestoler

Artikkelside

sofabenk

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

benk som ligner sofa;

slagbenk

Artikkelside

kunstlær

substantiv intetkjønn

Opphav

av kunst

Betydning og bruk

kunstig (1) materiale som etterlikner lær;

skai

Eksempel

en sofa av kunstlær

Artikkelside

Nynorskordboka 34 oppslagsord

sofa

substantiv hankjønn

Opphav

frå arabisk ‘pute’

Tyding og bruk

stoppa møbel med ryggstø og sitjeplass for fleire personar

Døme

komfortable sofaer og lenestolar

- hjørnesofa
- sovesofa

Artikkelside

laus

adjektiv

Opphav

norrønt lauss; same opphav som tysk los

Tyding og bruk

som ikkje er bunden eller festa til noko;
som har losna eller kan løysast lett
Døme
- rive seg laus;
- hunden er laus;
- ein sofa med lause puter;
- sjuåringen har fleire lause tenner;
- sleppe laus hestane
- brukt som adverb:
  ha håret laust;
  latteren sit laust
som ikkje er samla til eit heile;
i enkelte delar
Døme
- lause delar av huset kan ramle ned;
- skrive ned ord og uttrykk på lause lappar
som ikkje er fast oppbygd, ikkje kompakt eller tett;
porøs, grisen, lite solid
Døme
- ein laus knute;
- laus grus;
- ein laus deig;
- eit laust handtrykk
- brukt som adverb:
  eit laust vove stoff
som ikkje er grundig;
upåliteleg
Døme
- eit laust overslag;
- laust snakk;
- lause rykte;
- ei lausare tilknyting
utan forpliktingar
Døme
- vere laus og ledig;
- eit laust kjærleiksforhold
uhindra, ustyrleg
Døme
- det gjekk på helsa laus

Faste uttrykk

bere laus/laust
byrje
no ber det laus/laust med uvêr
brake laus/laust
1. ta til med dundrande lyd
  applausen braka laus/laust;
  uvêret braka laus/laust
2. ta til med futt og fart
  turistsesongen brakar laus/laust om ein månad
bryte laus/laust
begynne brått og veldig
uvêret braut laus/laust
gyve laus på
1. ta fatt på
2. gjere åtak på nokon
gå laus på
1. gjere åtak på
  dei gjekk laus på ein parkert bil
2. byrje med;
  ta fatt på
  skal vi gå laus på oppgåva?
ha ein skrue laus
vere litt skrullete
i laus vekt
om vare: som ikkje er pakka og vegen på førehand
selje grønsaker i laus vekt;
prisen på matpoteter i laus vekt
i lause lufta
1. fritt ut i lufta
  ho såg ut i lause lufta;
  han slo i lause lufta med paraplyen
2. utan tilknyting til noko
  påstandane heng i lause lusfta
laus i fisken
veik, slapp
laus i snippen
uhøgtideleg, laussleppt
han var morosam og høveleg laus i snippen
lause fuglar
personar som har falle utanfor i samfunnet og som ikkje har nokon plass å bu
bygget er ein tilhaldsstad for byens lause fuglar
laust og fast
likt og ulikt
snakke om laust og fast
slå seg laus
retteleg more seg

Artikkelside

mørk

adjektiv

Opphav

norrønt myrkr

Tyding og bruk

som er utan lys;
lite eller ikkje opplyst;
motsett lys (2, 2)
Døme
- mørke haustkveldar;
- det blir tidleg mørkt;
- det var stummande mørkt i kjellaren;
- eg må gå før det blir mørkt;
- midtvinters er dagen på sitt mørkaste
om farge: som nærmar seg svart
Døme
- ho hadde mørkt hår og brune auge;
- eg vil ha bakgrunnen litt mørkare;
- dei fleste hadde mørke dressar i gravferda;
- det kjem mørke skyene inn frå vest
- brukt som adverb:
  han er mørk blond;
  vi har kjøpt ein mørk grøn sofa
om lyd: som ligg lågt på toneskalaen;
djup (2, 3), grov (3, 4)
Døme
- mørke og lyse tonar;
- han har ei mørk røyst
alvorleg (2), dyster, håplaus (1);
trist (2)
Døme
- mørke utsikter;
- eit mørkt punkt i historia;
- forskaren teikna eit mørkt bilete av framtida;
- vi prøver å halde motet oppe, sjølv i dei mørkaste stundene
- brukt som adverb:
  det såg mørkt ut for henne;
  dei såg mørkt på framtida i bransjen
ukjend (1), gåtefull;
uopplyst (2)
Døme
- den mørke mellomalderen

Faste uttrykk

eit mørkt kapittel
ei vond hending eller sak
eit mørkt kapittel i kolonihistoria;
sesongen vart eit mørkt kapittel for laget

Artikkelside

sove

sova

verb

kløyvd infinitiv: sova

Opphav

norrønt sofa

Tyding og bruk

liggje i ein medvitslaus kviletilstand;
liggje i søvn;
motsett vake (1
Døme
- vi sov lenge i dag;
- har du ikkje sove i natt?
- ungane sit og søv i baksetet;
- eg fekk ikkje sove i går;
- sov godt!
vere dorsk eller sløv;
følgje dårleg med
Døme
- sitje og sove i timane
ikkje vere i bruk
Døme
- lova har sove sidan 1930
dovne bort
Døme
- armen min søv

Faste uttrykk

ikkje kome sovande til noko
ikkje greie utan hardt arbeid
sove bort
sløse bort eller gå tapt ved soving
sove bort sommarnatta
sove på
tenkje over noko
sove som ein stein
sove tungt
i natt kjem eg til å sove som ein stein
sove ut
kvile og styrkje seg med soving
sove ut rusen
bli edru

Artikkelside

sitje, sitte

sitja, sitta

verb

kløyvd infinitiv: sitja, sitta

Opphav

norrønt sitja

Tyding og bruk

kvile setet eller bakdelen med overkroppen meir eller mindre oppreist
Døme
- sitje på ein stol;
- katten sit ute på trappa;
- gjestene sat i sofaen;
- ho vart sitjande når dei andre gjekk;
- nei, no har eg sete her i heile dag
setje seg
Døme
- vil du ikkje sitje?
vere plassert
Døme
- sitje øvst ved bordet
vere i verksemd med eller halde på med i sitjande stilling
Døme
- sitje og arbeide
stå roleg, vere i kvilestilling
Døme
- hønene sit på vaglet;
- det sat ei fluge i taket
bu, opphalde seg, vere
Døme
- sitje att med mange barn;
- sitje i fengsel;
- nøkkelen sat i låsen;
- redsla sat i han;
- han sat heime heile dagen;
- ho sat på garden så lenge ho levde;
- lua sat på snei;
- det sit eit godt hovud på den guten
vere fast
Døme
- slå i ein spikar så han sit;
- sjukdomen sat lenge i;
- ha mistanken sitjande på seg
stå føre ei viss verksemd
Døme
- sitje i billettluka;
- sitje i ei nemnd;
- sitje med makta;
- sitje på Stortinget
- brukt som adjektiv:
  den sitjande regjeringa
ha rett storleik;
høve, passe
Døme
- dressen sit som støypt
slite med jamn bruk
Døme
- sitje hol i buksebaken;
- sitje ned ein sofa

Faste uttrykk

sitje ... i det
vere i ei viss økonomisk stode
han sit godt i det;
familien sat svært dårleg i det
sitje att
måtte bli att på skulen etter skuletid som straff;
sitje igjen
sitje igjen
måtte bli att på skulen etter skuletid som straff;
sitje att
sitje inne
vere i fengsel
sitje langt inne
vere vanskeleg å oppnå
sigeren sat langt inne
sitje med
ha eller disponere noko
sitje med armane i kross
vere passiv
sitje modell
posere (2)
sitje ned
setje seg ned
sitje oppe
vere oppe om natta
sitje på
1. sitje inne med, ha
2. tvihalde på noko
3. få skyss
sitje som eit skot
passe perfekt;
vere ein fulltreffar
dressen sit som eit skot;
musikken sat som eit skot

Artikkelside

sjå 2

verb

Opphav

norrønt sjá; jamfør sett (

Tyding og bruk

oppfatte med auga;
oppdage, leggje merke til, bli var
Døme
- eg ser ikkje utan briller;
- kan du sjå hunden der borte?
- brått såg eg noko på vegen framfor meg;
- ho såg seg sjølv i spegelen;
- eg har ikkje sett nokon
vende blikket mot;
kike (1, stire
Døme
- sjå der, no regnar det;
- dei ser ein film;
- har du sett intervjuet i avisa?
- ho såg gjennom vindauget
forstå (1), skjøne;
innsjå
Døme
- han kunne ikkje sjå problemet;
- ho er rik, kan du vel sjå;
- der ser du korleis det går;
- så langt eg kan sjå, skulle det gå bra
få lære eller oppleve, erfare;
finne (5, 1), oppdage;
kome fram til
Døme
- vi får sjå korleis det går;
- denne fuglen er noko vi sjeldan ser her;
- vi ser heimbyen vår på ein annan måte no;
- eg skjønar ikkje kva du ser i henne;
- du skal sjå det går nok bra
leggje positivt merke til;
vise forståing for, anerkjenne (3)
Døme
- leiaren var flink til å sjå dei tilsette;
- ho følte at mannen hennar verkeleg såg henne;
- ein god lærar ser elevane sine
vilje (2, 1), ynskje (1);
føretrekkje
Døme
- eg ser helst at du går;
- dei såg helst at ingen sette opp telt på marka
vere saman med;
treffe (1), møte
Døme
- dei såg kvarandre ofte;
- når skal du sjå han igjen?
betrakte eller døme frå ein bestemd synsvinkel
Døme
- stort sett er folk hyggelege;
- samla sett er resultata betre i år;
- han ser alltid ting på sin eigen måte;
- isolert sett har endringa ikkje store konsekvensar;
- han såg seg sjølv som ein helt;
- generelt sett er laget betre i år
tenkje etter, fundere
Døme
- la meg sjå, det er femten år sidan i år

Faste uttrykk

ikkje sjå ut
vere fæl å sjå på
huset ser ikkje ut etter brannen;
rommet ditt ser ikkje ut
sjå bort/vekk frå
ikkje ta omsyn til;
ikkje rekne med;
ignorere
vi kan ikkje sjå bort frå det økonomiske aspektet;
sett vekk frå hovudstaden, kva er den viktigaste byen i landet?
sett bort frå far, kven kjem i bryllaupet?
sjå an
vurdere noko ei tid føre ein tek ei avgjerd;
tenkje nærmare over;
avvente
vi ser an situasjonen;
vi såg det an nokre dagar;
dei såg tida litt an før dei bestemte seg;
lat oss sjå vêret an først;
vi må sjå an folka våre
sjå etter
1. passe på nokon eller noko
  eg ser etter tinga hans medan han er vekke;
  ho ser etter tantebarna sine i helga
2. leite etter nokon eller noko
  eg ser etter fjernkontrollen;
  vi såg etter sopp
sjå for seg
førestille seg;
kalle fram i medvitet
han ser for seg eit stort flott hus;
eg såg andletet ditt for meg i draume
sjå fram til
gle seg til, vente på noko
ho ser fram til å samarbeide med dei
sjå gjennom
lese fort (i ei bok eller eit dokument)
sjå innom nokon
besøke nokon (kort);
slå av ein prat
ho såg innom meg på laurdag
sjå ned på nokon
kjenne seg betre enn nokon;
forakte
ho ser ned på alle som ikkje har same utdanning som henne
sjå opp
ver merksam;
pass på!
sjå opp!
sjå opp for takras;
du må sjå opp for lause trådar
sjå opp til
setje høgt;
beundre, dyrke (2, 4)
sjå over
kontrollere noko
kan du sjå over rekneskapen?
sjå på
1. granske, undersøke;
  vurdere
  advokaten skal sjå på saka;
  dette er noko vi må sjå nøye på
2. kaste eit blikk på;
  ta i augesyn
  vil du vere med å sjå på det nye huset vårt?
  han såg så vidt på henne
sjå seg nøydd/tvinga til
måtte gjere noko
regjeringa såg seg nøydd til å gå av;
dei såg seg tvinga til å forlate hus og heim
sjå seg om/omkring/rundt
1. leite etter noko eller nokon
  dei ser seg om etter ein ny stad å bu;
  ho ser seg omkring etter brillene
2. kike rundt seg
  dei ser seg om på det nye kontoret
3. reise rundt
  han vil sjå seg litt rundt i landet
sjå seg råd/i stand til
kunne eller ha høve til å gjere noko
i år ser vi oss råd til ein skikkeleg ferie;
eg ser meg ikkje i stand til å gå på jobb i dag
sjå seg føre
gå varsamt;
passe seg
sjå deg godt føre før du kryssar vegen
sjå seg ut
velje ut
ho har sett seg ut ein ny sofa
sjå til
1. passe på;
  ha tilsyn med, syte for
  eg ser til dyra;
  du må sjå til at gjestene får mat
2. ta fatt på;
  setje i gang med
  no får vi sjå til å byrje arbeidet
sjå ut
ha ein bestemd framtoning;
framstå (2)
han ser flott ut i den dressen;
du ser friskare ut i dag;
det ser ut som vi kan dra no
sjå ut som/til
1. gje inntrykk av;
  likne
  han ser ut som ein liten engel;
  ho ser ut til å more seg
2. gje grunn til å tru at noko vil skje
  det ser ut som det blir sol i morgon
vere … å sjå til
framstå på ein gjeven måte
han var flott å sjå til;
ho var verkeleg bedrøveleg å sjå til