Avansert søk

Nynorskordboka 35 oppslagsord

eggje, egge

eggja, egga

verb

Opphav

norrønt eggja; av egg (

Tyding og bruk

setje egg (1, 1) på;
kvesse
Døme
- eggje ljåen
stimulere, inspirere (1), kveikje (2);
øse (3, hisse (3);
terge (2), egle;
jamfør eggjande
Døme
- eggje sansane;
- han eggja folk til å feire;
- eggje nokon til strid;
- eggje opp folket

øle 1

øla

verb

Opphav

Tyding og bruk

hisse (opp), eggje
Døme
- ein kan øle han opp til kva det er
smeikje, rose, smiske for;
kjæle (med)
Døme
- øle med krøtera

drive 3

driva

verb

Opphav

norrønt drífa

Tyding og bruk

hamre eller trykkje på plass;
støyte, slå (2, 1), presse (2, 1)
Døme
- drive inn ein spikar;
- dei driv pålane godt ned i havbotnen;
- bonden dreiv spaden ned i jorda
bli ført av stad av vind, straum eller liknande;
flyte, fyke (1), reke (3, 1)
Døme
- båten dreiv mot land;
- skodda driv inn frå havet;
- isflaka dreiv inn i fjorden;
- snøen dreiv inn gjennom vindauget
- brukt som adjektiv
  ei drivande mine;
  dei såg ein pingvin på eit drivande isflak
halde i gang ei verksemd eller liknande;
vere leiar for;
jamfør drift (1)
Døme
- drive gardsbruk;
- ho som dreiv etterforskinga av drapet;
- dei dreiv sitt eige firma
gjere jamleg;
halde på med;
utføre
Døme
- drive forsking ved klinikken;
- bestefaren min dreiv som smed
få til å flytte seg vekk;
føre (4, 4);
jage (2)
Døme
- drive dyra til fjells;
- mange tusen personar vart drivne på flukt;
- dei prøvde å drive soldatane ut frå området;
- drive tilbake ein påstand
vere drivkraft for;
få til å skje
Døme
- vatnet driv turbinen;
- dei som dreiv fram revolusjonen;
- det var kjærleiken til faget som dreiv dei
- brukt som adjektiv
  ho er den drivande krafta i arbeidet
presse til sterk yting;
bringe til eit visst stadium;
tvinge (2, presse (2, 3), eggje (2)
Døme
- drive arbeidsfolket for hardt;
- dei dreiv oss til å gjere det;
- ho dreiv gjennom lovframlegget;
- drive prisane i vêret;
- bli driven til vanvit;
- vi dreiv spøken for langt
gå rundt utan eit bestemt mål eller ærend;
gå makeleg, slentre;
reke (3, 2)
Døme
- drive att og fram;
- gå og drive i gatene
brukt for å uttrykkje at ei handling går føre seg akkurat no, eller at ho held eller heldt fram over eit lengre tidsrom;
drive på med, halde på med
Døme
- dei driv og legg ned butikkar overalt;
- ho driv og skrapar is av ruta;
- vi har drive og måla huset dei siste vekene

Faste uttrykk

drivande hundar
hunderasar som er spesielt godt eigna til å spore opp og jage vilt;
hundar som jaktar på vilt ved å forfølgje det
drive dank
vere utan arbeid eller sysselsetjing;
late seg;
dovne seg
drive dank heile ferien;
eg vil ikkje bli gåande og drive dank heile livet
drive det langt
nå langt innanfor eit felt eller i eit yrke
han kunne ha drive det langt i tennis;
dei siste åra har dei drive det langt i å utvikle teknologi for utnytting av vasskraft
drive det til
arbeide seg fram;
oppnå, bli
drive det til som journalist;
eg burde ha drive det til noko større og gjort han stolt
drive fram
dyrke i kunstig klima
drive fram blomstrar
drive med
1. vere sysselsett med;
  arbeide med
  kva driv du med for tida?
  drive med eksport
2. gjere jamleg eller ha som hobby eller fritidsaktivitet
  drive med handball;
  drive med narkotika
3. halde på med;
  gjere;
  drive på med
drive på
arbeide hardt;
halde fram
dei dreiv på som aldri før;
han aksepterte ikkje avslaget og dreiv på
drive på med
halde på med;
gjere;
drive med (3)
få drive på med det ein liker best
drive seg
1. presse seg sjølv til å gjennomføre;
  arbeide hardt
  det er ikkje sunt å drive seg sjølv så hardt
2. flytte seg framover ved å sparke, presse eller dytte frå bakken eller anna underlag
  kvithaien driv seg gjennom vatnet ved å slå med den kraftige halen
drive til
slå til
han dreiv til konkurrenten med fiskestonga

elde 5

elda

verb

Opphav

norrønt elda; av eld

Tyding og bruk

fyre (1), kveikje (1) (opp)
Døme
- elde i omnen
i overført tyding: eggje (2), kveikje (2)
Døme
- elde opp krigarane

stimulere

stimulera

verb

Opphav

frå latin, av stimulus ‘odd, pigg’

Tyding og bruk

verke opplivande;

setje fart i;

eggje (2), kveikje (2);

jamfør stimulerande

Døme

kremen skal stimulere huda;
kaffien stimulerte meg;
premien skal stimulere til auka innsats

utfordre

utfordra

verb

Opphav

etter lågtysk; tysk

Tyding og bruk

oppmode sterkt til handling;
eggje (2), hisse (1)
Døme
- utfordre nokon til duell;
- han gav 1000 kroner til innsamlinga og utfordra alle andre til å gjere det same
vere eller opptre kritisk overfor nokon (slik at dei reagerer);
provosere (2)
Døme
- utfordre det etablerte samfunnet
stille krav til
Døme
- bli utfordra intellektuelt;
- utviklinga utfordrar samfunnet

Faste uttrykk

utfordre lagnaden
gjere noko vågalt

terge

terga

verb

Opphav

frå lågtysk ‘rive i, tirre’; samanheng med tirre

Tyding og bruk

drive gjøn med;
erte, irritere (2)
Døme
- terge naboen med høge lydar
eggje opp;
tirre
Døme
- terge ein hane

tankeflog

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

det å fantasere;

tankeflukt (1), drøymeri

Døme

eggje til fantasi og tankeflog

øse 3

øsa

verb

Opphav

norrønt ǿsa

Tyding og bruk

eggje (2), hisse (2), egse (

Faste uttrykk

øse opp
setje kjenslene i sterk rørsle hos;
få til å bli sint eller opphissa;
hisse (seg) opp;
jamfør oppøst
dei hadde øst han opp;
han øser seg opp for ingen ting

yve 1

yva

verb

kløyvd infinitiv: yva

Opphav

norrønt ýfa ‘ruske opp, eggje, utfordre’

Tyding og bruk

spreie, spile ut, reise
Døme
- katten yver håra;
- småfuglane sat og yvde – sprikte med fjørene
- vide seg ut
  leiven yvde litt når han vart dynka
- refleksivt:
  håra yver seg opp;
  havet yvde seg ut, måtte ha meir rom;
  du må ikkje yve deg opp såleis
stå ut, sprikje

Faste uttrykk

yve seg
spile seg ut, reise seg, vide seg (ut); òg: reise bust, byste seg, gjere seg brei eller morsk, bli sinna, yvast (2, 1)

Resultat per side: