Avansert søk

Nynorskordboka 55 oppslagsord

fø, føde 2

føda

verb

Opphav

norrønt fǿða

Tyding og bruk

gje, skaffe mat til;
fôre;
forsørgje
Døme
- fø ein godt;
- fø seg sjølv;
- garden kan fø fem kyr;
- fø på ein familie
om kvinne (eller meir sjeldan hodyr): setje til verda
Døme
- fø eit barn;
- ormen før levande ungar;
- ho fødde i går;
- fø utan smerte;
- ho er fødd i 1950;
- vere fødd blind;
- fru Ås, fødd Olsen;
- ingen er fødd meister
- brukt som adjektiv
  han er den fødde gjøglar
skape (2), valde (2
Døme
- tida før nye tankar

Faste uttrykk

bli fødd
kome til verda
bli fødd på ny
bli (åndeleg) atterfødd
fø fram
ale eller fostre opp
fø fram ein kalv;
ho fødde fram ein son
fø opp
ale eller fostre opp
fø opp 70 kje;
fø opp ungar
ikkje fødd i går
slett ikkje urøynd;
ikkje lett å lure

føde 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt fǿða

Tyding og bruk

næring, mat, kost

Døme

slite for føda

Faste uttrykk

fast føde
mat ein må tyggje
ete grønsaker, kjøt eller anna fast føde
flytande føde
næring i væskeform
åndeleg føde
noko som tener til inspirasjon

veidn

substantiv hokjønn

Opphav

Tyding og bruk

noko som er fanga, særleg småvilt, fisk og sjødyr til føde;

tørrmat, turrmat

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

fast føde;

til skilnad frå skeimat og kokemat

Døme

ha tørrmat på lager

fast

adjektiv

Opphav

norrønt fastr

Tyding og bruk

som ikkje kan flyttast
Døme
- fast innbu
- brukt som adverb
  sitje fast i fella;
  binde noko fast;
  gå seg fast i fjellet;
  halde seg fast i karmen
som held forma;
hard, kompakt
Døme
- fast grunn;
- grauten vart for fast;
- trene for å få fastare musklar
stø (3, sikker (2), resolutt, påliteleg
Døme
- fast grep;
- med fast hand;
- fast overtyding
- brukt som adverb
  tru fullt og fast på noko;
  vere fast bestemt på noko
ubrigdeleg, varig;
regelbunden
Døme
- ha faste vanar;
- ete til faste tider;
- faste utgifter;
- gå i fast rute;
- ha fast følgje;
- fast kunde;
- fast takst;
- eit fast haldepunkt;
- ha fast plass på laget
- brukt som adverb
  vere fast tilsett;
  dette står fast

Faste uttrykk

fast eigedom
jord, hus og liknande;
til skilnad frå lausøyre
overta ein fast eigedom
fast føde
mat ein må tyggje
ete grønsaker, kjøt eller anna fast føde
fast i fisken
1. spenstig, stø
  bilen er stramt sett opp og fast i fisken
2. som ikkje gjev etter for press
  han må vere tydeleg på kva han vil, vere fast i fisken
fast ordstilling
plassering av ledd i ei setning etter reglar i språket
moderne norsk har relativt fast ordstilling til skilnad frå kasusspråk
fast uttrykk
ord som ofte opptrer saman;
frase (2, 1), idiom (1)
‘å hoppe etter Wirkola’ er vorte eit fast uttrykk
halde fast ved
vere tru mot
i fast form
ikkje flytande eller i gassform
sjokolade i fast form
laust og fast
likt og ulikt
snakke om laust og fast
slå fast
konstatere
politiet slår fast at skadane er omfattande

velskapt, velskapa

adjektiv

Opphav

Tyding og bruk

normalt eller godt skapt;

Døme

føde eit velskapt barn;
velskapte hender

ete 2

eta

verb

kløyvd infinitiv: eta

Opphav

norrønt eta

Tyding og bruk

innta næring i form av mat, føde eller måltid;
setje til livs, fortære (1)
Døme
- ete og drikke;
- ete med kniv og gaffel;
- dei sat og åt;
- dei et brød til frukost;
- han åt på eit eple
kunne eller ville ha noko som mat;
tole (2, 3), like (5
Døme
- eg et ikkje fisk;
- ho et kjøt;
- han et berre glutenfri mat
i overført tyding: bruke opp;
ta
Døme
- utgiftene et fortenesta;
- dei nye rutinane åt mykje tid
i overført tyding: plage (2, gnage (3), ergre
Døme
- det et meg at eg tapte

Faste uttrykk

ete av kunnskapstreet
lære
elevane skal ete av kunnskapstreet
ete av lasset
ta av noko som ikkje er tiltenkt ein sjølv, eller som ein ikkje har vore med å jobbe for
ete for to
vere gravid
ete hatten sin
brukt for å forsikre tilhøyraren om at ein er sikker i ei sak
viss ikkje Brann vinn cupen til neste år, skal eg ete hatten min
ete i seg
akseptere utan å ta til motmæle
ete i seg nederlaga
ete i seg orda sine
ta tilbake det ein har sagt
ete kirsebær med dei store
innlate seg med sine overmenn
ete nokon ut av huset
ete mykje (og ofte) heime hos nokon på deira rekning
ete om seg
spreie seg;
vekse i omfang;
utvide seg
katastrofen et om seg;
prosjektet åt om seg
ete opp
1. ete alt (på tallerkenen, bordet eller liknande)
  han åt opp maten
2. redusere gradvis;
  bruke opp;
  ta
  dei auka prisane et opp heile lønsauken;
  laget klarte ikkje å ete opp forspranget før pausen
3. gjere sterkt inntrykk;
  øydeleggje;
  plage (2, ergre
  det dårlege samvitet et meg opp;
  sorga åt ho opp
ete seg
trengje seg;
presse (2, 3), fortære (2)
bekken har vorte så stor at han et seg inn i vegnettet;
elden åt seg oppover terrenget;
frosten et seg nedover i jorda
ete seg innpå
1. ta igjen eit forsprang eller ei leiing
  konkurrenten åt seg innpå
2. ta over areal
  byggjefeltet et seg innpå skogen
ete seg opp
leggje på seg
grisane et seg opp til slaktevekt
ete som ein fugl
ete lite;
vere småeten
ete som ein gris
ete på ein grådig måte;
ete utan bordskikk
ete som ein hest
ete mykje
ete ute
ete på restaurant eller liknande
vi et ute kvar helg
vere til å ete opp
vere svært tiltalande eller tiltrekkjande
den vesle hundekvelpen var til å ete opp

grise

grisa

verb

Opphav

Tyding og bruk

om purke: få ungar, føde
skitne, søle, ureine
Døme
- grise til benken;
- grise seg til;
- grise med maling og tusj

animalsk

adjektiv

Uttale

animaˊlsk

Opphav

av animal og -sk

Tyding og bruk

som høyrer til dyreriket;

til skilnad frå mineralsk og vegetabilsk

Døme

animalsk føde;
animalsk vev;
animalsk feitt

flytande

adjektiv

Opphav

presens partisipp av flyte (

Tyding og bruk

som flyt (1
Døme
- halde seg flytande;
- flytande vindmøller på havet
som er i væskeform
Døme
- flytande naturgass
uklar (1), vag;
glidande
Døme
- flytande grense
som har flyt;
ledig (1)
Døme
- tale flytande engelsk
- brukt som adverb
  tale engelsk flytande

Faste uttrykk

flytande føde
næring i væskeform
flytande hotell
stort turistskip
flytande kapital
fritt disponibel kapital
flytande kurs
valutakurs som følgjer tilbod og etterspurnad
flytande rente
rente som kan endrast i avtaleperioden
i flytande form
i væskeform

Resultater per side: