Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 197 oppslagsord

skjøne, skjønne

skjøna, skjønna

verb

kløyvd infinitiv: skjøna, skjønna

Opphav

norrønt skynja; av skjøn

Tyding og bruk

ha greie på;

forstå, innsjå

Døme

skjøne samanhengen;
ikkje skjøne eit ord;
skjøne at noko er gale;
dette går ikkje, skjønar du;
vi skjønte ikkje kva dei meinte;
eg trur eg har skjønt det no

Faste uttrykk

ikkje skjøne bæret
ikkje forstå noko som helst
elevane skjøna ikkje bæret då læraren forklarte likningar med to ukjende;
dette skjønar eg ikkje bæret av
skjøne på
1. gjere seg opp ei meining om (noko)
2. gje ei påskjøning
  skjøne på nokon for innsatsen
skjøne seg på
ha innsikt i;
forstå seg på
han skjønar seg ikkje på politikk

Artikkelside

prate

prata

verb

kløyvd infinitiv: prata

Tyding og bruk

samtale uformelt;
drøse (2, svalle (1, røde (4, snakke
Døme
- dei prata om gamle dagar;
- prate politikk;
- kva pratar du om no?
- eg prata med sjefen i går
vrøvle, vase (3, tøve
Døme
- prate noko bort;
- prate tull

Artikkelside

valhendt

adjektiv

Opphav

samanheng med valen

Tyding og bruk

valen (1), nomen (2
i overført tyding: famlande, usikker (5)
Døme
- valhendt politikk

Artikkelside

symbolpolitikk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

politikk som ikkje er ei faktisk løysing på eit problem, men berre skal gje inntrykk av handlekraft eller vise fram eit standpunkt

Døme

dei meiner forbodet er rein symbolpolitikk og ikkje eit effektivt klimatiltak

Artikkelside

pragmatisk

adjektiv

Tyding og bruk

som legg vekt på å kome fram til praktiske løysingar;
føremålstenleg, tenleg
Døme
- pragmatisk politikk;
- dei har ofte vist seg både pragmatiske og fleksible
om historieskriving: som freistar å klarleggje årsaker til og verknader av historiske hendingar
Døme
- pragmatisk historieskriving
i språkvitskap: som gjeld bruk av språk og verknad av språkbruk
Døme
- pragmatisk analyse av språket

Artikkelside

ytterpunkt

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

punkt som ligg lengst frå midten eller sentrum
Døme
- tida pendelen treng til å svinge frå eine ytterpunket til det andre
i overført tyding: punkt som ligg i enden av ei (førestilt) linje
Døme
- sanninga ligg ein plass mellom ytterpunkta i saka;
- partiet representerer eit ytterpunkt i norsk politikk

Artikkelside

velferdspolitikk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

politikk som dreier seg om velferdstenester eller velferdsytingar

Døme

høgre- og venstresida har svært ulik velferdspolitikk

Artikkelside

velorientert

adjektiv

Tyding og bruk

som har god kjennskap til noko;

velinformert, kunnskapsrik

Døme

vere velorientert om europeisk politikk

Artikkelside

gje, gjeve, gi

gjeva

verb

kløyvd infinitiv: gjeva

Opphav

norrønt gefa

Tyding og bruk

la få (2, 1);
(over)rekkje, levere;
la kome frå seg, sende ut, føre fram, skaffe
Døme
- gje meg avisa;
- det heile gav eit sterkt inntrykk;
- gje atterljom;
- gje seg tid til noko;
- gje nokon skylda for noko;
- gje nokon bank;
- gje nokon høve til noko;
- gje døme;
- gje svar;
- gje lov;
- gje samtykke;
- gje nokon rett;
- gje hjelp;
- gje gass;
- gje avkall på noko;
- gje akt;
- gje tol
brukt for å uttrykkje ynske
Døme
- Gud gjeve det er sant!
- gjev det er sant!
mate (1), fôre (4, 1)
Døme
- gje ungen;
- gje krøtera
la få som gåve;
skjenkje (3), donere
Døme
- gje pengar;
- gje bort gåver;
- gje rabatt
bruke alle sine krefter og all si tid på noko;
ofre (4)
Døme
- gje livet sitt for nokon eller noko
dele ut kort i kortspel
Døme
- din tur å gje
stå for;
halde
Døme
- gje ein middag;
- gje ein konsert;
- gje undervisning;
- gje timar
kaste av seg;
produsere, yte, prestere
Døme
- gje gode renter;
- boka gjev mykje;
- jorda gjev lite av seg;
- gje resultat;
- han har ingenting å gje
gje ut i vederlag for noko;
betale (1)
Døme
- gje 80 kr for boka;
- eg skulle gje mykje for å få vite det

Faste uttrykk

gje att
1. om handel: gje vekslepengar
  gje att på ein tiar
2. fortelje att;
  referere (2)
  gje att noko ein har høyrt
gje blaffen i
vere likeglad med
gje blaffen i politikk;
gje blanke blaffen i vedtaket;
ho gav blaffen
gje bryst
amme (2
gje ein god dag i
ikkje bry seg om;
gje blaffen i
han gav ein god dag i arbeidet sitt
gje etter
1. om underlag: svikte (1)
  planken gav etter
2. om person: føye seg eller vike
  gje etter for krava;
  dei gav etter for presset
gje frå seg
(motvillig) overlate til nokon
gje frå seg førarkortet;
gje frå seg makta;
gje frå seg råderetten
gje igjen
gje vekslepengar
gje igjen på ein hundrings
gje inn
skjelle (nokon) ut
gje og ta
vere villig til å inngå kompromiss
gje opp
1. opplyse om, offentleggjere
  gje opp namn og adresse;
  gje opp inntekta for siste året
2. om person: slutte å kjempe, resignere
  nei, no gjev eg opp;
  gje opp kampen;
  gje opp anden;
  gje opp all von
gje på
få opp farten; halde (intenst) på (med noko), drive på
gje seg
1. om underlag: sige, svikte, gje etter
  golvet gav seg under han
2. avta i styrke;
  gå tilbake
  stormen har gjeve seg;
  sjukdomen har gjeve seg
3. gje etter (2);
  bøye av
4. slutte (1) med noko
  han har gjeve seg med idretten;
  no får du gje deg med dette tullet!
gje seg heilt og fullt til
vie seg til (noko)
gje seg i ferd med
gå i gang med
gje seg i kast med
gå i gang med
gje seg i lag
slå lag (med nokon)
gje seg i veg
byrje å fare eller gå
gje seg over
overgje seg;
miste motet;
bli heilt maktstolen eller himmelfallen
gje seg sjølv
vere sjølvsagd eller opplagd
løysinga gjev seg sjølv;
svaret gjev seg sjølv
gje seg til
bli verande;
slå seg til ro
ho gav seg til i bygda
gje seg til å
byrje å
han gav seg til å gråte
gje seg ut for
påstå å vere eller spele nokon
gje seg ut på
gå i gang med
gje ut
sende bøker, blad og liknande på marknaden
ikkje gje frå seg ein lyd
vere still;
teie (2, 2)
han gav ikkje frå seg ein lyd
ikkje gje mykje for
verdsetje (noko) lågt eller sjå ned på (nokon)
kva gjev du meg for det?
kva synest du om slikt?

Artikkelside

jordnær

adjektiv

Tyding og bruk

som er nær jorda
realistisk, nøktern (1)
Døme
- føre ein jordnær politikk

Artikkelside

Resultater per side: