Avansert søk

Vanleg søk

Nynorskordboka 1312 oppslagsord

adverb

substantiv inkjekjønn

Uttale

adverˊb

Opphav

av latin ad ‘til’ og verbum ‘ord’

Tyding og bruk

ord som oftast er underordna eit verb eller adjektiv og seier noko om grad, måte, stad eller tid

Døme

i ‘køyre fort’ er ‘fort’ eit adverb

Artikkelside

ærleg

adjektiv

Opphav

norrønt ærligr; frå lågtysk

Tyding og bruk

som uttrykkjer sanninga;
sann (1, 1), sannferdig, oppriktig
Døme
- vere ærleg mot kjærasten sin;
- seie si ærlege meining;
- for å vere ærleg liker eg ikkje å danse
- brukt som adverb:
  svarer du ærleg no?
  eg skal ærleg innrømme at eg gjorde feil
som følgjer eller gjer det som er rett;
heiderleg, pålitande
Døme
- ein ærleg og tru tenar;
- tene pengar på ærleg vis;
- det er ei ærleg sak å kjempe for seg og sine
brukt som adverb: retteleg, sanneleg
Døme
- dette hadde han ærleg fortent

Faste uttrykk

ærleg talt
når sanninga skal seiast
eg veit ærleg talt ikkje korleis det skal gå

Artikkelside

ytterlegare

adjektiv

Opphav

av ytterleg

Tyding og bruk

som kjem i tillegg til noko som allereie er nemnt i konteksten

Døme

be om ytterlegare opplysningar;
ei ytterlegare spreiing av busetnaden

brukt som adverb:
- dette vil komplisere arbeidet ytterlegare;
- eg vart ytterlegare forvirra av det vage språket i boka;
- ho har studert i to år, og kjem med sannsyn til å studere i ytterlegare tre

Artikkelside

ytst

adjektiv

Opphav

norrønt ýztr; jamfør ytre (

Tyding og bruk

som er lengst ute;
som ligg lengst borte (frå midten);
motsett inst
Døme
- bu på den ytste garden;
- reise til dei ytste øyane;
- sitje på ytste odden;
- frå den ytste landsenden;
- skrelle av det ytste skalet;
- ta plaster på den ytste delen av fingeren
- brukt som adverb:
  balansere ytst på kanten;
  han sat ytst på benken;
  fiske ytst ute på neset;
  ytst hadde han ein tjukk genser
av høgste grad;
sterkast, best, mest ekstrem
Døme
- i den ytste einsemd;
- i den ytste naud;
- desse synspunkta blir rekna til ytste venstrefløy
med mest ugagnleg utfall;
verst
Døme
- til dei ytste konsekvensar;
- i ytste fall kan han straffast med fengsel

Faste uttrykk

den ytste dagen
domedag
gjere sitt ytste
gjere det ein kan;
yte sitt beste
til det ytste
til grensa av det moglege;
i aller høgste grad
spenninga er driven til det ytste;
utnytte noko til det ytste;
han er harmfull til det ytste

Artikkelside

vill

adjektiv

Opphav

norrønt villr

Tyding og bruk

som veks eller lever i fri naturtilstand;
udyrka, utamd
Døme
- ville planter og dyr;
- temje ein vill hest;
- ville hundar
- brukt som adverb:
  denne planta veks ikkje vilt;
  det finst plassar der kattar lever vilt
aud, ulendt
Døme
- på ville fjellet;
- ville og forrivne fjell;
- eit vilt landskap
som ikkje kan orientere seg;
forvilla (1)
Døme
- gå seg vill
- - døgnvill
  - rådvill
som manglar kontroll eller hemningar;
styrlaus, kaotisk, oppjaga (2)
Døme
- ein vill dans;
- kampen vart villare og villare;
- vere på vill flukt;
- vill av raseri;
- vere vill etter tobakk;
- føre eit vilt liv;
- dei ulike meldingane skapte vill forvirring
- brukt som adverb:
  slå vilt om seg
som strir mot sunn fornuft;
planlaus, sprø (3), sanselaus (2)
Døme
- det var heilt vilt;
- er du heilt vill?
- ein vill plan;
- vere vill og galen;
- høyre eit vilt rykte
brukt som forsterkande adverb
Døme
- få besøk av vilt framande;
- vere vilt glad;
- ei vilt jublande folkemengd

Faste uttrykk

i sin villaste fantasi
innanfor det ein kan førestille seg;
med all si førestillingsevne
eg hadde ikkje i min villaste fantasi trudd eg skulle vinne
på ville vegar
- på ein stad der ein ikkje skal vere;
  på avvegar
  gjerdet vart øydelagt av ein bil på ville vegar;
  treffe på ein grevling på ville vegar
- på villspor når det gjeld moral, fornuft, fakta eller liknande
  når vanlege folk ikkje har råd til mat, då er vi på ville vegar;
  eg er redd ho har hamna på ville vegar i livet

Artikkelside

villig, viljug

adjektiv

Opphav

norrønt viljugr, samanheng med vilje ( og vilje (

Tyding og bruk

budd til å gjere det som nokon ynskjer eller krev
Døme
- vere villig til å hjelpe;
- dei er villige til å betale ein høg pris for huset;
- finne nokon som er villig til å gje pengar
- - kampvillig
  - offervillig
  - risikovillig
- brukt som adverb:
  seie seg villig til noko
som utan vanskar gjer eller går med på noko
Døme
- finne ei villig jente å sjekke opp;
- hjelpe til med villige hender;
- ei villig plante
- - arbeidsvillig
  - lærevillig
  - samarbeidsvillig
- brukt som adverb:
  følgje villig med til dokteren;
  villig vedgå noko;
  planta veks villig

Faste uttrykk

villig vekk
i eitt set;
ofte, gjerne
fisken beit villig vekk;
det hender villig vekk

Artikkelside

veldig

adjektiv

Opphav

frå lågtysk, jamfør norrønt vǫldugr ‘mektig, gjæv’; samanheng med velde (

Tyding og bruk

særs stor;
mektig (2), sterk (1)
Døme
- ordne opp med veldig hand;
- ei veldig påkjenning;
- kome med ein veldig fart;
- det har eg veldig lyst til
brukt som adverb: i høg grad;
særs (2), overlag (2
Døme
- veldig godt sagt;
- huset er veldig stygt;
- reisa var veldig lang;
- du er veldig høg;
- eg forstår veldig lite av deg;
- no har eg veldig mykje på hjartet

Artikkelside

vemodig

adjektiv

Opphav

etter lågtysk

Tyding og bruk

prega av vemod;

sorgmild, vedkjømeleg

Døme

det er vemodig å skiljast;
vemodig å tenkje på

brukt som adverb:
- ei vemodig vakker stund

Artikkelside

velsigne

velsigna

verb

Tyding og bruk

ynskje signing over
Døme
- pinsevenene døyper ikkje, men velsignar barna
takke (2, 1), prise (3, 2)
Døme
- eg kan ikkje nok få velsigne deg for hjelpa;
- ho bad og velsigna
la få (som gave);
gje (4), forære
Døme
- turen var velsigna med godt vêr;
- så langt har året velsigna oss med mange gode nyheiter
brukt som adjektiv: herleg (1), velgjerande (2)
Døme
- ei velsigna stund;
- eit velsigna vêr
- brukt som adverb:
  vere velsigna fri for nykker

Artikkelside

velberga

adjektiv

Tyding og bruk

utan skadar eller mein (1;
uskadd, like heil
Døme
- bilistane er velberga etter kollisjonen
- brukt som adverb:
  kome seg velberga ned frå fjellet
brukt som adverb: utan problem eller nedturar
Døme
- kome seg velberga gjennom eksamen
økonomisk trygg eller velståande
Døme
- ei velberga forretningskvinne
- brukt som adverb:
  butikken kom seg velberga gjennom dårlege salsår

Artikkelside

Resultat per side: