Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
33 treff

Nynorskordboka 33 oppslagsord

kalkun

substantiv hankjønn

Opphav

av nederlandsk kalkoen, av kalkoense haan ‘hane frå Calicut’ (ut frå den trua at Amerika var ein del av India); i tydinga ‘mislukka film’ etter engelsk turkey ‘kalkun’, i overført tyding ‘fiasko, flopp’, truleg fordi fuglen ikkje kan flyge

Tyding og bruk

  1. opphavleg mellomamerikansk tam hønsefugl med stor vifteforma hale;
    Meleagris gallopavo
  2. kjøt av kalkun (1)
    Døme
    • ete kalkun til jul
  3. pretensiøs, men heilt mislykka film
Artikkelside

tupp 1

substantiv hankjønn

Opphav

same opphav som topp (2: tyding 2 på grunn av hanekammen

Tyding og bruk

  1. ytste, spisse eller avsmalnande ende av noko (langvore);
    spiss, tipp
    Døme
    • støvlar med jarnslegen tupp

Faste uttrykk

  • på tuppane
    spent på utfallet frå ei hending;
    vaken, ivrig
    • på tuppane av forkaving
Artikkelside

kik 1

substantiv hankjønn

Opphav

frå tysk , opphavleg ‘kylling’; jamfør hane

Tyding og bruk

konisk del i ei vasskran
Artikkelside

terge

terga

verb

Opphav

frå lågtysk ‘rive i, tirre’; samanheng med tirre

Tyding og bruk

  1. drive gjøn med;
    Døme
    • terge naboen med høge lydar
  2. eggje opp;
    Døme
    • terge ein hane
Artikkelside

heilspenn

substantiv inkjekjønn

Faste uttrykk

  • i helspenn
    1. om ting, særleg hane på skytevåpen: heilt spent
      • han kasta seg ned med hagla i heilspenn
    2. full av spenningar i kroppen;
      svært spent
      • kropp og sinn er i heilspenn;
      • nervene er i heilspenn;
      • alle var i heilspenn
Artikkelside

hanebein

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

bein (1, 4) på hane

Faste uttrykk

Artikkelside

hane

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt hani

Tyding og bruk

  1. hanndyr av tamhøns eller ymse andre arter av hønsefuglar
    Døme
    • hane og høne;
    • hanen gol for tredje gong
  2. ting som har (eller opphavleg har hatt) form som liknar ein hane (1)
    Døme
    • hanen på mønet snur seg etter vinden;
    • hanen på børsa var slått sund;
    • skifte ut hanen

Faste uttrykk

  • den raude hanen gjel
    det brenn;
    det er brann
    • brannvernet har plikt til å rykkje ut når den raude hanen gjel
  • einaste hanen i korga
    einaste mannen blant fleire kvinner
  • før hanen gjel
    svært tidleg
    • vere oppe før hanen gjel
  • stolt/kry/byrg som ein hane
    svært stolt
Artikkelside

sparre

sparra

verb

Opphav

gjennom engelsk spar ‘bokse’; frå eldre fransk esparer ‘bruke sporane’ (om hane)

Tyding og bruk

  1. bokse eller bryte mot ein sparringpartnar (1)
  2. i overført tyding: få motargument frå ein annan person;
    diskutere
    Døme
    • ho fekk fleire å sparre med og lære av
Artikkelside

i helspenn

Tyding og bruk

Sjå: heilspenn
  1. om ting, særleg hane på skytevåpen: heilt spent
    Døme
    • han kasta seg ned med hagla i heilspenn
  2. full av spenningar i kroppen;
    svært spent
    Døme
    • kropp og sinn er i heilspenn;
    • nervene er i heilspenn;
    • alle var i heilspenn
Artikkelside

stolt/kry/byrg som ein hane

Tyding og bruk

svært stolt;
Sjå: hane
Artikkelside