Avansert søk

Nynorskordboka 2596 oppslagsord

brødrasp

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

smular av raspa brød;

panko, griljermjøl

Døme

dryss brødrasp over fiskegratengen før steiking

bybrann

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

brann (1) som rammar store område i ein by

Døme

bybrannen la over hundre hus i oske;
den gamle kyrkja vart råka i bybrannen;
bybrannen i Bergen i 1916

flekke 2

flekka

verb

Opphav

norrønt flekka

Tyding og bruk

setje flekker på;
søle til
Døme
- flekke seg til
måle over slitne stader før første strøk med måling på ei overflate
Døme
- flekke veggen
fylle hol i mur med sement

tak 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt þak

Tyding og bruk

øvste del av ein bygning som tener som avslutning ovantil og til vern mot vêret;
toke (1
Døme
- leggje skifer på taket;
- kråka sit på taket
- - pulttak
  - saltak
  - skifertak
  - torvtak
øvste, dekkjande del av eit rom;
himling (2
Døme
- han nådde mest opp i taket
i overført tyding: avgrensing, øvre grense
Døme
- setje tak på løyvingane
- - kostnadstak
  - rentetak

Faste uttrykk

gå i taket
1. stige sterkt
  prisane gjekk i taket
2. la ei sterk kjensle (særleg sinne) få brått utløp;
  eksplodere (2)
  ho gjekk i taket da saka vart kjend;
  han gjekk i taket av glede
ha tak over hovudet
ha husrom
hoppe i taket
la glede eller liknande kjensle brått få utløp
han kunne ha hoppa i taket av lykke
hælane i taket
full fest
høgt under taket
1. med stor avstand frå golv til tak
  det er høgt under taket i matsalen
2. prega av toleranse
  i dette miljøet er det høgt under taket
lågt under taket
1. med liten avstand frå golv til tak
2. lite vidsyn, liten toleranse
  det var ikkje lågt under taket i avisredaksjonen
setje kryss i taket
markere noko heilt uventa (som ein er glad for)
stange i taket
møte ei hindring som som stoppar vekst, utvikling eller liknande
marknaden stangar i taket
under tak
1. om bygning: med ferdig bygd tak
  hallen skal vere under tak før sommaren
2. inn i ein bygning;
  i hus
  dei fekk kornet under tak
3. i same bustad eller heim
  dei lever under tak med besteforeldra

tore 2, torne 1

tora, torna

verb

Tyding og bruk

brake og buldre av tore (1
Døme
- lyne og tore;
- det tora heile natta;
- han vart alltid redd når det tora
lage høg, buldrande og brakande lyd som av tore (1
Døme
- elva tora nedover dalen;
- flya torar over oss
i overført tyding: tale høgt og rasande;
agitere sterkt, refse;
jamfør toretale
Døme
- tore mot regjeringa

døme 2, dømme

døma, dømma

verb

Opphav

norrønt dǿma; av dom (

Tyding og bruk

felle dom (1, 1) i ei rettssak
Døme
- bli dømd for tjuveri;
- døme nokon til samfunnsstraff;
- han vart dømd til to år i fengsel;
- domaren dømer dei til døden
- brukt som substantiv
  den dømde
peike ut vinnaren eller passe på at reglane vert følgde i ein konkurranse
Døme
- døme i VM-sluttspelet;
- døme i ein musikkonkurranse;
- domaren dømde straffe til bortelaget
gjere seg opp ei meining om;
vurdere (4), slutte (8)
Døme
- døme ut frå eigne preferansar;
- etter alt å døme kjem dette til å gå bra;
- etter smaken å døme må dette vere solbærsaft
setje seg til doms over;
laste (2
Døme
- døme andre strengare enn seg sjølv
- brukt som adjektiv
  ha ei dømande haldning

Faste uttrykk

den dømande makta
domstolane
den dømande makta er uavhengig av den lovgjevande og den utøvande makta

domar, dommar

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt dómari; av dom (

Tyding og bruk

person som dømer i rettssak eller tvist
Døme
- domarane i lagmannsretten
person som dømer i konkurransar, leikar eller liknande
Døme
- domaren stoppa kampen
person som seier meininga si om noko eller nokon;
kritikar
Døme
- gjere seg til domar over nokon
om bibelske tilhøve: israelittisk ættehovding
Døme
- Gideon var ein domar

domfelle

domfella

verb

Opphav

av dom ( og felle (

Tyding og bruk

seie dom (, 1) over;

døme skyldig

Døme

domfelle i saker om ærekrenkingar

brukt som substantiv
- domfelte bad om områdingstid

dom 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt dómr, jamfør tysk tun og engelsk do ‘gjere’; jamfør -dom

Tyding og bruk

sluttavgjerd i ei rettssak
Døme
- felle ein dom;
- domen lyder på to års fengsel;
- dom utan vilkår;
- ein mild dom;
- anke ein dom;
- utan lov og dom
vurdering, meining (2)
Døme
- min dom om kunstverket

Faste uttrykk

dom på vilkår
vilkårsdom
dom utan vilkår
dom som må sonast
i dyre domar
svært dyrt
kome opp til doms
om sak for retten: vere klar til domfelling
setje seg til doms over
fordøme, døme, kritisere
utan lov og dom
utan rettargang
bli fengsla utan lov og dom

jamn

adjektiv

Opphav

norrønt jafn

Tyding og bruk

utan humpar og søkk;
slett, flat
Døme
- ei jamn overflate;
- ein jamn kant;
- vegen er jamn og fin;
- eg må finne eit jamnare underlag å setje opp teltet på
likt fordelt eller like tjukk overalt
Døme
- leggje på eit jamt lag med sand;
- ein jamn tråd
- brukt som adverb
  så kornet jamt
med einsarta konsistens eller struktur
Døme
- bland ingrediensane saman til ein jamn masse
utan avbrot og utan merkande endring i intensitet;
vedvarande, ubroten;
regelviss
Døme
- jamn vind;
- halde jamn fart;
- regne jamt;
- det jamne slitet;
- ei jamn utvikling;
- med jamne mellomrom
like eins;
like stor, sterk, gjæv eller liknande
Døme
- dei er jamne i styrke;
- dei to konkurrentane var heilt jamne
allmenn, vanleg;
middels;
enkel (3)
Døme
- den jamne levemåten;
- det var jamne folk;
- dei kom frå jamne kår
brukt som adverb: akkurat (1)
Døme
- det blir 500 kr jamt
brukt som adverb: ofte, alltid
Døme
- jamt er det slik

Faste uttrykk

den jamne mann og kvinne
vanlege folk;
folk flest
jamne tal
tal som kan delast på to utan brøk;
partal
jamt og samt
støtt og stadig
jamt og trutt
utan avbrot;
stadig, konstant
utgiftene stig jamt og trutt
jamt over
stort sett, til vanleg;
gjennomsnittleg
dei brukte jamt over 200 kroner til mat om dagen
jamt slutt
heilt slutt
på det jamne
av vanleg, ordinært eller middels slag
resultata låg på det jamne

Resultat per side: