Avansert søk

Vanleg søk

Nynorskordboka 60 oppslagsord

tapet

substantiv inkjekjønn eller hankjønn

Opphav

gjennom tysk, frå italiensk; av latin ‘teppe, duk’

Tyding og bruk

tekstil, papir eller kunststoff til å kle innvendige vegger med

Døme

eit blomstrete tapet;
det mønstra tapetet;
kle veggene med tapet

- strietapet
- vinyltapet

Faste uttrykk

gå i eitt med tapetet
vere usynleg
dei sat musestille og gjekk i eitt med tapetet
ha på tapetet
ha planar om
dei har mykje på tapetet for tida
kome på tapetet
bli emne for debatt
mobbing er enda ein gong kome på tapetet
stå på tapetet
stå for tur;
vere aktuell
vinsmaking står på tapetet
tennene i tapetet
full fest;
jamfør hælane i taket
det vart ei storslegen feiring med tennene i tapetet
vere på tapetet
bli omtalt eller diskutert
livsstil og helse er på tapetet

Artikkelside

tap

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

det å tape (2, 1) eller miste noko
Døme
- lide tap;
- norske tap under krigen;
- tapet av ektemaken
underskot (1);
motsett forteneste (1)
Døme
- forretninga går med tap;
- ha tap på to prosent av omsetnaden
nederlag (1) i kamp (1, 3), konkurranse eller strid;
motsett siger (1)
Døme
- laget unngjekk tap;
- sjakkpartiet enda med tap for russaren;
- anke tapet i tingretten;
- partiet fekk eit pinleg tap i førre val

Artikkelside

pen

adjektiv

Tyding og bruk

med fin og tiltalande utsjånad;
velstelt
Døme
- den penaste guten i klassa;
- ho vaks seg pen og tiltrekkjande;
- ta på seg ei pen jakke;
- vere rein og pen;
- den pene hagen;
- eg må ta på meg penare klede
om vêr: med opplett, lite vind og lite skyer
Døme
- vente på pent vêr
aktverdig, respektabel;
skikkeleg (1)
Døme
- bu i eit pent strøk
- brukt som adverb:
  te seg pent
rosande, venleg
Døme
- få pen omtale;
- ein pen tanke
- brukt som adverb:
  snakke pent om nokon
varsam;
roleg og kontrollert
Døme
- pen køyring i rushtrafikken
- brukt som adverb:
  køyre pent;
  dei tok tapet pent
rikeleg;
tilfredsstillande;
bra, god
Døme
- ei pen forteneste;
- ta ein pen eksamen
brukt som adverb: utan vilkår
Døme
- ho vart pent nøydd til å gå
brukt som forsterkande adverb: særs, svært
Døme
- dei gjorde pent lite for å stanse krigen

Artikkelside

oppleve

oppleva

verb

kløyvd infinitiv: oppleva

Opphav

opphavleg ‘leve til noko skjer’

Tyding og bruk

vere med på;
røyne (2, sjå (2
Døme
- ikkje få oppleve det store skiftet;
- barna opplever mykje i løpet av ein dag;
- vi opplevde mykje på turen
føle (1, 3), kjenne (2, 3), oppfatte (2)
Døme
- korleis opplever du tapet?
- dei opplevde systemet som veldig tungrodd

Artikkelside

vatn

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt vatn; samanheng med våt

Tyding og bruk

klar, gjennomsiktig væske som er ei kjemisk sambinding av hydrogen og oksygen
Døme
- den kjemiske formelen for vatn er H₂O
vatn (1) i meir eller mindre rein tilstand
Døme
- vi treng rein luft og reint vatn;
- drikke eit glas vatn;
- vatnet er skitent;
- du må skylje skjorta i fleire vatn
- - kloakkvatn
  - mineralvatn
  - vaskevatn
samling av vatn (2) i naturen
Døme
- vatnet er djupt ute i fjorden;
- han fall i vatnet som liten;
- dei sette båten på vatnet;
- det er mykje vatn i elva;
- vatnet skvulpa mot svaberga;
- det er 20 °C i vatnet
- - ferskvatn
  - flaumvatn
  - saltvatn
  - smeltevatn
vassflate
Døme
- symje under vatnet
mindre innsjø
Døme
- landskapet er fullt av sjøar og vatn;
- dei slo læger vet eit lite vatn;
- turgjengarane fiksa i fleire av vatna langs stien
- - fiskevatn
  - fjellvatn
  - småvatn
kroppsvæske som liknar vatn (1)
Døme
- vatnet er gått;
- ha vatn i kneet

Faste uttrykk

bere vatn i såld
drive med noko nyttelaust
blautt vatn
kalkfattig vatn;
mjukt vatn
blod er tjukkare enn vatn
slektskap betyr meir enn venskap
fiske i rørt vatn
utnytte ein forvirra situasjon til eigen fordel
få vatn på mølla
få stadfesta meininga si og derfor kunne hevde henne enda ivrigare enn før;
bli ivrig
kritikarane har fått vatn på mølla etter tapet
gå for lut og kaldt vatn
få for lite stell og omsut
ungane gjekk for lut og kaldt vatn
gå gjennom eld og vatn
gjere alt for å hjelpe
dei er klare til å gå gjennom eld og vatn for ungane sine
gå i vatnet
1. bade
  det var så varmt at vi gjekk i vatnet fleire gonger
2. falle i vatnet
  padleturen enda med at vi gjekk i vatnet
3. dumme seg ut;
  mislykkast
  eg gjekk i vatnet på det siste spørsmålet
gå over bekken etter vatn
1. fare langt av stad etter noko som er å finne nær ved
2. løyse eit problem på ein unødvendig tungvinn måte
ha/halde hovudet over vatnet
greie seg så vidt
dei fekk nok støtte til å ha hovudet over vatnet i ei veke til;
det er så vidt verksemda held hovudet over vatnet utan driftstilskot
halde vatn
1. ikkje late vatn trengje gjennom;
  vere vasstett
  båten heldt ikkje vatn
2. tole nærmare gransking;
  vere logisk eller rimeleg
  undersøkje om teorien held vatn
hardt vatn
kalkhaldig vatn
helle/slå kaldt vatn i blodet på nokon
dempe sterke kjensler hos nokon;
skuffe
late vatnet
tisse, urinere
leggje inn vatn
ordne det slik at ein får vatn i springen innandørs;
føre leidning for rennande vatn inn i hus
vi har fått lagt inn vatn og straum på hytta
mjukt vatn
kalkfattig vatn;
blautt vatn
ope vatn
isfritt vatn
prelle av som vatn på gåsa
ikkje ha nokon verknad
kritikken prella av som vatn på gåsa
på djupt vatn
utan ordentleg greie på det ein driv med eller snakkar om;
ille ute;
som inneber risiko;
på tynn is
vi kasta han ut på djupt vatn utan å vite om han ville klare det
sitje på vatn og brød
sitje i fengsel
skremme vatnet av nokon
gjere nokon veldig redd
filmen skremde vatnet av publikum
som eld og vatn
heilt ulike
dei er som eld og vatn
som ringar i vatnet
om rykte eller nyhende: som fort blir kjent av mange;
som eld i tørt gras
som å skvette vatn på gåsa
heilt fåfengt, bortkasta
stillaste vatnet har djupaste grunnen
den som seier lite, kan ofte vere den mest djuptenkte eller den som har mest gøymt i seg
ta seg vatn over hovudet
ta på seg noko ein ikkje greier
eg er redd vi har teke oss vatn over hovudet med dette prosjektet
trivast som fisken i vatnet
vere i sitt rette element;
ha det bra
trø vatnet
1. røre beina slik at ein held seg flytande i vatn
2. halde situasjonen ved like utan moglegheit for framgang
  dei er nøydde til å trø vatnet så lenge
vere like som to dropar vatn
vere så like at ein ikkje kan skilje den eine frå den andre;
vere identiske
tvillingane er like som to dropar vatn

Artikkelside

syndebukk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person eller institusjon som må ta skulda for eit uheldig resultat, ein mangel eller liknande

Døme

spelaren vart peikt ut som syndebukk etter tapet

Artikkelside

gråte

gråta

verb

Opphav

norrønt gráta

Tyding og bruk

felle tårer ved sinnsrørsle (og samstundes gje frå seg klagande lyd, hikst eller hulk)

Døme

han slo seg og byrja å gråte;
dei græt over tapet av dottera;
vinnaren gret av glede;
ha behov for å gråte;
mange har gråte mykje etter den tragiske ulykka;
gråte seg i søvn;
dette er ingenting å gråte for

Faste uttrykk

ikkje vite om ein skal le eller gråte
vere uviss på om ein skal reagere med alvor eller sjå det komiske i ein situasjon

Artikkelside

surleik

substantiv hankjønn

Opphav

jamfør -leik

Tyding og bruk

pH-verdi under 7;
jamfør sur (2)
Døme
- analysere jorda for surleik
det å vere sur (6) eller gretten
Døme
- han synte ikkje surleik over tapet

Artikkelside

ripe i lakken

Tyding og bruk

skade på omdømet;

Sjå: lakk, ripe

Døme

tapet var ei stygg ripe i lakken for laget;
politikaren hadde nokre riper i lakken

Artikkelside

tapetsere

tapetsera

verb

Tyding og bruk

kle vegg med tapet
Døme
- vi skal tapetsere ein vegg på kjøkenet
dekkje fullstendig
Døme
- dei tapetserte rommet med plakatar av kjende artistar
om møbel: trekkje om

Faste uttrykk

tapetsere sigerspallen
ta dei tre første plassane i ein konkurranse
nordmennene tapetserte sigerspallen

Artikkelside

Resultat per side: