Avansert søk

Nynorskordboka 84 oppslagsord

slit

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt slit

Tyding og bruk

det å slite (2, 4);
hardt arbeid;
strev (1)
Døme
- det seige slitet;
- det var eit slit å få varene heim;
- det vart mykje slit og strev før vi nådde toppen;
- vi greidde det med mykje slit og kav
det at noko slitst;
slitasje
Døme
- buksa var blank av slit
strekk (1, 3)
Døme
- få eit slit i ryggen
verk i kroppen, særleg etter å ha teke for hardt i;
smerte
Døme
- eit sviande slit i mellomgolvet

slite 2

slita

verb

Opphav

norrønt slíta

Tyding og bruk

rive i stykke;
dra eller tøye noko så det går sund
Døme
- båten sleit fortøyingane;
- hunden har slite seg frå bandet;
- ho har ikkje saks, så ho slit av tråden
rykkje (1, 1), rive (3, 5)
Døme
- hunden slit i bandet;
- vinden reiv og sleit i huset
nytte (mykje og lenge) så bruken set tydelege merke;
skjemme eller tære med mykje bruk;
jamfør sliten (2)
Døme
- ho har slite ut fleire eksemplar av boka;
- målinga på huset var sliten av;
- golvet er slite ned;
- eg får slite på den same frakken eit år til;
- all uroa slit på nervane
arbeide hardt;
anstrengje seg;
streve (1);
jamfør sliten (1)
Døme
- vi sleit oss opp den bratte bakken;
- han har slite og arbeidd heile livet

Faste uttrykk

slite benken
vere reserve;
sitje på innbytarbenken
spelaren har slite benken heile sesongen
slite med
plagast med (til dømes med ein skade eller sjukdom)
eg sleit med kneskaden heile hausten
slite seg ut
gå tom for krefter eller miste helsa av hardt arbeid (over lang tid)
far min sleit seg ut på gardsarbeid
slite skulebenken
gå på skulen

trømølle, trømylne

substantiv hokjønn

Opphav

truleg etter tysk Tretmühle; av trø (

Tyding og bruk

om eldre forhold: breitt hjul med steg til å trø i, til dømes for å drive ein maskin;
trøhjul, tredemølle (1)
i overført tyding: einsformig, keisamt, trøyttande arbeid eller tilvære;
dagleg tralt, skiftelaust slit;
rutinearbeid, tredemølle (2)
Døme
- halde seg i den daglege trømølla

våpenbruk

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Opphav

jamfør bruk (

Tyding og bruk

bruk (, 1) av våpen

Døme

politiet slit med auka våpenbruk frå kriminelle;
saka blir ikkje løyst med våpenbruk

merkje, merke 3

merkja, merka

verb

Opphav

norrønt merkja; av mark (

Tyding og bruk

setje merke på
Døme
- merkje sauer;
- løypa er merkt med raude band;
- turlaget merkjer opp stiar;
- merkje av på lista kven som er til stades;
- arrangøren merkte vegen med skilt
- - øyremerkje
setje spor etter seg;
prege
Døme
- vere merkt av mange års slit
stemple (som uheiderleg);
brennemerkje (2)
Døme
- ein merkt mann

Faste uttrykk

merkje av
gjere synleg eller tydeleg med hjelp av merke;
markere, peike ut, vise
merkje seg
innprente seg noko;
merke seg
merkje seg ut
skilje seg ut
merkje seg ut frå dei andre
merkje ut
peike ut, utheve, skilje ut

usynlegheit

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å vere usynleg (1)
Døme
- ynskje seg evna til usynlegheit
det å vere lite synleg, utstikkande eller påakta
Døme
- bli kua til usynlegheit;
- politikaren slit med usynlegheit i pressa

rive 3

riva

verb

Opphav

norrønt rífa og hrífa

Tyding og bruk

slite i to eller fleire bitar;
få flengje;
flerre, spjerre
Døme
- hunden reiv sauen i hel;
- rive seg opp på piggtråden;
- ungane har rive i stykke plakaten;
- forfattaren riv sundt arket og slengjer det i boset
gni sund;
skrape (2, 1), raspe (2, 1)
Døme
- rive ost
- brukt som adjektiv
  rivne gulrøter
gni, ripe (3
Døme
- rive av ei fyrstikk
herje, svi
Døme
- gikta riv og slit i kroppen;
- brennevinet reiv i halsen
rykkje, slite
Døme
- rive seg i håret;
- rive av seg kleda;
- rive nokon over ende
raske (1, skrape (2
bryte ned, rasere, jamne med jorda
Døme
- rive eit hus;
- rive ned og øydeleggje
velte, dytte ned
Døme
- rive eit hinder;
- høgdehopparen reiv i første forsøk

Faste uttrykk

bli riven bort/vekk
1. døy brått og uventa;
  omkome
  han vart riven bort i ei ulykke
2. forsvinne frå marknaden
  alle billettane vart rivne vekk
få riven pels
kome uheldig frå noko
rive av seg
fortelje (til dømes ein vits) på ståande fot
rive frå seg
gjere seg fort ferdig
dei riv frå seg arbeidet
rive i nasen
lukte skarpt
lukta av mugg riv i nasen;
ei skarp lukt av sprit reiv han i nasen
rive kjeft
krangle, skjelle (for moro skuld), skråle
rive med
gjere oppglødd
musikken riv folk med
rive med seg
1. trekkje med seg
  flaumen riv med seg huset
2. fengje, engasjere
  musikaren reiv med seg publikum
rive opp
1. opne brått og hardhendt
  han reiv opp døra
2. rippe opp
  rive opp eit sår
rive seg laus
frigjere seg frå
rive til seg
skaffe seg, leggje under seg

prege

prega

verb

Opphav

frå tysk; samanheng med brekke (

Tyding og bruk

setje sitt preg på;
merkje, forme;
jamfør prega
Døme
- prege miljøet sitt;
- andletet var prega av slit;
- det er tydeleg at situasjonen pregar dei;
- krigen har prega nyheitsbiletet lenge
mynte (2;
stemple (1)
Døme
- prege mynt

industri

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk; frå latin industria ‘verksemd’

Tyding og bruk

næringsverksemd som går ut på organisert omlaging av råemne;
framstilling av varer i fabrikk
Døme
- industri og handverk;
- industrien er viktig for landsdelen
- - aluminiumindustri
  - tungindustri
grein (2, 4) av industri (1)
Døme
- kraftkrevjande industri;
- industrien slit med å rekruttere nok folk
verksemd med stort omfang
Døme
- fotball har blitt ein industri
- - kunnskapsindustri
  - turistindustri

våse 2

våsa

verb

Opphav

Tyding og bruk

ferdast ute i væte eller uvêr
få tak i med slit og strev
arbeide hardt, ofseleg

Resultat per side: