Avansert søk

Nynorskordboka 61 oppslagsord

knuse

knusa

verb

Opphav

jamfør norrønt knosa ‘slå, klemme, knuse’ og knúska ‘dengje’

Tyding og bruk

slå eller klemme fast masse til mindre delar
Døme
- bli knust under noko;
- knuse eit glas
øydeleggje, slå ned;
jamfør knusande
Døme
- knuse eit opprør;
- vere knust av sorg;
- eg skal knuse deg!
bli knust
Døme
- han kasta stein på vindauget, så glaset knuste

støyte

støyta

verb

Opphav

norrønt steyta

Tyding og bruk

føre noko inn i, i mot eller gjennom noko med stor kraft;
renne (4, 3), drive (3, 1), køyre (8)
Døme
- støyte spydet i målskiva;
- han støytte stokken i golvet
føre noko vekk frå seg med stor kraft;
skuve, puffe (1, 1), dytte
Døme
- støyte kule;
- dei støyter båten frå land;
- ho støytte bilen utfor eit stup
knuse med noko hardt
Døme
- støyte hol på isen med ei jernstong;
- ho støytte peparen i mortaren
råke ei hindring;
renne mot noko;
tørne (3)
Døme
- båten støytte hardt mellom bårene;
- bilane støytte saman;
- støyte mot kvarandre
blåse kort og kraftig
Døme
- støyte i eit horn;
- han støyter i nasen
gjere nokon fornærma eller utilpass;
fornærme, krenkje
Døme
- eg meinte ikkje å støyte deg;
- kjenne seg støytt over noko
- brukt som adjektiv:
  verke støytande;
  ein støytande spøk

Faste uttrykk

støyte bort
vise (nokon) bort
støyte frå seg
1. lage avstand til;
  ikkje ville vere saman med
  støyte frå seg potensielle kjøparar;
  han støytte barna sine frå seg
2. om organ: ikkje lage naturleg samband med;
  ikkje ta opp i seg
  kroppen støytte frå seg den nye nyra
støyte mot
1. komme borti;
  råke (3, 1)
  bilen støytte mot fortauskanten
2. komme i konflikt med
  dei to prinsippa støytter mot kvarandre;
  vi støytte mot gamle tradisjonar
støyte på
tilfeldig treffe på
eg støytte på naboen på butikken i dag
støyte saman
bli sterkt usamde
dei støytte saman over budsjettet
støyte til
kome i tillegg
komplikasjonar støytte til under vegs
støyte ut
vise bort;
stengje ute

vindauge, vindauga

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt vindauga, opphavleg ‘lufthol’

Tyding og bruk

opning i vegg eller tak på bygning, køyretøy eller liknande
Døme
- høyre noko utanfor vindauget;
- eit hus med store vindauge;
- store vindauge slepper inn mykje lys;
- sjå ut av vindauget;
- setje seg på ein plass med vindauge
karm (1) fylt med glas (1) som er festa i eit vindauge (1);
glas (3), rute (1, 2)
Døme
- vindauget står ope;
- stengje vindauget;
- knuse vindauget;
- det er ein sprekk i vindauget
- - bakvindauge
  - bilvindauge
  - butikkvindauge
  - utstillingsvindauge
noko som liknar eit vindauge (2)
Døme
- vindauge på konvolutt;
- vindauge på måleinstrument
avgrensa rute på skjerm som inneheld grensesnittet til eit dataprogram
Døme
- opne eit nytt vindauge i nettlesaren;
- ha mange vindauge opne;
- jobbe i fleire vindauge samstundes
tidsavgrensa moglegheit eller opning;
tidsvindauge
Døme
- vi må nytte det korte vindauget vi har;
- dei har berre eit kort vindauge å gjere jobben på

Faste uttrykk

kaste pengar ut av vindauget
bruke pengar til inga nytte

slodd, slodde 1

substantiv hankjønn eller hokjønn

Opphav

samanheng med slo (

Tyding og bruk

harv (1 til å knuse klumpar i pløgd jord med
reiskap til å preparere skiløyper med
stor kjelke;
slede som blir brukt til å køyre stein eller liknande

sleggje 1, slegge 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt sleggja; samanheng med slå (

Tyding og bruk

stor, tung hamar med langt skaft
Døme
- knuse steinen med sleggje
i overført tyding: (for) sterke ord eller tiltak
Døme
- redaktøren brukte sleggja mot det politiske rotet;
- trenaren tok fram sleggja i pausen
i idrett: kuleforma reiskap med ståltråd og handtak til å kaste
Døme
- kaste sleggje
sleggjekast
Døme
- setje rekord i sleggje
i overført tyding: arm eller bein med stor muskelkraft
Døme
- han brukte sleggja og skåra i siste minutt

stumpe

stumpa

verb

Opphav

Tyding og bruk

gå ustøtt;
stabbe (2
sløkkje med å knuse gloa
Døme
- stumpe ein sigarett

Faste uttrykk

stumpe røyken
slutte å røykje sigarettar eller liknande

mølje

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt mylja ‘knuse’; av mylje

Tyding og bruk

rett av flatbrød bløytt i varm kjøt- eller fiskekraft med feitt i
nordnorsk rett av kokt torsk, lever og rogn
rotete mengd;
klyngje (1, 1), røre (1, 2)
Døme
- lage mølje;
- spelarane vart liggjande i ei mølje framfor mål

smuldre

smuldra

verb

Opphav

samanheng med smule (

Tyding og bruk

løyse seg opp i småbitar
Døme
- granitten smuldrar
- brukt som adjektiv:
  smuldrande sement;
  ein smuldra jordklump
knuse (1)
Døme
- smuldre åkeren
i overført tyding: få mindre innverknad;
forsvinne

Faste uttrykk

smuldre bort
bli borte;
forsvinne
tradisjonen med hestesjå har smuldra bort
smuldre opp
1. løyse seg opp i småbitar
  betongen smuldra opp
2. bli borte
  fritidstilboda smuldrar opp

slå ut

Tyding og bruk

Sjå: slå

knuse eller øydeleggje med eit kraftig slag
Døme
- slå ut ei rute;
- ho fekk slått ut ei tann
vinne over;
konkurrere ut
Døme
- slå ut konkurrenten frå tevlinga
setje ut av spel
Døme
- vere heilt slått ut av varmen
gjere ei brå rørsle utover
Døme
- slå ut med armane
gje positivt resultat på test eller prøve
Døme
- promilletesten slo ut
få ei viss verknad;
føre til
Døme
- auka kostnader slår ut i høgare prisar
brått kome fram og vise seg
Døme
- sjukdomen har slått ut igjen;
- striden slo ut
tøme ut væske eller masse
Døme
- slå ut mjølka
om dør, vindauge og liknande: svinge utover
Døme
- dører som slår ut

slå ned

Tyding og bruk

Sjå: slå

slå ein person så hardt at hen går over ende og blir skadd
Døme
- ho vart slått ned i ei mørk gate
nedkjempe;
knuse (2)
Døme
- slå ned ein demonstrasjon
om lyn: råke
Døme
- lynet slo ned i nærleiken
om tanke, kjensle eller hending: råke brått og uventa med stor kraft
Døme
- ein tanke slår ned i han

Resultat per side: