Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 102 oppslagsord

gjeven

adjektiv

Opphav

av gje

Tyding og bruk

kjend på førehand;

som ligg føre;

vedteken, fastsett;

gitt

Døme

ei gjeven budsjettramme;
eit gjeve vedtak;
kulturelt gjevne skikkar endrar seg sakte

- naturgjeven
- oppgjeven

Faste uttrykk

ta for gjeven
rekne som sjølvsagt
ikkje ta livet for gjeve

Artikkelside

gje, gjeve, gi

gjeva

verb

kløyvd infinitiv: gjeva

Opphav

norrønt gefa

Tyding og bruk

la få (2, 1);
(over)rekkje, levere;
la kome frå seg, sende ut, føre fram, skaffe
Døme
- gje meg avisa;
- det heile gav eit sterkt inntrykk;
- gje atterljom;
- gje seg tid til noko;
- gje nokon skylda for noko;
- gje nokon bank;
- gje nokon høve til noko;
- gje døme;
- gje svar;
- gje lov;
- gje samtykke;
- gje nokon rett;
- gje hjelp;
- gje gass;
- gje avkall på noko;
- gje akt;
- gje tol
brukt for å uttrykkje ynske
Døme
- Gud gjeve det er sant!
- gjev det er sant!
mate (1), fôre (4, 1)
Døme
- gje ungen;
- gje krøtera
la få som gåve;
skjenkje (3), donere
Døme
- gje pengar;
- gje bort gåver;
- gje rabatt
bruke alle sine krefter og all si tid på noko;
ofre (4)
Døme
- gje livet sitt for nokon eller noko
dele ut kort i kortspel
Døme
- din tur å gje
stå for;
halde
Døme
- gje ein middag;
- gje ein konsert;
- gje undervisning;
- gje timar
kaste av seg;
produsere, yte, prestere
Døme
- gje gode renter;
- boka gjev mykje;
- jorda gjev lite av seg;
- gje resultat;
- han har ingenting å gje
gje ut i vederlag for noko;
betale (1)
Døme
- gje 80 kr for boka;
- eg skulle gje mykje for å få vite det

Faste uttrykk

gje att
1. om handel: gje vekslepengar
  gje att på ein tiar
2. fortelje att;
  referere (2)
  gje att noko ein har høyrt
gje blaffen i
vere likeglad med
gje blaffen i politikk;
gje blanke blaffen i vedtaket;
ho gav blaffen
gje bryst
amme (2
gje ein god dag i
ikkje bry seg om;
gje blaffen i
han gav ein god dag i arbeidet sitt
gje etter
1. om underlag: svikte (1)
  planken gav etter
2. om person: føye seg eller vike
  gje etter for krava;
  dei gav etter for presset
gje frå seg
(motvillig) overlate til nokon
gje frå seg førarkortet;
gje frå seg makta;
gje frå seg råderetten
gje igjen
gje vekslepengar
gje igjen på ein hundrings
gje inn
skjelle (nokon) ut
gje og ta
vere villig til å inngå kompromiss
gje opp
1. opplyse om, offentleggjere
  gje opp namn og adresse;
  gje opp inntekta for siste året
2. om person: slutte å kjempe, resignere
  nei, no gjev eg opp;
  gje opp kampen;
  gje opp anden;
  gje opp all von
gje på
få opp farten; halde (intenst) på (med noko), drive på
gje seg
1. om underlag: sige, svikte, gje etter
  golvet gav seg under han
2. avta i styrke;
  gå tilbake
  stormen har gjeve seg;
  sjukdomen har gjeve seg
3. gje etter (2);
  bøye av
4. slutte (1) med noko
  han har gjeve seg med idretten;
  no får du gje deg med dette tullet!
gje seg heilt og fullt til
vie seg til (noko)
gje seg i ferd med
gå i gang med
gje seg i kast med
gå i gang med
gje seg i lag
slå lag (med nokon)
gje seg i veg
byrje å fare eller gå
gje seg over
overgje seg;
miste motet;
bli heilt maktstolen eller himmelfallen
gje seg sjølv
vere sjølvsagd eller opplagd
løysinga gjev seg sjølv;
svaret gjev seg sjølv
gje seg til
bli verande;
slå seg til ro
ho gav seg til i bygda
gje seg til å
byrje å
han gav seg til å gråte
gje seg ut for
påstå å vere eller spele nokon
gje seg ut på
gå i gang med
gje ut
sende bøker, blad og liknande på marknaden
ikkje gje frå seg ein lyd
vere still;
teie (2, 2)
han gav ikkje frå seg ein lyd
ikkje gje mykje for
verdsetje (noko) lågt eller sjå ned på (nokon)
kva gjev du meg for det?
kva synest du om slikt?

Artikkelside

gjev, giv

substantiv hankjønn

Opphav

frå svensk; av gje

Tyding og bruk

utdeling av kort i kortspel

Døme

spelarane fekk tre kort i tredje gjev

Faste uttrykk

ny giv
ny auka innsats, nytt program
laget treng ein ny giv;
han skapte ny gjev i politikken

Artikkelside

positiv 4

adjektiv

Opphav

gjennom fransk; frå latin positivus ‘sett, gjeven’

Tyding og bruk

velvillig, imøtekomande
Døme
- ha eit positivt syn;
- stille seg positiv til;
- eit positivt svar;
- vere smilande og positiv
som er betre enn venta;
gunstig
Døme
- dette resultatet var overraskande positivt
rosande, oppmuntrande, byggjande
Døme
- denne forfattaren har fått mykje positiv kritikk;
- støtte opp under positive tendensar
som blir vurdert som røynleg, sann (1, 1), faktisk (1)
Døme
- positiv kunnskap
- brukt som adverb: avgjort, heilt visst
  eg veit det positivt;
  det er positivt heilt feil
som inneheld det ein har testa for, til dømes innan medisin og liknande
Døme
- graviditetstesten var positiv;
- testen gjev dessverre mange falskt positive resultat
- brukt som substantiv:
  løgndetektoren gjev uheldigvis ein del falske positivar
i matematikk: som er større enn null;
på plussida
Døme
- positive tal;
- landet har for tida ein positiv handelsbalanse
om elektrode: som straumen går ut frå

Artikkelside

vegforklaring, vegforklåring

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

forklaring om kva veg ein skal ta for å kome til ein gjeven stad

Døme

ei grundig vegforklaring

Artikkelside

varsel

substantiv inkjekjønn

Opphav

av vare (

Tyding og bruk

melding gjeven på førehand
Døme
- få varsel om betaling;
- møte opp på kort varsel;
- stengje tunnelen utan varsel
- - inkassovarsel
  - nabovarsel
  - vêrvarsel
(overnaturleg) teikn på noko som kjem til å skje;
førevarsel (2), omen
Døme
- ta noko som eit godt varsel

Faste uttrykk

ta varsel av
ta noko til teikn (på eitkvart i framtida)
folk har teke varsel av teikn på himmelen

Artikkelside

e-bok

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

bok (, 1) som er gjeven ut i elektronisk form

Døme

laste ned ei e-bok;
biblioteka låner ut både e-bøker og papirbøker

Artikkelside

trumf

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom tysk, frå fransk; same opphav som triumf

Tyding og bruk

farge (1, 3) i kortspel som blir gjeven ein større verdi enn dei andre fargene;
kortfarge (1) som stikk (2 kort av andre fargar
Døme
- ruter er trumf
spelkort i trumf (1);
trumfkort (1)
Døme
- bruke ein trumf for å ta stikket
i overført tyding: argument, middel eller liknande som gjer at ein vinn
Døme
- forhandlingsleiaren har spela ut alle trumfane sine;
- leggje ein trumf i bordet

Faste uttrykk

ha ein trumf i ermet/bakhanda
ha noko hemmeleg i reserve som avgjer ei sak eller liknande
opposisjonen hadde ein trumf i bakhanda;
spionen hadde ein trumf i ermet som skulle redde han

Artikkelside

trøystepremie

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

liten premie gjeven som trøyst til nokon som har delteke utan å vinne ei tevling

Døme

dei som ikkje vinn noko gevinst, får ein liten trøystepremie

Artikkelside

sjå 2

verb

Opphav

norrønt sjá; jamfør sett (

Tyding og bruk

oppfatte med auga;
oppdage, leggje merke til, bli var
Døme
- eg ser ikkje utan briller;
- kan du sjå hunden der borte?
- brått såg eg noko på vegen framfor meg;
- ho såg seg sjølv i spegelen;
- eg har ikkje sett nokon
vende blikket mot;
kike (1, stire
Døme
- sjå der, no regnar det;
- dei ser ein film;
- har du sett intervjuet i avisa?
- ho såg gjennom vindauget
forstå (1), skjøne;
innsjå
Døme
- han kunne ikkje sjå problemet;
- ho er rik, kan du vel sjå;
- der ser du korleis det går;
- så langt eg kan sjå, skulle det gå bra
få lære eller oppleve, erfare;
finne (5, 1), oppdage;
kome fram til
Døme
- vi får sjå korleis det går;
- denne fuglen er noko vi sjeldan ser her;
- vi ser heimbyen vår på ein annan måte no;
- eg skjønar ikkje kva du ser i henne;
- du skal sjå det går nok bra
leggje positivt merke til;
vise forståing for, anerkjenne (3)
Døme
- leiaren var flink til å sjå dei tilsette;
- ho følte at mannen hennar verkeleg såg henne;
- ein god lærar ser elevane sine
vilje (2, 1), ynskje (1);
føretrekkje
Døme
- eg ser helst at du går;
- dei såg helst at ingen sette opp telt på marka
vere saman med;
treffe (1), møte
Døme
- dei såg kvarandre ofte;
- når skal du sjå han igjen?
betrakte eller døme frå ein bestemd synsvinkel
Døme
- stort sett er folk hyggelege;
- samla sett er resultata betre i år;
- han ser alltid ting på sin eigen måte;
- isolert sett har endringa ikkje store konsekvensar;
- han såg seg sjølv som ein helt;
- generelt sett er laget betre i år
tenkje etter, fundere
Døme
- la meg sjå, det er femten år sidan i år

Faste uttrykk

ikkje sjå ut
vere fæl å sjå på
huset ser ikkje ut etter brannen;
rommet ditt ser ikkje ut
sjå bort/vekk frå
ikkje ta omsyn til;
ikkje rekne med;
ignorere
vi kan ikkje sjå bort frå det økonomiske aspektet;
sett vekk frå hovudstaden, kva er den viktigaste byen i landet?
sett bort frå far, kven kjem i bryllaupet?
sjå an
vurdere noko ei tid føre ein tek ei avgjerd;
tenkje nærmare over;
avvente
vi ser an situasjonen;
vi såg det an nokre dagar;
dei såg tida litt an før dei bestemte seg;
lat oss sjå vêret an først;
vi må sjå an folka våre
sjå etter
1. passe på nokon eller noko
  eg ser etter tinga hans medan han er vekke;
  ho ser etter tantebarna sine i helga
2. leite etter nokon eller noko
  eg ser etter fjernkontrollen;
  vi såg etter sopp
sjå for seg
førestille seg;
kalle fram i medvitet
han ser for seg eit stort flott hus;
eg såg andletet ditt for meg i draume
sjå fram til
gle seg til, vente på noko
ho ser fram til å samarbeide med dei
sjå gjennom
lese fort (i ei bok eller eit dokument)
sjå innom nokon
besøke nokon (kort);
slå av ein prat
ho såg innom meg på laurdag
sjå ned på nokon
kjenne seg betre enn nokon;
forakte
ho ser ned på alle som ikkje har same utdanning som henne
sjå opp
ver merksam;
pass på!
sjå opp!
sjå opp for takras;
du må sjå opp for lause trådar
sjå opp til
setje høgt;
beundre, dyrke (2, 4)
sjå over
kontrollere noko
kan du sjå over rekneskapen?
sjå på
1. granske, undersøke;
  vurdere
  advokaten skal sjå på saka;
  dette er noko vi må sjå nøye på
2. kaste eit blikk på;
  ta i augesyn
  vil du vere med å sjå på det nye huset vårt?
  han såg så vidt på henne
sjå seg nøydd/tvinga til
måtte gjere noko
regjeringa såg seg nøydd til å gå av;
dei såg seg tvinga til å forlate hus og heim
sjå seg om/omkring/rundt
1. leite etter noko eller nokon
  dei ser seg om etter ein ny stad å bu;
  ho ser seg omkring etter brillene
2. kike rundt seg
  dei ser seg om på det nye kontoret
3. reise rundt
  han vil sjå seg litt rundt i landet
sjå seg råd/i stand til
kunne eller ha høve til å gjere noko
i år ser vi oss råd til ein skikkeleg ferie;
eg ser meg ikkje i stand til å gå på jobb i dag
sjå seg føre
gå varsamt;
passe seg
sjå deg godt føre før du kryssar vegen
sjå seg ut
velje ut
ho har sett seg ut ein ny sofa
sjå til
1. passe på;
  ha tilsyn med, syte for
  eg ser til dyra;
  du må sjå til at gjestene får mat
2. ta fatt på;
  setje i gang med
  no får vi sjå til å byrje arbeidet
sjå ut
ha ein bestemd framtoning;
framstå (2)
han ser flott ut i den dressen;
du ser friskare ut i dag;
det ser ut som vi kan dra no
sjå ut som/til
1. gje inntrykk av;
  likne
  han ser ut som ein liten engel;
  ho ser ut til å more seg
2. gje grunn til å tru at noko vil skje
  det ser ut som det blir sol i morgon
vere … å sjå til
framstå på ein gjeven måte
han var flott å sjå til;
ho var verkeleg bedrøveleg å sjå til

Artikkelside

Resultater per side:

Avansert søk

Nynorskordboka 102 oppslagsord

gjeven

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

gje, gjeve, gi

gjeva

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

gjev, giv

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

positiv 4IV

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

vegforklaring, vegforklåring

Tyding og bruk

Døme

varsel

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Faste uttrykk

e-bok

Tyding og bruk

Døme

trumf

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

trøystepremie

Tyding og bruk

Døme

sjå 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

positiv 4

sjå 2