Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
16 treff

Nynorskordboka 16 oppslagsord

ærverdig

adjektiv

Opphav

etter tysk ehrwürdig

Tyding og bruk

verdig eller høgt verdsett på grunn av høg alder, stand eller kvalitet;
Døme
  • ein ærverdig gammal tradisjon;
  • bu på eit ærverdig hotell
Artikkelside

akta

adjektiv

Opphav

av akte

Tyding og bruk

verdsett, respektert
Døme
  • dei er høgt akta;
  • ein akta forfattar
Artikkelside

rett 2

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt réttr

Tyding og bruk

  1. lovleg eller rettkome krav
    Døme
    • politiske rettar;
    • krevje retten sin;
    • stå på retten sin;
    • alle har same rett til arbeid;
    • vere i sin gode rett;
    • ta seg rett til
  2. Døme
    • gjere rett for maten
  3. rettferd
    Døme
    • med ein viss rett
  4. det at noko syner seg å vere i samsvar med røyndomen
    Døme
    • få rett i noko;
    • gje nokon rett i noko
  5. system av juridiske normer, lover, reglar, sedvanar og liknande;
    rettsleg vedtak
    Døme
    • lov og rett;
    • offentleg rett
  6. Døme
    • møte i retten;
    • saka kjem for retten;
    • retten er sett

Faste uttrykk

  • finne seg til rette/rettes
    tilpasse seg
    • han strever med å finne seg til rette i Noreg;
    • dei fann seg ikkje til rettes på skulen
  • gjere rett og skil
    gjere jobben sin;
    fylle oppgåva si
    • ho er oppteken av å gjere rett og skil
  • gå i rette med
    klandre, laste
    • dei må gå i rette med seg sjølve
  • gå rettens veg
    bruke domstolane
  • hjelpe til rette/rettes
    rettleie
    • ho hjelper han til rette på biblioteket
  • kome til rette/rettes
    bli funnen
    • kofferten kom til rette
  • kome til sin rett
    bli verdsett etter forteneste;
    få bruke evnene sine fullt ut
    • musikken kom til sin rett;
    • ekspertisen hans kjem til sin rett
  • la nåde gå for rett
    døme mildare enn lova krev
  • leggje til rette/rettes
    rydde, ordne;
    førebu
    • kommunen legg til rette for søppelsortering
  • liggje til rette/rettes
    høve, passe bra
    • forholda ligg godt til rette for effektivt arbeid no
  • med rette
    med god grunn
    • han er med rette uroleg for klimaet
  • rett skal vere rett
    det må seiast for å vere rettferdig (ofte sagt som innleiing eller avslutning for å moderere kritikk)
  • setje seg til rette/rettes
    setje seg i lagleg og makeleg stilling
  • snakke nokon til rette/rettes
    snakke nokon til fornuft;
    irettesetje
  • stå til rette/rettes
    stå til ansvar
    • han må stå til rette for gjerningane sine
  • ta seg til rette/rettes
    sjølv ta det ein meiner ein har krav på
  • vise til rette/rettes
    1. irettesetje
      • læraren viste eleven til rette
    2. hjelpe, rettleie
      • ho tek imot gjestene og hjelper dei til rette
Artikkelside

kurs 1

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk; frå latin cursus ‘løp’

Tyding og bruk

  1. retning for rørsle;
    Døme
    • stikke ut kursen;
    • halde kursen;
    • skiløparane kom ut av kurs i uvêret;
    • setje kursen heim
  2. retning for utvikling;
    måte å forhalde seg til noko eller noko på
    Døme
    • landet måtte endre kurs;
    • dette endra kursen på historia
  3. gjeldande verdi på pengar, verdipapir og liknande
    Døme
    • kursen på pundet har stige;
    • aksjane fall i kurs
  4. einskild leidning i eit elektrisk system;

Faste uttrykk

  • leggje om kursen
    1. forandre retning
      • flyet la om kursen nokre grader
    2. forandre plan eller haldning
      • regjeringa må leggje om kursen
  • stø kurs
    fast eller sikker retning;
    fast haldning eller plan
    • flyet hadde stø kurs;
    • laget held stø kurs mot elitedivisjonen
  • stå høgt i kurs
    vere høgt verdsett;
    vere godt likt
    • den nye plata står høgt i kurs hos fansen
Artikkelside

kjær

adjektiv

Opphav

norrønt kærr; truleg av latin carus ‘kostesam’

Tyding og bruk

  1. som er elska, velsedd eller omtykt;
    høgt verdsett
    Døme
    • ein kjær gjest;
    • eit kjært minne;
    • ha noko kjært
    • brukt som substantiv
      • skiljast frå sine kjære
  2. brukt i kjærleg tiltale eller som innleiing i brev, tale eller liknande
    Døme
    • kjære deg;
    • kjære Anne og Håvard
    • brukt som substantiv
      • god morgon, kjære
  3. Døme
    • ho vart kjær i han

Faste uttrykk

  • inga kjære mor
    inga hjelp i å klage;
    inga bøn, ingen nåde
Artikkelside

ubetaleleg

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som blir verdsett høgt;
    makelaus
    Døme
    • dei har gjort ein ubetaleleg innsats
  2. brukt som forsterkande adverb: svært
    Døme
    • han er ubetaleleg morosam
Artikkelside

verdsetje, verdsette

verdsetja, verdsetta

verb
kløyvd infinitiv: verdsetja, verdsetta

Opphav

av verd (3

Tyding og bruk

  1. finne ut verdien på;
    Døme
    • huset er verdsett til 7 500 000 kr;
    • verdsetje noko for lågt
  2. setje pris på;
    Døme
    • ein innsats som publikum forstod å verdsetje;
    • vi to verdset ulike eigenskapar
Artikkelside

verdifull

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som har stor økonomisk verdi (1);
    Døme
    • ein verdifull eigedom
  2. høgt verdsett
    Døme
    • få verdifull erfaring;
    • verdifull tid gjekk tapt;
    • eit verdifullt arkivmateriale;
    • samarbeid er verdifullt
Artikkelside

verdfull

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som har stor økonomisk verdi;
    Døme
    • verdfull skog
  2. høgt verdsett
    Døme
    • gjere eit verdfullt arbeid blant dei unge;
    • verdfulle og vakre songar
Artikkelside

kome til sin rett

Tyding og bruk

bli verdsett etter forteneste;
få bruke evnene sine fullt ut;
Sjå: rett
Døme
  • musikken kom til sin rett;
  • ekspertisen hans kjem til sin rett
Artikkelside