Avansert søk

Nynorskordboka 46 oppslagsord

hyggjeleg, hyggeleg

adjektiv

Tyding og bruk

fylt av hyggje (1;
triveleg
Døme
- ein hyggjeleg bustad;
- ein hyggjeleg kveld;
- ei hyggjeleg overrasking;
- sentrum ville vore hyggjelegare med ei gågate
blid, venleg, omgjengeleg, koseleg
Døme
- ein hyggjeleg kar;
- dei hyggjelegaste folka eg har møtt

smile frå øyre til øyre

Tyding og bruk

vere svært blid;

smile breitt;

Sjå: smile, øyre

smile

smila

verb

Opphav

jamfør dansk smile og svensk smila

Tyding og bruk

dra munnvikane til sida for å uttrykkje eit låttmildt huglag
Døme
- smile blidt;
- han smiler hånleg;
- ho berre smilte av det
- brukt som adjektiv:
  dei er blide og smilande;
  ein smilande og glad mann
syne seg god og venleg
Døme
- lykka smilte til dei;
- bygda låg og smilte i sommardagen

Faste uttrykk

smile frå øyre til øyre
vere svært blid;
smile breitt

lerke 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt lævirki; truleg frå lågtysk

Tyding og bruk

fugl i lerkefamilien

- songlerke
- trelerke

Faste uttrykk

blid/glad som ei lerke
i veldig godt og sprudlande humør
etter besøket vart eg blid som ei lerke;
nyheita gjorde han glad som ei lerke

smeiken

adjektiv

Tyding og bruk

som taler eller fører seg smeikjande og søtt;

sukkersøt og blid;

Døme

vere blid og smeiken når arven skal delast;
smeiken som ein katt

smør

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt smjǫr, smør

Tyding og bruk

næringsmiddel som ein lagar med å kinne fløyte
Døme
- ei pakke smør;
- leggje tjukt med smør på brødet;
- ete fisk med smelta smør
- - fjellsmør
  - meierismør
margarin

Faste uttrykk

blid som smør
smørblid
ha/tene til smør på brødet
ha stor nok inntekt til å greie seg
marknadssjefen har til smør på brødet;
han jobba ekstravakter for å tene til smør på brødet
jo menn/jammen/jaggu sa eg smør!
tvert imot
smør på flesk
unødvendig mykje;
dobbelt opp
informasjonen er smør på flesk
som kniv i smør
enkelt og utan hindringar
arbeidet går som kniv i smør;
han glei forbi motspelarane som kniv i varmt smør

sol 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt sól; samanheng med latin sol

Tyding og bruk

lys- og energigjevande stjerne som jorda og dei andre planetane i solsystemet vårt krinsar om, og som er føresetnaden for alt liv på jorda
Døme
- jorda går i bane rundt sola
i bunden form eintal: sola (1 slik ho blir opplevd frå jorda, med fast regelbunden gang over himmelkvelven
Døme
- sola står opp i aust og går ned i vest;
- sola stod høgt på himmelen;
- sola gjekk ned i havet;
- vi såg ikkje sola i heile ferien
sentral stjerne i eit solsystem, som planetar og andre himmellekamar krinsar om
Døme
- mylderet av soler i Mjølkevegen
stråling frå sola (1;
solskin, sollys
Døme
- det er sol og varme;
- ein vakker morgon med sol;
- liggje rett ut i sola;
- få sola i auga
lysande punkt
Døme
- få seg ein smell så ein ser både sol og måne
svært vakker eller god person;
noko eller nokon som gjev lykke
Døme
- ho var ei sol;
- du er sola mi

Faste uttrykk

blid som ei sol
strålande blid
ein plass i sola
særs gode ytre vilkår;
framståande plass
etter regn kjem sol
etter sorg kjem glede
forsvinne som dogg for sola
bli sporlaust borte
ikkje la sola gå ned over vreiden sin
vere snar å gløyme og tilgje
ikkje noko nytt under sola
ikkje noko nytt;
inga endring
med sola
medsols
snu seg med sola
mot sola
motsols
når ein snakkar om sola, så skin ho
sagt når ein nyss omtalt person eller ting dukkar opp
skifte sol og vind
ta rettferdige omsyn til begge sider
ta sol
sole seg i eit solarium (1)

søtlåten

adjektiv

Tyding og bruk

blid eller venleg på ein falsk eller tilgjord måte
Døme
- eit søtlåte smil;
- søtlåten sympati
overdrive sentimental;
klissete (2)
Døme
- ein søtlåten slager;
- søtlåtne kjærleikssongar

søt

adjektiv

Opphav

norrønt sǿtr

Tyding og bruk

med behageleg og god smak eller lukt som minner om sukker eller honning;
motsett sur (1)
Døme
- søte kaker;
- safta var litt for søt;
- han kjøpte den søte sjokoladen;
- den søte lukta av jordbær;
- brødet er søtare enn eg er van med
- brukt som adverb:
  kakene smaker søtt;
  det angar søtt av blomstrar
brukt som substantiv: mat med søt smak
Døme
- noko søtt til kaffien;
- han er glad i det søte
som ikkje er sur (2) eller salt (2;
frisk (2, 1), fersk (2)
Døme
- søt mjølk;
- søtt vatn
som er lett å like;
sjarmerande, tiltalande, inntakande
Døme
- ei søt forteljing;
- for ein søt unge!
- den søte, raude sommarkjolen hennar;
- dette huset er verkeleg søtt
som uttrykkjer varme og inderlege kjensler;
kjærleg, varm (6), øm (2)
Døme
- eit søtt kyss;
- han kviskra søte ord i øyret mitt
- brukt i tiltale:
  god natt, søte du
som gjev ei kjensle av hugnad, velvære, fred eller liknande;
god (4), makeleg (1), roleg (2)
Døme
- liggje i sin søtaste søvn;
- søte draumar;
- den søte juletida
- brukt som adverb:
  sove søtt
blid (2), venleg (1), hyggjeleg (2)
Døme
- vere søt mot alle

Faste uttrykk

det søte livet
(etter italiensk la dolce vita) eit liv i fest og luksus
leve det søte livet;
draumen om det søte livet
hemnen er søt
det kjennes godt å gjere opp etter noko ein ser som urett eller krenking
søt musikk
1. gjensidig erotisk tiltrekking
  han og ho møtest, og søt musikk oppstår
2. noko som vekkjer glede
  tankar om økonomisk rettferd læt som søt musikk
søte bror
(oftast i den uoffisielle forma søta bror);
Sverige, svenskar
Ola og Kari Nordmann dreg over til søta bror for å handle;
nordmannen kom i mål like etter søta bror
søte saker
godteri, slikkeri

leggje/snu godsida til

Tyding og bruk

vere blid og positiv;

Døme

arbeidsgjevaren snudde godsida til og gav dei tilsette ein fridag;
vi har lagt godsida til for å hjelpe verksemda

Resultat per side: