Avansert søk

Nynorskordboka 22 oppslagsord

uskjemd, uskjemt

adjektiv

Tyding og bruk

som ikkje har vorte urein eller infisert;

Døme

uskjemd mat

svart 2

adjektiv

Opphav

norrønt svartr

Tyding og bruk

med farge som liknar sot eller kol
Døme
- svarte sko;
- ein svart hest;
- svarte haustnetter;
- midt på svarte natta
om person eller folkegruppe: som har medfødd mørk hudfarge;
jamfør brun (2, 2) og kvit (2)
Døme
- den svarte befolkninga i USA;
- førebiletet hennar er den svarte kvinna Rosa Parks
- brukt som substantiv:
  dei svarte og kvite i Sør-Afrika
mørk, aud
Døme
- midt i svartaste skogen
skiten, urein
Døme
- vere svart på fingrane;
- bli svart på kleda
fullpakka
Døme
- svart av folk
berr (1), snau (2, 1)
Døme
- sauene gnog svart kring seg
som er utan fangst
Døme
- dra svarte garn
dyster, mislykka, mørk
Døme
- alt var svart og håplaust;
- brått vart alt svart for meg;
- ein svart dag for norsk skeisesport;
- det er berre svarte armoda;
- framtidsutsiktene er svartare enn nokon gong;
- da det såg som svartast ut, reiste laget seg
- brukt som adverb:
  sjå svart på framtida
brukt om pengar: som er unndregen skatt;
som går føre seg uoffisielt og ulovleg;
motsett kvit (4)
Døme
- svarte pengar;
- landet har ein stor svart økonomi;
- ein av fire har kjøpt svarte tenester
- brukt som adverb:
  arbeide svart
brukt i eid
Døme
- for svarte svingande!

Faste uttrykk

arbeide/jobbe svart
arbeide for svarte pengar
dei arbeidde svart heile sommaren;
det er ulovleg å jobbe svart
på svarte livet
alt ein orkar
henge i på svarte livet
svart hav
hav utan fisk
svart hol
område i verdsrommet med så sterk gravitasjon at ingenting slepp ut, ikkje eingong lys
svarte hol ser ein ikkje, men ein kan sjå verknaden på omgjevnadene
svart humor
grotesk, pessimistisk humor
svart kaffi
kaffi utan fløyte eller mjølk
svart lygn
sjofel lygn
svart magi
trolldom som siktar mot å skade eller drepe;
svartekunst
svarte pengar
skattepliktige pengar som ein lèt vere å betale skatt for

ful

adjektiv

Opphav

norrønt fúll ‘stinkande, urein’

Tyding og bruk

lur, sløg, utspekulert
Døme
- fule folk;
- sende eit fult augekast
sint
Døme
- vere ful på nokon
uvenleg, vond, stygg
Døme
- vere ful med nokon
brunstig
Døme
- katta er ful
vanskeleg, flokete, motskapt
Døme
- ein ful knute;
- eit fult føre
sannsynleg
Døme
- det er fult (for noko)

tjukkmælt

adjektiv

Tyding og bruk

med skurrande eller urein røyst

Døme

bli tjukkmælt av gråt

urein

adjektiv

Tyding og bruk

som ikkje er rein (3, 1);
skiten (1), tilsulka
Døme
- ureine hender;
- ureine koppar;
- eg liker ikkje å symje i ureint vatn
ujamn, uklar, grumsete;
oppblanda;
iblanda feil
Døme
- ureine fargar;
- urein sikt;
- ureint vêr;
- urein uttale;
- ein urein tone
- brukt som adverb:
  syngje ureint
ikkje rett;
ureglementert, ulovleg;
sjofel
Døme
- bruke ureine metodar
usømeleg, syndig
Døme
- ha ureine tankar;
- leve eit ureint liv
i religion: rekna som syndig, uverdig eller smitta og derfor farleg eller noko ein må halde seg heilt borte frå
Døme
- urein mat;
- ureine dyr;
- ureine ånder;
- dei kastelause vart rekna for å vere ureine

Faste uttrykk

ureint farvatn
1. sjøveg (1) med mange skjer
2. uoversiktleg og vanskeleg stode
  økonomien var på veg inn i ureint farvatn
ureint trav
1. brot på regelen om at hesten skal gå i trav (1) i travløp
  bli diskvalifisert for ureint trav
2. ureieleg verksemd;
  ureglementert eller skite spel
  ha mistanke om ureint trav i saka

hud

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt húð

Tyding og bruk

ytste lag eller dekke på dyre- eller menneskekropp
Døme
- frisk hud;
- eg får alltid tørr hud om vinteren
avflådd hud (1) av større pattedyr
Døme
- handle med huder og skinn
- - elghud
  - oksehud
  - reinshud
ytre kledning (2) på skip
- - ishud
  - metallhud

Faste uttrykk

få tjukk/tjukkare hud
bli mindre kjenslevar;
tole meir kritikk
ho har fått tjukkare hud etter alt som er sagt om henne;
eg har fått tjukk hud etter så mange år i leiinga
få/kome under huda
bli nær fortruleg med;
få kjennskap til det inste hos nokon
teksta kjem ikkje under huda på hovudpersonen;
kanskje eg endeleg har fått bygdelivet under huda!
ha ei reim av huda
ha ein snev av eit lyte eller ein skavank
ha tjukk hud
tole mykje kritikk;
ikkje vere kjenslevar
ho har tjukk hud etter mange år i politikken
ha tynn hud
vere kjenslevar;
vere tynnhuda (2), nærtakande
ho har så tynn hud og tek alt personleg
krype under huda
gjere sterkt inntrykk på
orda hans kraup under huda på meg
med hud og hår
fullstendig
ulven slukte byttet med hud og hår;
han slukte historia med hud og hår
skjelle huda full
gje (nokon) drygt med vondord;
kjefte veldig, refse
dei skjelte meg huda full
urein hud
hud med kviser og liknande

ureint farvatn

Tyding og bruk

Sjå: farvatn, urein

sjøveg (1) med mange skjer
uoversiktleg og vanskeleg stode
Døme
- økonomien var på veg inn i ureint farvatn

ureint trav

Tyding og bruk

Sjå: trav, urein

brot på regelen om at hesten skal gå i trav (1) i travløp
Døme
- bli diskvalifisert for ureint trav
ureieleg verksemd;
ureglementert eller skite spel
Døme
- ha mistanke om ureint trav i saka

ureinskap

substantiv hankjønn

Opphav

Tyding og bruk

det å vere urein
Døme
- det er ein myte at ureinskap trekkjer til seg skabbmidden
noko som er ureint, oppblanda eller skite;
ureinske
Døme
- skit og annan ureinskap;
- ureinskapar i huda
umoral, sedløyse
Døme
- synd og ureinskap

ureine

ureina

verb

Tyding og bruk

gjere urein;

sulke til, skitne til, forsøple;

Døme

industriutsleppa ureinar naturen;
lufta er ureina

brukt som adjektiv:
- ureina vatn;
- ureina massar;
- ureinande gasskraftverk

Resultater per side: