Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
27 treff

Nynorskordboka 27 oppslagsord

aktuell

adjektiv

Uttale

aktuelˊl

Opphav

gjennom fransk, frå seinlatin actualis ‘verksam’; samanheng med akt (1

Tyding og bruk

  1. Døme
    • i den aktuelle situasjonen;
    • den aktuelle datoen
  2. som har interesse eller er på tale (nett no);
    viktig i ein viss samanheng;
    Døme
    • eit aktuelt spørsmål;
    • aktuelle saker;
    • eit høgst aktuelt tema;
    • aktuelle reisemål;
    • aktuelle kandidatar;
    • ei aktuell bok;
    • ein aktuell film;
    • aktuell informasjon;
    • ho er aktuell med ny bok;
    • det aktuelle radioprogrammet vart diskutert;
    • det kan bli aktuelt med innstrammingar;
    • det er ikkje aktuelt å flytte
    • brukt som substantiv:
      • dagsnytt og aktuelt
Artikkelside

grå 1

adjektiv

Opphav

norrønt grár; samanheng med gry (2

Tyding og bruk

  1. som har ein farge mellom kvit og svart
    Døme
    • eit grått hus;
    • grå som oske;
    • få grått hår
  2. gusten og sliten å sjå til
    Døme
    • vere grå i huda;
    • bli gammal og grå
  3. Døme
    • han vart tidleg grå
  4. Døme
    • grått vêr;
    • det er grått i dag
  5. lite spennande;
    fargelaus, trist, einsformig
    Døme
    • den grå kvardagen;
    • eit grått tilvære;
    • grått humør;
    • ikkje sjå dei eldre som ein grå masse
  6. som går utanom lova eller offisielle kanalar;
    Døme
    • låne pengar på den grå pengemarknaden;
    • svarte og grå pengestraumar;
    • grått arbeid

Faste uttrykk

  • avskil på grått papir
    plutseleg oppseiing
    • ho fekk avskil på grått papir
  • dei små grå
    hjernecellene, hjernen
    • bruke dei små grå;
    • ein aktivitet som skjerpar dei små grå
  • grå eminense
    person som held seg i bakgrunnen, men likevel har stor reell makt i kraft av å påverke mektige personar
    • ein grå eminense i amerikansk musikkliv
  • grå mus
    person med kjedeleg og anonym framtoning
    • ein spion skal helst vere ei grå mus utan fortid
  • grå stær
    augesjukdom der linsa i auget er uklar og ugjennomsiktig
  • i mørkeret er alle kattar grå
    i mørkeret er alle skilnader viska ut
  • setje grå hår i hovudet på nokon
    stadig valde ein annan uro og bry
Artikkelside

ultimat

adjektiv

Opphav

av engelsk ultimate ‘sist’; jamfør ultimatum og ultimo

Tyding og bruk

  1. som reelt sett gjeld;
    Døme
    • det ultimate spørsmålet;
    • å vinne er det ultimate målet hans
  2. best tenkjelege;
    Døme
    • få den ultimate opplevinga;
    • planleggje den ultimate ferien
Artikkelside

ingenting å tape

Tyding og bruk

ingen reell risiko eller konsekvens;
Sjå: tape
Døme
  • vi har ingenting å tape på å prøve
Artikkelside

tape 2

tapa

verb
kløyvd infinitiv: tapa

Opphav

norrønt tapa

Tyding og bruk

  1. lide tap;
    miste
    Døme
    • tape ein formue;
    • tape på verksemda;
    • sjåføren tapte kontrollen over bilen
    • brukt som adjektiv:
      • tapt inntekt;
      • den tapte generasjonen
    • brukt som substantiv:
      • ta att det tapte
  2. lide nederlag;
    bli slått
    Døme
    • tape ein krig;
    • spelet er tapt
    • brukt som adjektiv:
      • den tapande part;
      • ei tapt sak

Faste uttrykk

  • det tapte paradiset
    forvunnen eller tapt lykketilstand
  • gje tapt
    gje opp, kome til kort
    • bortelaget måtte gje tapt etter ein jamn kamp
  • gå tapt
    gå til spille, bli borte
    • fleire menneskeliv gjekk tapt
  • ikkje vere tapt bak ei vogn
    ikkje vere rådvill i ein vanskeleg situasjon
  • ingenting å tape
    ingen reell risiko eller konsekvens
    • vi har ingenting å tape på å prøve
  • slaget er tapt
    sigeren eller målet er uoppnåeleg
    • innsjå at slaget er tapt;
    • slaget er tapt for dei som vil ha ny toglinje
  • tape på poeng
    tape ved å ha fått færrast poeng (i idrettar som boksing og bryting)
  • tape seg
    1. bli ringare i utsjånad eller kvalitet;
      falme
      • ho har tapt seg sidan sist;
      • tape seg i verdi
    2. bli (gradvis) borte;
      svinne bort
      • forelskinga tapar seg fort;
      • minnet tapte seg med åra
  • tape terreng
    miste makt, popularitet eller liknande
    • regjeringa taper terreng i høve til opposisjonspartia
Artikkelside

nominell

adjektiv

Opphav

frå tysk; same opphav som nominal (2

Tyding og bruk

  1. som gjeld (berre) i namnet;
    til skilnad frå reell (1)
    Døme
    • det er ho som er leiaren, i alle fall nominelt
  2. Døme
    • obligasjonane har ein nominell verdi på 1000 kr

Faste uttrykk

  • nominell inntekt
    inntekt uttrykt i pengeverdien til kvar tid
  • nominell rente
    rente på lån per år, utan at gebyr og andre utgifter er rekna med;
    til skilnad frå effektiv rente
Artikkelside

kompleks 2

adjektiv

Opphav

frå latin , av complecti ‘samanfatte’

Tyding og bruk

samansett av mange delar eller element;
Døme
  • ei kompleks sak;
  • ei stadig meir kompleks verd

Faste uttrykk

  • komplekst tal
    talstorleik med ein reell og ein imaginær del
Artikkelside

eminense

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk, frå latin eminere; jamfør eminent

Tyding og bruk

tittel for høgtståande katolsk geistleg

Faste uttrykk

  • grå eminense
    person som held seg i bakgrunnen, men likevel har stor reell makt i kraft av å påverke mektige personar
    • ein grå eminense i amerikansk musikkliv
Artikkelside

effektiv

adjektiv

Opphav

av latin effectivus ‘verksam’; samanheng med effekt

Tyding og bruk

  1. som verkar godt eller tener føremålet godt;
    som raskt når eit godt resultat;
    føremålstenleg, verksam;
    dugande
    Døme
    • ein effektiv metode;
    • effektive tiltak;
    • effektiv utnytting av plassen;
    • effektiv kontroll;
    • ei effektiv leiing;
    • ho er svært effektiv
    • brukt som adverb
      • arbeide effektivt
  2. reell, røynleg, faktisk (når ein ser vekk frå avbrot eller liknande)
    Døme
    • effektiv arbeidstid

Faste uttrykk

  • effektiv rente
    rente på lån per år, irekna gebyr og andre kostnader;
    til skilnad frå nominell rente
Artikkelside

sparring

substantiv hokjønn

Opphav

av sparre

Tyding og bruk

  1. i boksing: det å trene med ein sparringpartnar (1)
  2. i overført tyding: det å drøfte noko med nokon
    Døme
    • yte reell sparring til oppdragsgjevaren
Artikkelside