Avansert søk

Nynorskordboka 70 oppslagsord

regjering

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å regjere (1);
(stats)styre
Døme
- ta over regjeringa av landet
utval av personar som har den høgaste utøvande makta i eit land;
riksstyre, ministerium (1)
Døme
- regjeringa Gerhardsen;
- partiet sit i regjering;
- ho vart beden om å skipe regjering;
- saka felte regjeringa

veik 2

adjektiv

Opphav

norrønt veikr; samanheng med vike (

Tyding og bruk

som ikkje har fysisk styrke;
kraftlaus (1), svak (1);
sjukleg (1), skrøpeleg (2)
Døme
- veik i armane;
- ha ein veik rygg;
- vere veik og sjukleg
som manglar makt eller autoritet;
ettergjevande (2), unnfallande
Døme
- ei veik regjering;
- ha ein veik karakter;
- han vart for veik i innspurten
lite dugande;
dårleg
Døme
- eit veikt punkt i framstillinga
utan styrke;
utvatna;
tynn (3), svak (5)
Døme
- veik lukt;
- veik kaffi

velte 3

velta

verb

Opphav

norrønt velta; av velte (

Tyding og bruk

rulle noko eller nokon over ende;
få til å velte (2;
dytte (1, 1), tippe (3, 2), vippe (3, 4), bikke (1)
Døme
- velte storstein or åkeren;
- grisen velte seg i gjørma;
- ho heldt på å velte eit glas;
- stolen låg velt;
- ho velte seg over på sida
falle eller rulle (2, 1) over ende;
velte (2, 1)
Døme
- bilen velte over ende;
- treet velte over vegen;
- bølgjene velte inn mot stranda
kome fram i stor mengd;
strøyme (1, 2), velte (2, 2), velle (2)
Døme
- røyken velte fram;
- snøen berre velte ned;
- ei vond kjensle velte opp i meg;
- lyset velter inn i rommet gjennom dei store vindauga
skyve over på
Døme
- finne nokon å velte skulda over på;
- ho velta ansvaret over på dårlege tider
få til å mislykkast;
spolere
Døme
- velte ei regjering;
- velte spelet til nokon

Faste uttrykk

velte seg i
sitje med eller nytte rikeleg av
velte seg i pengar og rikdom;
på hotellet kan ein velte seg i luksus

styringsverk

substantiv inkjekjønn

Opphav

jamfør verk (

Tyding og bruk

sentraladministrasjon og regjering

Døme

storting og styringsverk

svak

adjektiv

Opphav

av lågtysk swak

Tyding og bruk

som har liten styrke;
veik (2, 1), kraftlaus (1)
Døme
- ha svake musklar;
- han er svakare enn andre barn;
- ein svak vind;
- motoren var for svak
som toler lite;
sjukleg, skrøpeleg
Døme
- ha svake nervar;
- ho er framleis svak etter operasjonen
som har liten innverknad eller kraft
Døme
- ei svak gruppe;
- svak motstand
- brukt som substantiv:
  dei svake i samfunnet
- brukt som adverb:
  sjå behova til dei svakast stilte
som har liten makt eller autoritet
Døme
- ei svak regjering;
- få kritikk for svak leiing
som ein nesten ikkje legg merke til
Døme
- ei svak lukt;
- ein svak nedgang i talet på selde bustader;
- veksten var svakare enn venta
- brukt som adverb:
  eit svakt opplyst rom;
  ho klemde handa hans svakt
lite fast;
ettergjevande
Døme
- vere svak i trua
lite solid;
usikker
Døme
- ha svak økonomi
lite vellukka;
dårleg
Døme
- ein svak prestasjon;
- svake resultat;
- laget har hatt ein svak start på sesongen;
- dette er den svakaste boka hennar;
- regelverket er for svakt
- brukt som adverb:
  den norske krona står svakt
i grammatikk: med regelviss bøying;
linn (3);
til skilnad frå sterk (11)

Faste uttrykk

det svake kjønn
utdatert nemning for kvinner
svak bøying
bøying med tillagd ending i preteritum;
linn bøying;
til skilnad frå sterk bøying
svak side
feil, mangel
ei svak side ved rapporten;
undersøkinga har svake sider
svake substantiv
substantiv som endar på trykklett vokal;
linne substantiv;
til skilnad frå sterke substantiv
svake verb
verb som får bøyingsending i preteritum;
linne verb;
til skilnad frå sterke verb
vere svak for
gjerne ville ha;
ikkje kunne motstå
ho er svak for det søte

borgarleg

adjektiv

Tyding og bruk

som er tilhengjar av ein konservativ, liberal eller kristeleg ideologi;
ikkje-sosialistisk
Døme
- dei borgarlege partia;
- borgarleg regjering
- brukt som adverb
  røyste borgarleg
som ikkje er kyrkjeleg eller religiøs;
verdsleg (2); motsett kyrkjeleg (1)
Døme
- borgarleg vigsel
- som adverb
  dei gifte seg borgarleg
som gjeld, har med borgarklassa å gjere;
som er særmerkt for mellomklassa sine normer
som vedkjem eller er særmerkt for ein statsborgar;
sivil (2;
verdsleg (1)
Døme
- borgarlege rettar
sivil (2, 1); motsett militær (2
Døme
- den borgarlege straffelova
ikkje adeleg eller kongeleg
Døme
- borgarleg ektefelle
- som adverb
  prinsessa gifte seg borgarleg

Faste uttrykk

borgarleg moral
tilsynelatande lytefri moral

topphemmeleg

adjektiv

Tyding og bruk

som berre er kjend for ei lita gruppe menneske, ofte leiinga i ein organisasjon eller ei regjering;

særs hemmeleg (1)

Døme

topphemmelege drøftingar

fornye

fornya

verb

Opphav

av for- ( og ny (

Tyding og bruk

gjere ny att;
nye opp att;
skifte ut med nytt
Døme
- fornye kjøkenet;
- fornye datamaskina
- brukt som adjektiv:
  etter fornya vurdering;
  med fornya styrke gjekk dei på;
  sjå på nokon med fornya interesse
få i stand på nytt;
gjere gyldig vidare;
forlengje
Døme
- fornye ein kjennskap;
- fornye ein kontrakt;
- passet må fornyast kvart tiande år

Faste uttrykk

fornye seg
gje seg sjølv ein ny utsjånad, eit nytt innhald eller preg
fornye seg hjå frisøren;
miste evna til å fornye seg;
bli tvinga til å fornye seg
få fornya tillit
få fortsetje i same posisjon, stilling eller gruppe som før;
bli vald igjen
få fornya tillit i regjering;
trenaren fekk fornya tillit etter førre sesong

stable på beina

Tyding og bruk

få i stand, ordne til;

Sjå: stable

Døme

stable ei ny regjering på beina;
dei stabla eit lag på beina i ein fart

stable

stabla

verb

Opphav

Tyding og bruk

leggje opp (like ting) i ein ordna haug;

leggje i stabel (1);

Døme

stable stolar;
dei stabla veden opp i vedskjulet

Faste uttrykk

stable på beina
få i stand, ordne til
stable ei ny regjering på beina;
dei stabla eit lag på beina i ein fart
stable seg
reise seg ustøtt og langsamt
eg stabla meg endeleg ut av senga;
han klarar knapt å stable seg på beina

Resultater per side: