Avansert søk

Nynorskordboka 29 oppslagsord

elev

substantiv hankjønn

Opphav

av fransk élever ‘oppsede’

Tyding og bruk

person som får undervisning
Døme
- kvar elev skal prøvast i minst eitt fag;
- lærarar og elevar
disippel
Døme
- han var ein elev av Picasso

snitt 3

substantiv inkjekjønn

Opphav

av tysk schneiden ‘skjere’; av lågtysk sniden

Tyding og bruk

det å snitte eller skjere av eller inn i noko;
kutt (1)
Døme
- sprette opp fisken med raske snitt
flate som kjem fram ved gjennomskjering;
jamfør lengdesnitt (1), tverrsnitt (1)
Døme
- granske snittet der greina var avsaga;
- eit reinskore snitt på bladkantane på ei bok
teikning eller skisse som viser oppbygginga til noko ved å lage eit (tenkt) kutt gjennom konstruksjonen;
jamfør tverrsnitt (3)
Døme
- eit snitt av motoren med namn på dei ulike delane
sum av ei rekkje tal dividert med talet av dei;
gjennomsnitt
Døme
- halde ein fart på 60 km/t i snitt;
- eleven har karakterar langt over snittet
måte som noko er skore opp eller gjort på
Døme
- ein dress med moderne snitt;
- tobakk av fint snitt
i overført tyding: måte som noko fungerer på eller er gjort på;
preg, karakter
Døme
- ein kriminalroman av gammalt snitt;
- denne fotballspelaren har eit internasjonalt snitt over seg
bilete skore ut i tre;
figur, tresnitt (1)
reiskap til å lage gjenge med;
gjengesnitt
påfunn, knep (1), prette
Døme
- finne på alle slags snitt

Faste uttrykk

det gylne snittet
todeling av ei linje som gjev same forholdet mellom den største og minste delen som mellom heile linja og den største delen
sjå sitt snitt
sjå eit godt høve;
lure seg til
det var då dei såg sitt snitt til å bråsnu og løpe;
eg såg mitt snitt til å få eit lite forsprang

avpasse

avpassa

verb

Tyding og bruk

få til å passe (, høve med;

Døme

avpasse farten etter tilhøva;
avpasse vanskegrada på oppgåvene etter nivået til eleven;
avpass væskemengda etter ynskt konsistens på suppa;
utgiftene vart avpassa etter inntektene

stive opp

Tyding og bruk

Sjå: stive

stø opp
stramme opp
Døme
- læraren stiva opp eleven for seint frammøte
kvikke opp
Døme
- eg måtte stive meg opp med eit par drammar

stive 2

stiva

verb

Tyding og bruk

gjere stiv (1)
Døme
- stive ein krage
stø (4, 1)
Døme
- stive av ein stolpe

Faste uttrykk

stive opp
- stø opp
- stramme opp
  læraren stiva opp eleven for seint frammøte
- kvikke opp
  eg måtte stive meg opp med eit par drammar

snarveg

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

veg som er kortare eller raskare enn den vanlege og mest brukte vegen;
beinveg
Døme
- ta ein snarveg gjennom skogen
i IT: tastekombinasjon på tastatur eller ikon (3) som gjev raskare tilgang til noko;
hurtigtast
Døme
- snarvegen Ctrl+c blir brukt for å kopiere;
- leggje til ein snarveg på skrivebordet
i overført tyding: lettvinn metode for å oppnå noko på kortare tid
Døme
- eleven tok ein snarveg ved å kopiere leksene;
- det finst ingen snarveg til evig ungdom

krympe

krympa

verb

Opphav

samanheng med kreppe (

Tyding og bruk

trekkje seg saman;
minke i omfang;
skrumpe inn
Døme
- trøya krympar i ermane;
- tøyet krympar i vask
gjere mindre;
redusere (1)
Døme
- vi må krympe utgiftene
vri seg eller ynke seg (i smerte, skam eller liknande)
Døme
- krympe seg i smerte;
- eleven krympa seg da læraren såg strengt på han
feire med å drikke alkohol
Døme
- krympe sigeren

standpunkt

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

oppfatning eller meining (2) om eit særskild tema, spørsmål eller liknande;
overtyding, synsmåte
Døme
- ta standpunkt til noko;
- kva standspunkt har statsministeren til denne saka?
- ho endrar aldri standpunktet sitt
nivå av kunnskap til ein person på eit gjeve tidspunkt;
standpunktkarakter
Døme
- eleven fekk fire i standpunkt

oppdradd, oppdratt

adjektiv

Opphav

Tyding og bruk

som er lært opp til å te seg på ein viss måte;

bruk samsvarsbøying framfor eit substantiv:
- ein godt oppdradd elev;
- godt oppdradde elevar
bruk ubøygd form etter eit usjølvstendig verb:
- eleven er godt oppdradd;
- elevane er godt oppdradd

vise 2

visa

verb

Opphav

norrønt vísa; samanheng med vis (

Tyding og bruk

la nokon sjå;
peike ut;
syne (2, 1)
Døme
- ho viste meg arbeidsplassen sin;
- eg måtte vise billetten;
- han viste meg vegen;
- vise korleis det skal gjerast
om måleinstrument: markere verdi
Døme
- klokka viser seks;
- termometeret viste 15 kuldegrader
sende av stad
Døme
- vise nokon til ein god lege;
- saka vart vist vidare til dei tillitsvalde
gje prov for;
gje uttrykk for;
leggje for dagen
Døme
- vise kva ein duger til;
- vise tillit;
- vise deltaking og omsorg;
- han viste takksemd;
- dei viser interesse
retta merksemda til nokon mot noko
Døme
- vise til gode resultat;
- dei viste til søknaden

Faste uttrykk

vise bort/ut
by å gå bort;
sende ut;
utvise (1)
dørvakta viste dei bort frå utestaden;
bli vist ut av landet
vise rundt/omkring
følgje på ein runde for å la nokon gjere seg kjend
han vart vist rundt på fabrikken;
ho viste omkring i huset
vise fram
gjere så nokon kan sjå eller bli oppmerksame på noko;
presentere
vise fram dei nye kleda
vise seg
- la nokon sjå seg
  kongen viste seg på slottsbalkongen;
  han har ikkje vist seg på fleire dagar;
  reven har vist seg fleire gonger bak huset
- kome til syne
  sola har ikkje vist seg på fleire dagar
- prøve å imponere;
  kjekke seg
  ho likte å vise seg
- te seg (på ein særskild måte)
  eg får prøve å vise meg som eit førebilete;
  vis deg som ein mann!
- bli klart;
  bli openbert
  det viste seg å vere rett
vise til rette/rettes
- irettesetje
  læraren viste eleven til rette
- hjelpe, rettleie
  ho tek imot gjestene og hjelper dei til rette
vise tilbake
tilbakevise
vise tilbake skuldingane
vise tilbake på
peike tilbake på

Resultat per side: