Avansert søk

Vanleg søk

Nynorskordboka 236 oppslagsord

bra

adjektiv

Opphav

frå fransk brave; same opphav som bravo (

Tyding og bruk

som har tilfredsstillande eigenskapar;
god, tenleg, brukande
Døme
- bra vêr;
- eit veldig bra tilbod;
- ein bra stad å bu;
- det vart ein bra dag;
- frukt og grønt er bra for oss
- brukt som adverb:
  det gjekk bra med han;
  ein organisasjon som fungerer veldig bra;
  ha det bra!
ved god helse;
frisk (2, 4)
Døme
- ho vart ikkje heilt bra att
etter måten stor;
ikkje liten;
monaleg
Døme
- gå eit bra stykke;
- ha bra med tid
- brukt som gradsadverb: temmeleg
  vere bra svolten;
  vi er bra nøgde med resultatet
heiderleg (1), skikkeleg (1)
Døme
- bra folk;
- det var ei bra jente

Faste uttrykk

vel og bra
oftast følgd av ei innvending: godt og tenleg (men likevel ikkje godt nok)
å auke tilskotet med 10 millionar er vel og bra, men det monnar ikkje mykje

Artikkelside

og 2

konjunksjon

Uttale

å, åg

Opphav

norrønt ok

Tyding og bruk

brukt til å jamstille to eller fleire ord, setningsledd eller setningar av same slaget
Døme
- is og snø;
- Ola og Kari;
- eple, pærer og plommer;
- dei spela og song;
- lauvet gulnar, visnar og fell;
- dei vaksne kvilte, og barna leikte
brukt mellom to ord eller uttrykk for å uttrykkje at det ene skjer før det andre
Døme
- han snudde seg og såg på meg;
- ho sprang heim og henta veska si;
- vi gjekk heim og åt kvelds
brukt mellom to verb for å uttrykkje ein uavslutta eller vedvarande aktivitet
Døme
- sitje og lese;
- vi gjekk rundt og såg på folk;
- kyrne står og rautar;
- dei vart gåande og prate;
- han driv og målar huset;
- ho har lege og slumra på sofaen heile ettermiddagen
brukt for å binde saman to setningar der den siste er ei følgje av den første
Døme
- han åt sunt og levde til han var hundre;
- ho studerte flittig og fekk gode karakterar
brukt mellom to identiske ord eller uttrykk for å forsterke uttrykket
Døme
- vi gjekk og gjekk;
- ho blir klokare og klokare;
- stormen auka og auka;
- det snødde meir og meir
brukt mellom to synonyme eller beslekta ord for å forsterke uttrykket
Døme
- skjelle og smelle;
- heilt og halde;
- hoppe og sprette;
- sverje dyrt og heilagt
brukt mellom to ledd som er ytterpunkt i ei rekkje eller ein skala, for å uttrykkje at noko gjeld eller omfattar heile rekkja
Døme
- gammal og ung;
- fattig og rik;
- heime og ute
brukt mellom to identiske ord for å uttrykkje usikkerheit, tvil eller skepsis til det som er sagt;
jamfør ... og ... , fru Blom
Døme
- gjekk det bra på eksamen? Bra og bra. Eg stod no;
- kjenner du han? Kjenner og kjenner, eg veit kven han er;
- sommar og sommar, det er lyst ute i alle fall
brukt for å vise at to tal skal adderast;
pluss (2, 1)
Døme
- to og to er fire
brukt mellom identiske tal for å vise storleiken på ei gruppe
Døme
- dei kom inn to og to;
- fem og fem arbeidde saman
brukt til å innleie utrop som uttrykkjer overrasking, undring, irettesetjing eller liknande
Døme
- og eg som hadde gløymt det!
- og det får du deg til å seie!

Faste uttrykk

... og ... , fru Blom
brukt for å uttrykkje usikkerheit, tvil eller skepsis;
jamfør og (2, 8)
billig og billig, fru Blom. Billigare enn dei andre;
har du fått ny bil? Ny og ny, fru Blom, ny for meg i alle fall

Artikkelside

eller

konjunksjon

Opphav

norrønt ella(r), elliga(r), opphavleg ‘av annan skapnad, på annan måte’

Tyding og bruk

brukt til å jamstille to ledd som står for gjensidig utelukkande alternativ
Døme
- liv eller død;
- no eller aldri;
- ver still, eller så …!
brukt til å jamstille to eller fleire ledd som står for nokså likeverdige alternativ
Døme
- lite eller ingenting;
- to eller tre;
- eitt kilo eller så;
- køyre bil, ta buss eller anna
brukt til å binde saman to ledd som tyder det same
Døme
- Oslo, eller Kristiania som byen heitte på den tida;
- ho fekk ei bot på 25 euro eller 250 kroner
brukt sist i ja/nei-spørsmål for å uttrykkje at det er eit anna, men ofte mindre sannsynleg, alternativ
Døme
- går det bra, eller?
- skal du sjå kampen i dag, eller?

Faste uttrykk

anten … eller …
1. brukt for å uttrykkje at berre eitt av alternativa gjeld eller er mogleg
  anten du eller eg må dra
2. brukt for å innleie vilkårssetningar og indirekte spørjesetningar
  anten du kjem eller går, er det ingen som ser det;
  ho visste ikkje anten han kom eller ikkje
3. brukt etter nekting: verken (2
  dei var ikkje heime anten faren eller mora
korkje … eller …
brukt for å uttrykkje at ingen av alternativa som følgjer, gjeld eller er moglege;
verken … eller …
korkje ete eller drikke;
han korkje kan eller vil gjere noko;
katten var ikkje å finne, korkje oppe, nede, inne eller ute;
dei var ikkje heime, korkje mora eller faren
verken … eller ...
brukt for å uttrykkje at ingen av alternativa som følgjer, gjeld eller er moglege;
korkje … eller …
verken det eine eller det andre;
katta var ingen stad å finne, verken oppe, nede, inne eller ute;
ho verken et eller drikk;
dei var ikkje heime, verken far eller mor;
ho ville verken sjå eller høyre meir

Artikkelside

guri

interjeksjon

Opphav

etter namnet Guri

Tyding og bruk

brukt for å uttrykkje overrasking eller sterk kjensle;

jøss (1)

Døme

guri, kor merkeleg at ho ikkje sa noko;
å guri, ja, det var ikkje bra

Faste uttrykk

guri land
brukt som kraftuttrykk;
guri malla
guri land, for eit styr!
guri malla
brukt som kraftuttrykk;
jøye meg
guri malla, kor dumt!
guri meg
brukt som kraftuttrykk;
guri malla
nei, guri meg, no gidd eg ikkje meir

Artikkelside

gå så det uler

Tyding og bruk

gå veldig fort;

gå veldig bra;

Sjå: ule

Døme

arbeidet med det nye bygget går så det uler

Artikkelside

ule 2

ula

verb

Tyding og bruk

lage ein langdregen lyd som liknar språklyden u;

hyle;

tute (, 1)

Døme

bikkjene uler;
vinden ulte rundt hjørna;
all røyken fekk brannalarmen til å ule

Faste uttrykk

gå så det uler
gå veldig fort;
gå veldig bra
arbeidet med det nye bygget går så det uler

Artikkelside

alle tiders

Tyding og bruk

svært bra;

Sjå: tid

Døme

han er ein alle tiders mann

Artikkelside

til 3

preposisjon

Opphav

norrønt til

Tyding og bruk

brukt til å uttrykkje mål eller sluttpunkt for ei rørsle
Døme
- ho køyrde ungane til skulen;
- dei reiste til Arendal;
- du må gå til dokteren;
- han følgde henne til døra;
- dei drog frå stad til stad;
- han spelte ballen til spissen
- brukt som adverb:
  folk strøymde til;
  mange kom til for å hjelpe
brukt om rørsle i ei viss retning eller det å vende mot noko eller nokon
Døme
- ta av til høgre ved det gule huset;
- dei veik til sides;
- eg vakna til ein ny dag;
- dei synte til ei tidlegare sak;
- ho smilte til kollegaen;
- han snudde ryggen til dei;
- huset har utsyn til sjøen;
- brått stod vi andlet til andlet
brukt til å uttrykkje overgang til noko nytt
Døme
- vinden auka frå liten kuling til full storm;
- han vil bli til noko stort;
- dei såg teikn til betring;
- trollet vart til stein
- brukt som adverb:
  pasienten frisknar til;
  isen frys til
brukt for å uttrykkje tilstand
Døme
- kontoret står til rådvelde;
- huset er til leige;
- mange var til stades
- brukt som adverb:
  det står bra til med henne;
  dei held til i kjellaren
brukt for å uttrykkje eit intervall
Døme
- han arbeidde frå sju til tre;
- det kostar frå fem til ti tusen;
- vi har budd her frå 2013 til i dag;
- kontoret er ope frå ti til to;
- reisa tek to til tre timar;
- deltakarane er frå åtte til tolv år
brukt for å uttrykkje grense for noko
Døme
- åkeren når ned til elva;
- eg stod i vatn til knea;
- eg vil bli hos deg til døden skil oss
brukt om tid og tidspunkt
Døme
- alt til si tid;
- vi blir ferdige til våren;
- dei flyttar inn til jul;
- kan du vente til seinare?
- dei møttest til same tid kvar dag;
- eg skjønar meg ikkje på ungdomen no til dags;
- slik har det vore til alle tider
brukt for å uttrykkje føremål
Døme
- ho fekk boka til gjennomsyn;
- eg treng ein reiskap til å grave med;
- vi kledde oss til fest;
- har du pengar til taxi?
- dei ordna alt til eigen fordel
brukt for å uttrykkje evne, høve eller utveg
Døme
- kommoden har ein skuff til å låse;
- er du i form til å sykle?
brukt for å uttrykkje årsak
Døme
- episoden var opphav til mykje krangling;
- han hadde god grunn til å gråte;
- ho var til stor glede for foreldra
brukt for å uttrykkje samband
Døme
- eg høyrer til her;
- eleven knytte seg til læraren;
- ho er veldig bunden til bestemora;
- vi drikk vatn til maten;
- han blir rekna til familien;
- det ligg til slekta
brukt for å uttrykkje samanlikning
Døme
- du er ikkje gammal nok til å vere med;
- jakka er for god til å kaste;
- ho er klok til å vere så lita
brukt for å uttrykkje eigedomstilhøve
Døme
- har du nøkkelen til huset?
- ho er mor til jenta;
- det er hunden til naboen
Døme
- han ligg til sengs med influensa;
- no må de setje dykk til bords;
- det kom framande til gards;
- vi reiser til fjells i helga;
- vi har hytta til låns;
- bilen er til sals;
- eg har løn til gode;
- heldigvis kom dei til rette;
- flekken kom til syne i dagslys

Faste uttrykk

få til
greie, lykkast med, oppnå
får du til reknestykka?
sleppe til
få plass;
få vere med
han slepp ikkje til på kjøkenet
slumpe til
hende tilfeldig
ein tidlegare kjærast ho slumpa til å møte att
slå til
1. gje noko eller nokon eit slag
  ho slo til han
2. gripe (hardt) inn;
  gå til aksjon
  ranarar slo til mot kiosken i natt
3. hende plutseleg;
  inntreffe
  det slo til med rekordvarme i helga
4. gjere noko på ein (uventa) flott måte
  bassisten slo til med glitrande spel
5. akseptere eit tilbod;
  godta, seie ja
  vi slo til og kjøpte båten
6. gå i oppfylling;
  bli som venta
  spådomane har slått til
7. gje godt resultat (i jordbruk, jakt eller fiske)
  avlinga slo til i år
ta til
byrje
det tok til å mørkne
vere til
finnast, eksistere
reglane er til for at vi skal følje dei;
frukten var berre til pynt;
gleda over berre å vere til
vise til
peike på;
gje opp (som kjelde eller liknande)
dei viste til særs gode resultat;
han viser til statistikk

Artikkelside

tidvis

adjektiv

Tyding og bruk

som skjer no og da;

i periodar

Døme

tidvise endringar

brukt som adverb:
- det går tidvis bra

Artikkelside

tid 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt tíð

Tyding og bruk

fenomen, hendingar eller tilstandar i ein irreversibel prosess frå det som har vore, gjennom det som er no, til det som kjem, ofte målt i timar, dagar, år eller liknande
Døme
- tida går;
- det var som om tida stod still;
- arbeidet trekte ut i tid;
- dei hadde inga tid å miste;
- tida fell lang når ein berre sit og ventar
stund som noko varer;
tidsrom
Døme
- vi har dårleg tid;
- har de tid til ein prat?
- behandlinga tek kort tid;
- du har nok tid på deg til å rekke det;
- vi har inga tid å kaste bort;
- han tok seg god tid på oppgåva;
- eg kan ikkje ta meg tid til ein pause;
- kan du ta tida på meg?
- ho har ei sterk tid på 1500 m;
- fløyta gjekk for full tid
- - arbeidstid
  - kontortid
  - vinnartid
tidspunkt, augeblink (2)
Døme
- vi er fødde på same tid;
- tida er inne for å flytte;
- dette er ikkje tida for å krangle;
- det er tid for oss å gå;
- mi tid skal kome;
- alt til si tid;
- han måtte slutte før tida
- - besøkstid
  - leggjetid
tidsalder, epoke
Døme
- i atten hundre og den tid;
- opp gjennom tidene;
- dei fann spor etter svunne tider;
- bedrifta har greidd seg gjennom skiftande tider;
- det var tider det!
- i tider som desse må vi stå saman;
- det er tronge tider;
- det går mot betre tider;
- han er den største olympiaren gjennom tidene
- - dyrtid
  - glanstid
  - velmaktstid
tidsrekning
Døme
- austeuropeisk tid
- - soltid
  - sommartid
  - vintertid
del av døgnet
Døme
- i morgon på desse tider
- - dagtid
  - nattetid
i grammatikk: tempus
Døme
- tidene av verbet

Faste uttrykk

alle tiders
svært bra
han er ein alle tiders mann
barn av si tid
person prega av tida han eller ho lever i
berre tida og vegen
ikkje meir tid enn ein treng for til å kome fram eller rekke det som skal gjerast
skal vi rekke fristen, har vi berre tida og vegen
den tid den sorg
brukt for å uttrykkje at ein ikkje skal ta bekymringane på forskot
dra/hale ut tida
bruke lengre tid enn naudsynt;
forhale, seinke, trenere
han snakka mykje for å dra ut tida;
laget halte ut tida i sluttminutta
du slette tid
brukt for å uttrykkje overrasking;
du store min!
du slette tid for eit talent!
du store tid
brukt for å uttrykkje overrasking;
du store min!
du store tid for eit syn!
for tid og æve
for all framtid
valet er teke for tid og æve
for tida
no om dagen;
forkorta f.t.
fordrive tida
få tida til å gå;
underhalde seg
fordrive tida med lesing;
fordrive tida så godt ein kan
forut for si tid
lenger framme i utvikling enn samtida
musikken var forut for si tid
frå alders tid
frå (svært) langt attende i tid
folk langs kysten har levd av fiske frå alders tid
frå aralds tid
frå dei eldste tider
frå gammal tid
frå langt attende i tid
kjende julesongar frå gammal tid
frå tid til anna
av og til
følgje med i tida
vere oppdatert på det som er nytt;
hengje med på kva som er moderne
før i tida
tidlegare
før i tida måtte ungane arbeide
gløyme tid og stad
bli så oppteken av noko at ein gløymer alt anna;
bli heilt fortumla
gå ut av tida
døy
heile tida
støtt og stadig;
jamleg, ofte
vi vart avbrotne heile tida;
de må vurdere tiltaka heile tida;
heile tida avbraut studentane han
i gammal tid
før i tida
i grevens tid
i siste eller rette augeblinken
kome i grevens tid
i lange tider
veldig lenge
ho har vore sjuk i lange tider
i lengre tid
temmeleg lenge
i mi tid
da eg var ung;
da eg var aktiv
dette ville ikkje skjedd i mi tid som leiar
i/til rette tid
på rett eller passande tidspunkt
vi kjøpte huset i rette tid;
han dukka opp til rette tid
i si tid
ein gong, særleg i fortida
boka var i si tid særs provoserande
i tide
til rett tidspunkt;
før det er for seint
vi kom fram i tide til middag;
hugs å snu i tide
i tide og utide
heile tida;
støtt og stadig
dei kjem innom i tide og utide;
mase i tide og utide
kjem tid, kjem råd
det kjem til å løyse seg med tida
korte tida
få tida til å gå (så ein ikkje keiar seg)
dei korta tidan med å fortelje historier
kva tid
når
kva tid er møtet?
eg vil gjerne vite kva tid du kjem
med tid og stunder
med tida;
etter kvart;
før eller seinare
huset må med tid og stunder rivast
med tida
etter kvart;
litt etter litt
det blir betre med tida
nattars tider
om natta
nyare tid
1. historisk periode frå cirka 1500 til 1800;
  tidleg moderne tid
2. dei siste tiåra eller hundreåra
  dette året hadde den høgaste gjennomsnittstemperaturen i nyare tid;
  den beste filmen frå nyare tid
på høg tid
i siste liten;
på tide (2)
det er på høg tid å setje i gang;
det er på høg tid at vi går heim no
på lange tider
på veldig lenge
eg har ikkje sett han på lange tider
på lånt tid
med svært lite tid som står att
leve på lånt tid
på tide
1. på rett tidspunkt;
  det at eit tidspunkt er kome
  det er på tide å gå
2. i siste liten;
  på høg tid
  no var det sanneleg på tide at du kom heim
på ubestemt tid
i ein ikkje nærmare definert periode;
til så lenge
vi har utsett reisa på ubestemt tid
rett tid
tidspunkt som høver for ei sak eller hending;
frist
betal kontingenten i rett tid
sjå tida an
vente og sjå
slå i hel tida
få tida til å gå (så ein ikkje keiar seg);
fordrive tida
ho slo i hel tida med ei bok
somme tider
stundom;
av og til;
iblant (2)
somme tider kunne han vere rasande
svunnen tid
gamle dagar;
fjern fortid
han drøymer om ei svunnen tid;
memorarar frå svunne tider
ta si tid
ta lang tid
det tok si tid å lese heile boka
ta tida
måle kor mykje tid som blir bruk til dømes under eit løp eller på ei oppgåve;
utføre tidtaking
ho tok tida med stoppeklokke;
ta tida når du koker egga
ta tida til hjelp
bruke den tida som trengst;
la vere å forsere;
vente og tru at noko bli betre etter som tida går
tida lækjer alle sår
sorg og smerte blir mindre etter som tida går
tidas tann
den langsame, uavbrotne og forvitrande krafta som verkar når tida går
tåle tidas tann;
dei er prega av tidas tann
tidenes morgon
byrjinga av universet;
starten av historia;
noko som er uendeleg lenge sidan
han har jobba her sidan tidenes morgon
tidleg moderne tid
historisk periode frå om lag 1500 til 1800;
nyare tid (1)
til alle tider
alltid
det har budd folk her til alle tider;
til alle tider var mor klar til å vere barnevakt
til alle tider på døgnet
både om dagen og om natta;
heile tida, støtt
telefonen ringjer til alle tider på døgnet
til evig tid
utan å ta slutt;
for alltid
dei vil vere saman til evig tid
til sine tider
av og til
til tider
av og til;
ein gong imellom
til tider er eg ganske frustrert

Artikkelside

Resultat per side:

Avansert søk

Nynorskordboka 236 oppslagsord

bra

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

og 2II

Uttale

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

eller

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

guri

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

gå så det uler

Tyding og bruk

Døme

ule 2II

ula

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

alle tiders

Tyding og bruk

Døme

til 3III

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

tidvis

Tyding og bruk

Døme

tid 1I

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

og 2

ule 2

til 3

tid 1