Avansert søk

Nynorskordboka 176 oppslagsord

borte

adverb

Opphav

norrønt brottu, burtu; jamfør bort

Tyding og bruk

på ein stad som ligg meir eller mindre langt frå eit utgangspunkt;
heimanfrå;
ute;
til skilnad frå nede (1) og oppe (1)
Døme
- langt borte;
- bli lenge borte;
- halde seg borte frå dårlege kameratar;
- sjå nokon borte i vegen;
- sitje borte ved vindauget;
- dei såg han borte på øya;
- borte bra, men heime best
ikkje til stades;
fråverande
Døme
- vere borte frå jobb;
- straumen er borte

Faste uttrykk

bli borte
1. ikkje vere å sjå eller finne meir
2. døy
borte vekk
sporlaust forsvunnen
tjuvgodset er borte vekk
halde seg borte frå
ikkje nytte
halde seg borte frå alkohol
ikkje vere borte
ikkje vere duglaus, ikkje vere god å kome ut for;
greie seg
vere borte
vere medvitslaus (1)
ho var borte ein augeblink
vere borte i
1. røre ved
2. ha litt å gjere med (nokon eller noko);
  vere oppteken av (nokon eller noko)

vante 2

vanta

verb

Opphav

norrønt vanta; samanheng med van-

Tyding og bruk

mangle (1, 1), sakne (1), skorte (2
Døme
- det vantar ikkje på åtvaringar
vere borte;
feile
Døme
- vante på vitet;
- meg vantar ingenting

tvert

adverb

Opphav

nøytrum av tverr

Tyding og bruk

brått, plutseleg;
momentant
Døme
- bli tvert slutt;
- straumen vart tvert borte;
- eg kjem tvert
i retning som kryssar lengderetninga;
tvers
Døme
- tvert over fjorden;
- tvert igjennom;
- dele seg på tvert;
- liggje på tvert i senga
fullstendig, heilt;
beint, plent
Døme
- svare tvert nei;
- det er tvert umogleg

Faste uttrykk

bryte over tvert
slutte heilt
ho braut over tvert med all politisk verksemd
tvert imot
1. heilt motsett;
  omvendt
  tilhøva har ikkje vorte betre, snarare tvert imot
2. rett overfor (1)
  ho sat tvert imot han
tvert om
heilt motsett;
omvendt
vêret vart ikkje betre, tvert om vart det verre

tilbakedradd, tilbakedratt

adjektiv

Tyding og bruk

som er dradd tilbake;
tilbakedregen (1), tilbaketrekt (1)
- bruk samsvarsbøying framfor eit substantiv:
  ei tilbakedradd bok;
  fleire tilbakedradde bøker
- bruk ubøygd form etter eit usjølvstendig verb:
  boka er tilbakedradd;
  bøkene er tilbakedradd
som lever eller går føre seg stille og borte frå det offentlege;
tilbakedregen (2), tilbaketrekt (2)
- bruk samsvarsbøying framfor eit substantiv:
  ho lever eit tilbakedradd liv;
  dei lever tilbakedradde liv
- bruk ubøygd form etter eit usjølvstendig verb:
  ho er tilbakedradd;
  dei er tilbakedradd

tilbakedregen

adjektiv

Tyding og bruk

som er dregen tilbake;
tilbakedradd (1), tilbaketrekt (1)
Døme
- ein tilbakedregen takterrasse;
- tilbakedregne bøker;
- varene er tilbakedregne
som lever eller går føre seg stille og borte frå det offentlege;
tilbakedradd (2), tilbaketrekt (2)
Døme
- ho lever eit tilbakedrege liv;
- dei er tilbakedregne

svinne

svinna

verb

Opphav

frå tysk

Tyding og bruk

bli borte;

Døme

det siste lysglimtet svann;
alt håp er svunne

brukt som adjektiv:
- dei fann spor frå ei svunnen tid;
- svunne kulturar

Faste uttrykk

svinne hen/bort
gradvis bli borte;
bli mindre;
minke (1)
kornet tørkar og svinn hen;
kreftene svann sakte bort
svinne inn
bli mindre;
skrumpe inn
bestemora svann inn
svunnen tid
gamle dagar;
fjern fortid
han drøymer om ei svunnen tid;
memorarar frå svunne tider

tape 2

tapa

verb

kløyvd infinitiv: tapa

Opphav

norrønt tapa

Tyding og bruk

lide tap;
miste
Døme
- tape ein formue;
- tape på verksemda;
- sjåføren tapte kontrollen over bilen
- brukt som adjektiv:
  tapt inntekt;
  den tapte generasjonen
- brukt som substantiv:
  ta att det tapte
lide nederlag;
bli slått
Døme
- tape ein krig;
- spelet er tapt
- brukt som adjektiv:
  den tapande part;
  ei tapt sak

Faste uttrykk

det tapte paradiset
forvunnen eller tapt lykketilstand
gje tapt
gje opp, kome til kort
bortelaget måtte gje tapt etter ein jamn kamp
gå tapt
gå til spille, bli borte
fleire menneskeliv gjekk tapt
ikkje vere tapt bak ei vogn
ikkje vere rådvill i ein vanskeleg situasjon
ingenting å tape
ingen reell risiko eller konsekvens
vi har ingenting å tape på å prøve
slaget er tapt
sigeren eller målet er uoppnåeleg
innsjå at slaget er tapt;
slaget er tapt for dei som vil ha ny toglinje
tape på poeng
tape ved å ha fått færrast poeng (i idrettar som boksing og bryting)
tape seg
1. bli ringare i utsjånad eller kvalitet;
  falme
  ho har tapt seg sidan sist;
  tape seg i verdi
2. bli (gradvis) borte;
  svinne bort
  forelskinga tapar seg fort;
  minnet tapte seg med åra
tape terreng
miste makt, popularitet eller liknande
regjeringa taper terreng i høve til opposisjonspartia

fluks 3

adverb

Opphav

frå lågtysk; truleg av flog og flukt

Tyding og bruk

brått, straks

Døme

fluks var dei borte

straum

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt straumr

Tyding og bruk

sterk og jamn rørsle i væske eller gass
Døme
- det er sterk straum i elva
- - havstraum
  - kvervelstraum
  - luftstraum
  - malstraum
væske eller gass som strøymer
Døme
- ein straum av lava kom frå fjellet
stad der vatn eller sjø strøymer
Døme
- straumen ovanfor sundet;
- fisken står i straumen
jamn og rikeleg mengd;
flaum (2), vell (2)
Døme
- ein straum av bilar;
- få ein straum av klager;
- ein straum av ord;
- ein straum av folk
elektrisitet (1) (som følgjer leidningsnettet ut til forbrukarar)
Døme
- elektrisk straum;
- ha innlagd straum på hytta;
- spare på straumen;
- straumen var borte i to timar
- - induksjonsstraum
  - likestraum
  - sterkstraum
  - svakstraum
  - vekselstraum

Faste uttrykk

følgje straumen
følgje rådande oppfatning
gå mot straumen
gå mot rådande oppfatning
i strie straumar
i stor mengd
ølet flaut i strie straumar;
det kom folk i strie straumar
kjerringa mot straumen
vrang og eigensindig person

ikkje vere vekke

Tyding og bruk

vere dyktig;

ikkje vere borte;

Sjå: vekke

Døme

den jenta er ikkje vekke

Resultater per side: