Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 100 oppslagsord

kveld

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt kveld

Tyding og bruk

tidbolk frå det mørknar til midnatt;
jamfør aftan (1)
Døme
- laurdag kveld;
- dei jobbar frå morgon til kveld;
- trene om kvelden;
- butikken stengde for kvelden;
- dei held på til langt ut på kvelden;
- to kveldar på rad;
- dei møttest om kveldane
- - laurdagskveld
  - sommarkveld
brukt i helsing
Døme
- god kveld!
brukt som etterledd i samansetningar: kveld eller dag føre ei større høgtid;
jamfør aftan (2)
- - julekveld
  - sankthanskveld

Faste uttrykk

her ein kvelden
ein av dei siste kveldane
i går kveld
om kvelden dagen før i dag
i kveld
om kvelden i dag
i kveld er det fullmåne
ta kvelden
1. slutte å arbeide for kvelden;
  kvelde (2)
  klokka er fem og vi tek kvelden
2. slutte å verke
  oppvaskmaskinen tok kvelden
3. døy;
  kvelde (4)
  det er over femti år sidan han tok kvelden
til kvelds
til kveldsmat;
jamfør kvelds
ete graut til kvelds

Artikkelside

kvelde

kvelda

verb

Opphav

norrønt kvelda

Tyding og bruk

bli kveld;
mørkne
Døme
- byrje å kveldast;
- det kveldar
slutte arbeidet for dagen;
gå til ro for kvelden
ete kveldsmat
i overført tyding: døy
Døme
- ein arbeidskar, ein av dei beste, har kvelda
i overført tyding: slutte å verke
Døme
- parabolen kvelda etter torevêret

Artikkelside

hyggjeleg, hyggeleg

adjektiv

Tyding og bruk

fylt av hyggje (1;
triveleg
Døme
- ein hyggjeleg bustad;
- ein hyggjeleg kveld;
- ei hyggjeleg overrasking;
- sentrum ville vore hyggjelegare med ei gågate
blid, venleg, omgjengeleg, koseleg
Døme
- ein hyggjeleg kar;
- dei hyggjelegaste folka eg har møtt

Artikkelside

stadig vekk

Tyding og bruk

Sjå: stadig, vekk

jamleg, ofte
Døme
- ho er stadig vekk å høyre på radioen;
- det kjem nye produkt i handelen stadig vekk
framleis, enno
Døme
- eg hengde ut kleda i går kveld, og dei heng der stadig vekk

Artikkelside

vekk

adverb

Opphav

frå lågtysk; jamfør norrønt á veg ‘på veg’

Tyding og bruk

i retning bort frå;
til ein stad lenger unna;
bort (1), unna (1)
Døme
- kom deg vekk!
- få vekk bilane frå bustadområda;
- drøyme seg vekk
ikkje til stades;
ute av syne;
borte (2), vekke (1
Døme
- boka kom vekk under flytting;
- pengane er vekk!
- vere vekk frå arbeidet
brukt for å uttrykkje at noko skjer uhemma, villig og ofte ivrig
Døme
- snakk vekk!

Faste uttrykk

borte vekk
sporlaust forsvunnen
tjuvegodset er borte vekk
fort vekk
rett som det er, ofte
stadig vekk
1. jamleg, ofte
  ho er stadig vekk å høyre på radioen;
  det kjem nye produkt i handelen stadig vekk
2. framleis, enno
  eg hengde ut kleda i går kveld, og dei heng der stadig vekk

Artikkelside

full

adjektiv

Opphav

norrønt fullr

Tyding og bruk

som har maksimalt innhald;
fylt (til randa)
Døme
- duken er full av flekker;
- ho er full av idear;
- glaset er fullt av vatn;
- beina er fulle i myggstikk;
- magasina er fullare enn på same tid i fjor
fullstendig, komplett, heil, uavgrensa
Døme
- fullt namn;
- betale full pris;
- ein modell i full storleik;
- eg har full kontroll!
- dei var alt i full gang, då eg kom;
- gje full gass;
- den heile og fulle sanninga;
- huset står i full loge
- brukt som adverb
  tru fullt og fast på;
  det er heilt og fullt mi skyld;
  ho er ikkje fullt så stor;
  det er hardt, men like fullt moro
drukken, rusa
Døme
- drikke seg full;
- skjenkje nokon full;
- vere drita full

Faste uttrykk

av full hals
med så mykje stemme ein har;
så høgt ein kan
syngje av full hals
for fulle mugger
av all si kraft;
fullt ut;
for fullt
produsere for fulle mugger
for fullt
med alt ein har;
med toppfart
ho arbeider no for fullt med saka;
produksjonen går for fullt
fullt hus
1. sal, rom eller liknande med alle plassar opptekne
  artisten samla fullt hus kvar kveld
2. i poker: tre kort med same talverdi i kombinasjon med eit par kort med anna verdi
3. beste moglege resultat
  skiskyttaren skaut fullt hus i siste runde
fullt ut
aldeles, fullstendig
ha fullt opp av
ha rikeleg av
ha hendene fulle
ha mykje å gjere;
vere travel
i fullt mål
rikeleg, fullstendig
like fullt
kor som er;
likevel, enda
konklusjonen er like fullt krystallklar;
dei ville ikkje, men like fullt reiste dei
ta munnen for full
love meir enn ein kan halde;
ta for sterkt i
til fulle
så det monar
statistikken viser detaljane til fulle;
forfattaren meistrar til fulle kunsten å overdrive

Artikkelside

stølshelg

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

om eldre forhold: kveld og natt føre bufardagen da heile huslyden var samla på stølen ( for å følgje feet heim

Artikkelside

gå ut

Tyding og bruk

Sjå: gå, ut

ikkje vere gyldig lenger;
overskride
Døme
- fristen går ut i neste veke;
- avtala gjekk ut for ei stund sidan
dra til utestad
Døme
- har du planar om å gå ut på byen i kveld?

Artikkelside

ut frå

Tyding og bruk

brukt for å uttrykkje at noko tener som grunnlag for ei tolking, vurdering eller liknande;

med utgangspunkt i;

Sjå: ut

Døme

ut frå kva eg veit, kjem ho i kveld;
handle ut frå si eiga interesse

Artikkelside

ut

adverb

Opphav

norrønt út

Tyding og bruk

brukt for å uttrykkje rørsle eller retning frå innsida mot utsida
Døme
- gå ut av huset;
- bryte seg ut av fengselet;
- pirke ut ei flis;
- tømme ut vatnet;
- sjå ut av vindauget;
- snu vranga ut;
- døra slår ut;
- finne ein veg ut;
- ta jakka ut av skapet;
- pakke ut ei gåve
- brukt som preposisjon:
  gå ut døra;
  glo ut vindauget;
  snike seg ut bakdøra
brukt for å uttrykkje rørsle eller retning frå ein (sentral) opphavsstad
Døme
- reise ut av landet;
- det veks ut greiner frå stamma;
- flytte ut frå heimen;
- sende ut brev;
- drive ut på havet;
- reise ut på landet
brukt for å uttrykkje at noko blir større, lengre eller fyldigare
Døme
- breie seg ut;
- sy ut buksa;
- strekkje ut armane;
- byggje ut huset;
- foredraget dreg ut
brukt for å uttrykkje at ein gjev frå seg (råderett over) noko
Døme
- låne ut pengar;
- dele ut arv;
- punge ut;
- leige ut ein bil
brukt for å uttrykkje at noko blir fullført eller gjort til det er slutt
Døme
- lese ut boka;
- kvile ut etter helga;
- drikke ut glaset;
- fylle ut eit skjema;
- slite ut kleda;
- møtet varte dagen ut;
- halde ut
- brukt som preposisjon:
  bli verande ut året;
  bli heime ut dagen
brukt for å uttrykkje at noko blir borte eller til inkjes
Døme
- slokne ut;
- døy ut;
- blåse ut lyset;
- vatnet tørka ut
brukt for å uttrykkje at noko skjer i utstrekt grad
Døme
- tisse seg ut;
- snakke ut om problema sine;
- slite ut kleda;
- dumme seg ut
brukt for å uttrykkje at noko gjeld det ytre
Døme
- dette tek seg godt ut;
- han seg godt ut
brukt for å uttrykkje at noko blir teke (bort) frå ei mengd, eit forråd, eit materiale, ei samling eller ein krins
Døme
- plukke ut varer;
- skjere ut figurar i tre;
- velje ut ein kandidat;
- skilje seg ut i klassa;
- bryte ut av eit miljø;
- melde seg ut av laget;
- bli slått ut av turneringa;
- byte ut gardinene
brukt for å uttrykkje rørsle frå heimen
Døme
- skal vi ta ein tur ut?
- gå ut og leike;
- det tok tid å kome seg ut;
- dra ut for å fiske
brukt for å uttrykkje rørsle til utestad eller fest;
jamfør ute (5)
Døme
- skal de ut i kveld?
- i morgon har eg tenkt meg ut
brukt for å uttrykkje rørsle til eit avgrensa mål
Døme
- gå ut på balkongen;
- leggje ut på havet;
- liste seg ut på gangen;
- forsvinne ut i skogen;
- svinge ut på vegen
brukt for å uttrykkje at noko blir kjent for fleire eller for allmenta
Døme
- gi ut ei bok;
- kome ut som homofil;
- gå ut med namnet til offeret;
- ikkje ville ut med noko;
- nå ut med bodskapen;
- leggje ut noko på nettet;
- leggje ut om privatlivet sitt
brukt for å uttrykkje at ei viss tid har gått sidan noko byrja
Døme
- kom lenger ut i veka;
- det lid ut på dagen;
- sovne tre minutt ut i føredraget;
- det første målet kom allereie to minutt ut i kampen
brukt for å uttrykkje skifte til ein ny tilstand eller situasjon
Døme
- gå ut i permisjon;
- kaste seg ut i noko nytt

Faste uttrykk

dag ut og dag inn
svært lenge;
støtt
fullt ut
aldeles, fullstendig
gå ut
1. ikkje vere gyldig lenger;
  overskride
  fristen går ut i neste veke;
  avtala gjekk ut for ei stund sidan
2. dra til utestad
  har du planar om å gå ut på byen i kveld?
gå ut og inn hos
vere stadig gjest hos (nokon)
kjenne ut og inn
ha svært god kjennskap til
kome ut av det
miste samanhengen;
miste tråden
midt i talen kom han ut av det
leggje seg ut
leggje på seg
liggje rett ut
vere utstrekt; utmødd; hjelpelaus (på grunn av sjukdom)
måtte ut med
måtte betale
dei måtte ut med ein stor sum for å reparere bilen
ut av
brukt for å uttrykkje følgje eller resultat
få mykje ut av lite;
gjere det beste ut av situasjonen;
det kjem ikkje noko godt ut av krangling
ut frå
brukt for å uttrykkje at noko tener som grunnlag for ei tolking, vurdering eller liknande;
med utgangspunkt i
ut frå kva eg veit, kjem ho i kveld;
handle ut frå si eiga interesse
ut med
brukt for å uttrykkje at noko skal bli fjerna, erstatta eller teke ut av bruk
vi må ut med dei gamle maskinene;
i morgon er det ut med skrotet i bua;
ut med dykk!
vite korkje ut eller inn
ikkje sjå nokon utveg

Artikkelside

Resultater per side: