Avansert søk

Enkelt søk

Bokmålsordboka 2009 oppslagsord

bybuss

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

buss ( som brukes til kollektivtransport innad i en by;

til forskjell fra ekspressbuss, flybuss og turbuss

Eksempel

ta flybussen inn til byen og bybuss videre til rett adresse

Artikkelside

barne- og ungdomsarbeider

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

fagarbeider som jobber med barn og unge, for eksempel på skole, i barnehage eller i fritidsklubb

Eksempel

ta fagbrev som barne- og ungdomsarbeider

Artikkelside

forvar

substantiv intetkjønn

Opphav

av forvare

Betydning og bruk

forvaring, varetekt (2)

Eksempel

ta i forvar

Artikkelside

faen 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt fjándinn

Betydning og bruk

djevelen;
fanden (1, fan (2
brukt forsterkende i spørsmål
Eksempel
- hva faen skal det bety?
- hvem faen er det?
brukt i uttrykk med visse verb i konjunktiv (1)
Eksempel
- faen spare!
- faen ta deg!
- det går faen ta meg ikke an;
- han dukker faen steike meg opp;
- nå må du faen skjære meg ta deg sammen
brukt i uttrykk som betegner en person
Eksempel
- en fattig faen;
- en sleip faen

Faste uttrykk

det er som faen
det er utgjort
faen i helvete
brukt for å uttrykke sinne
faen i helvete, så kaldt det er!
hold kjeft, for faen i helvete!
faen meg
brukt for å forsterke et utsagn
nå får det faen meg være nok
for faen
brukt for å forsterke et utsagn
la meg for faen få litt fred
full av faen
ondskapsfull
gi faen
ikke bry seg
jeg sa han skulle gi faen
gi faen i
ikke bry seg om;
være likegyldig til
gi faen med fett på
være fullstendig likegyldig til
gå en faen i
få lyst til å gjøre noe galt
det gikk en faen i henne
ikke faen
neimen
ikke faen om jeg betaler så mye
jeg vet da faen
(opphavlig det vet da faen ‘det er det bare faen som vet’) brukt for å uttrykke uvisshet og ansvarsfraskrivelse
som faen
med stor kraft;
intenst
sjalu som faen;
løpe som faen;
vi jobber som bare faen

Artikkelside

avec

substantiv hankjønn

Uttale

avekˊk

Opphav

fra fransk ‘med’

Betydning og bruk

likør, konjakk eller lignende

Eksempel

ta en avec til kaffen

Faste uttrykk

kaffe avec
kaffe med likør, konjakk eller lignende

Artikkelside

abort

substantiv hankjønn

Uttale

aborˊt

Opphav

av latin abortus, perfektum partisipp av aboriri ‘føde for tidlig’

Betydning og bruk

fødsel av et foster som ikke er fullt utviklet og levedyktig
Eksempel
- spontan abort
kunstig framkalt svangerskapsavbrudd;
abortus provocatus
Eksempel
- illegal abort;
- provosert abort;
- selvbestemt abort

Faste uttrykk

ta abort
avbryte svangerskap

Artikkelside

grov

adjektiv

Opphav

fra lavtysk

Betydning og bruk

sammensatt av store deler eller partikler;
storbygd, tykk, kraftig, klumpete;
til forskjell fra fin (9)
Eksempel
- grovt tømmer;
- grove lemmer;
- grov sand;
- spise grovt brød til frokost;
- begynn med det grøvste sandpapiret
unyansert, med få detaljer, lite nøyaktig
Eksempel
- gjengi fortellingen i grove trekk;
- rapporten gir en grov indikasjon på utviklingen
- brukt som adverb
  arbeidet er grovt utført;
  skjære grovt til
stor, alvorlig, brutal
Eksempel
- fortelle en grov løgn;
- bruke grovere virkemidler;
- grov smiger;
- en grov feil;
- ta grov betaling;
- grov vold
- brukt som adverb
  tjene grovt;
  den tiltalte har opptrådt grovt uaktsomt
mørk, dyp
Eksempel
- de hørte en grov stemme
drøy, udannet, uhøflig, rå;
som er på kanten
Eksempel
- grov oppførsel;
- hun fortalte ham en grov historie;
- komme med grove påstander;
- du må slutte å være så grov i kjeften

Faste uttrykk

det grøvste
det viktigste eller mest vesentlige;
størsteparten
grov kam
kam med stort mellomrom mellom tennene
grov sjø
(sjø med) store bølger

Artikkelside

grundig

adjektiv

Opphav

av grunn (

Betydning og bruk

omhyggelig, dyptgående, ordentlig

Eksempel

drøftingene er grundige og reflekterte;
gjøre et grundig forarbeid;
det kreves grundig kjennskap til engelsk;
ta en grundigere sjekk

brukt som adverb
- bli grundig lurt;
- gå grundig til verks;
- ta grundig feil

Artikkelside

skarp 2

adjektiv

Opphav

norrønt skarpr

Betydning og bruk

som skjærer godt;
med kvass kant eller spiss
Eksempel
- en skarp kniv;
- skarpe klør;
- en skarp fjellrygg;
- hogge med den skarpeste øksa
spiss, brå
Eksempel
- en skarp vinkel;
- skarpe svinger
klar og tydelig;
markert
Eksempel
- skarpe ansiktstrekk;
- et skarpt fotografi;
- trekke en skarp grense;
- gjøre bildet litt skarpere
om luft, lukt, lyd eller lys: bitende, stikkende;
gjennomtrengende;
blendende, sterk;
kvass (2, 2)
Eksempel
- skarp vårluft;
- en ost med skarp lukt;
- snakke med skarp stemme;
- skarpt lys
om jord: full av sand og stein;
mager (2, 3)
Eksempel
- flate jorder med skarp jord
om sans eller sanseorgan: som oppfatter klart;
god
Eksempel
- ha skarpt syn;
- ha et skarpt øre
rask i tanke og oppfatning;
gløgg, intelligent
Eksempel
- hun var den skarpeste i klassen
hard, streng, nådeløs;
kvass (2, 5)
Eksempel
- få skarp kritikk;
- gi en skarp irettesettelse;
- være under skarp bevoktning;
- det var skarp konkurranse mellom dem
- brukt som adverb:
  se skarpt på noen
som har prosjektil
Eksempel
- skarpe skudd
- brukt som substantiv:
  skyte med skarpt
rask, hurtig
Eksempel
- en skarp seilas;
- det gikk i skarpt trav

Faste uttrykk

en skarp en
dram med sterkt brennevin
ta seg en skarp en
gjøre det skarpt
prestere svært godt
hun gjorde det skarpt til eksamen
ikke den skarpeste kniven i skuffen
ikke blant de klokeste;
mindre intelligent
skarp tunge
krass og direkte måte å snakke på
han er kjent for sin skarpe tunge
skarpt føre
skiføre med hard, grovkornet snø

Artikkelside

streikerett

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

rett (, 1) til å streike

Eksempel

ta i bruk streikeretten;
frata arbeiderne streikeretten

Artikkelside

Nynorskordboka 2245 oppslagsord

reise 3

reisa

verb

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

bryte opp;
fare av stad;
dra (3)
Døme
- dei reiser snart;
- ho er reist frå mannen sin;
- vi reiste heim i går
kome bort;
smelte (3, 2), tine (2, 2)
Døme
- snøen har reist
vere på reise;
fare (2, 1)
Døme
- reise rundt i verda;
- eg liker best å reise med tog;
- dei reiser til varmare strok så ofte dei kan;
- vi har vore ute og reist
om eldre forhold: dra frå stad til stad og selje ei vare
Døme
- han reiser i skotøy

Faste uttrykk

reise lett
ha lite bagasje
reise med
ta med seg noko;
stele
reise sin veg
dra frå nokon eller noko
ryke og reise
ha seg langt vekk;
dra dit peparen gror
ryk og reis!
ho var rasande og bad dei ryke og reise

Artikkelside

fanden 1

substantiv ubøyeleg

Opphav

truleg av frisisk fannen ‘freistar’

Tyding og bruk

personifikasjon av det vonde;
i bunden form eintal: Guds motstandar, Djevelen
Døme
- han frykta verken Gud eller Fanden
brukt i banning;
faen (1, 1), fan (2
Døme
- fanden ta dykk!
- sjå for fanden til å kome deg vekk herifrå!

Faste uttrykk

dra fanden i vald
fare langt bort
fanden er laus
alt går gale
fanden og hans oldemor
alle vonde krefter
fanden veit
kven veit;
det er uvisst
fanden veit kor han er blitt av
før fanden har fått sko på
svært tidleg på dagen
gje fanden veslefingeren
gje litt etter
måle fanden på veggen
gje ein (altfor) negativ skildring stoda eller framtida
som fanden les Bibelen
på ein vrang og vondsinna måte eller på ein måte som er til fordel for ein sjølv

Artikkelside

faen 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt fjándinn

Tyding og bruk

djevelen;
fanden (1, fan (2
brukt forsterkande i spørsmål
Døme
- kva faen skulle eg gjere?
- kven faen er du?
brukt i uttrykk med visse verb i konjunktiv (1)
Døme
- faen steike!
- faen ta deg!
- no må han faen ta meg gje seg
brukt i uttrykk som skildrar ein person
Døme
- ein fattig faen;
- ein sleip faen

Faste uttrykk

det er som faen
det er utgjort
eg veit da faen
(opphavleg det veit da faen ‘det er det berre faen som veit’) brukt for å uttrykkje uvisse og ansvarsfråskriving
faen i helvete
brukt for å uttrykkje sinne
det har eg faen i helvete ikkje gjort
faen meg
brukt til å forsterke ei utsegn
det skal vi faen meg bli to om
for faen
brukt for å forsterke ei utsegn
du kunne vel for faen ha reist deg
full av faen
vondskapsfull
gje faen
ikkje bry seg
ho lærte meg å gje faen
gje faen i
vere likegyldig til;
ikkje bry seg om
gje faen med feitt på
vere fullstendig likegyldig til
gå ein faen i
få lyst på å gjere noko gale
det gjekk ein faen i han
ikkje faen
slett ikkje;
neimen
ikkje faen om eg skal gjere det
som faen
med stor kraft;
intenst
tøff som faen;
det hastar som faen;
vere skuldig som berre faen

Artikkelside

flå 5

verb

Opphav

norrønt flá; samanheng med flekkje ( og flengje (

Tyding og bruk

ta huda av
Døme
- flå eit kalveslakt
flekkje (2, 2), skale (1)
Døme
- flå av borken
suge ut;
plyndre;
snøye (2
Døme
- flå til skinnet

Artikkelside

flekkje 2, flekke 3

flekkja, flekka

verb

Opphav

av flak ( og flake (

Tyding og bruk

kløyve eller dele på langs
Døme
- flekkje fisk
rive, skjere eller hogge av i flak;
flå av
Døme
- flekkje av skinnet;
- flekkje bjørkenever;
- vi har flekt det gamle tapetet av veggen
berrleggje eller avdekkje ved å ta av ytre lag
Døme
- flekkje poteter
kaldflire;
gjere narr
fare høgt og lågt;
flogse ikring

Faste uttrykk

flekkje tenner
vise tanngarden for å verke trugande
ein ulv som flekkjer tenner

Artikkelside

grov 3

adjektiv

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

sett saman av store delar eller partiklar;
storbygd, kraftig, tjukk, klumpete;
til skilnad frå fin (9)
Døme
- ein stor og grov kar;
- grovt tømmer;
- grov sand;
- du må bruke grovare sandpapir;
- kjøpe det grøvste brødet;
- grove andletsdrag;
- grov hud
lite detaljert, unyansert, lite nøyen
Døme
- få eit grovt overslag;
- vi gjorde berre ei grov måling;
- eg er i grove trekk samd med deg
- brukt som adverb
  hogge noko grovt til;
  grovt skissert
stor, alvorleg, brutal
Døme
- eit grovt tjuveri;
- ta grov betaling;
- ha grovt med pengar;
- bli dømd for grov vald
- brukt som adverb
  lyge grovt
mørk, djup
Døme
- han har ikkje særleg grov stemme
dryg, udanna, uhøfleg, rå;
som er på kanten
Døme
- ho er grov i kjeften;
- fortelje ei grov historie;
- kome med grove skuldingar;
- vil du høyre ein grov vits?

Faste uttrykk

det grøvste
det viktigaste eller mest vesentlege;
størsteparten
grov kam
kam med stort mellomrom mellom tennene
grov sjø
(sjø med) store bølgjer

Artikkelside

grundig

adjektiv

Opphav

av grunn (

Tyding og bruk

omhyggjeleg, djuptgåande, nøye

Døme

vere grundig i arbeidet sitt;
verksemda sette i gong ein grundig gjennomgang av produksjonen;
vi må gjere ei grundigare vurdering av saka

brukt som adverb
- arbeide grundig;
- ta grundig feil;
- arbeidet er overtydande og grundig gjort

Artikkelside

alvorleg

adjektiv

Uttale

alvoˊrleg

Tyding og bruk

som syner eller uttrykkjer eins sanne, genuine mål eller meining;
verkeleg, ærleg
Døme
- eit alvorleg forslag
- brukt som adverb:
  meine det alvorleg;
  ikkje ta ein alvorleg
som er prega av alvor (2) og vyrdnad;
stø (3, streng (2, alvorsam
Døme
- ein alvorleg mann;
- eit alvorleg tema;
- snakke med alvorleg stemme
- brukt som adverb:
  sjå alvorleg på nokon
som kan få store, negative følgjer;
lagnadstung;
farleg
Døme
- ein alvorleg sjukdom;
- ei alvorleg sak
- brukt som adverb:
  vere alvorleg skadd
graverande, stor
Døme
- ein alvorleg påstand;
- ha alvorlege bekymringar;
- i første omgang må vi rette opp dei alvorlegaste feila

Artikkelside

skarp 2

adjektiv

Opphav

norrønt skarpr

Tyding og bruk

som skjer godt;
med kvass kant eller spiss
Døme
- ein skarp kniv;
- skarpe klør;
- hogge med den skarpaste øksa
spiss, brå
Døme
- eit skarpt hjørne;
- ein skarp sving;
- skjere med ein skarpare vinkel
klar og tydeleg;
markert
Døme
- skarpe andletsdrag;
- gjere biletet litt skarpare;
- dra ei skarp grense
om luft, lukt, lyd eller lys: bitande, stikkande;
gjennomtrengjande;
blendane, sterk;
kvass (2, 2)
Døme
- skarp vårluft;
- ein ost med skarp lukt;
- ho hadde ei skarp røyst;
- ein morgon med skarpt lys
om jord: full av sand og stein;
mager (2, 3)
Døme
- ein furumo med skarp jord
om sans eller sanseorgan: som oppfattar klart;
god
Døme
- ha skarpt syn;
- ha eit skarpt øyre
rask i tanke og oppfatning;
gløgg, intelligent
Døme
- dei skarpaste forskarane
hard, streng, nådelaus;
kvass (2, 5)
Døme
- få skarp kritikk;
- gje ei skarp irettesetjing;
- vere under skarpt oppsyn;
- det vart ei skarp tevling
- brukt som adverb:
  sjå skarpt på nokon
som har prosjektil
Døme
- skarpe skot
- brukt som substantiv:
  skyte med skarpt
kvikk, rask
Døme
- det gjekk i skarpt trav

Faste uttrykk

ein skarp ein
dram med sterkt brennevin
ta seg ein skarp ein
gjere det skarpt
prestere svært godt
han gjorde det skarpt til eksamen
ikkje den skarpaste kniven i skuffa
ikkje blant dei klokaste;
mindre intelligent
skarp tunge
krass og direkte måte å snakke på
ein forfattar med skarp tunge og ein kvass penn
skarpt føre
skiføre med hard, grovkorna snø

Artikkelside

flott 3

adjektiv

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

som ser svært fin ut;
vakker (1), elegant (1), praktfull
Døme
- eit flott hus;
- flott natur;
- den nye leilegheita var mykje flottare enn den gamle
- brukt som adverb
  ta seg flott ut
overdådig, luksuriøs
Døme
- ha flotte vanar
- brukt som adverb
  leve flott
med gode resultat eller prestasjonar;
som er bra eller vellykka;
framifrå (1), glimrande
Døme
- ein flott eksamen;
- det vart ein flott sommar;
- ete på ein av dei flottaste stadene i byen
- brukt som adverb
  greie noko flott

Artikkelside

Resultater per side:

Avansert søk

Bokmålsordboka 2009 oppslagsord

bybuss

Betydning og bruk

Eksempel

barne- og ungdomsarbeider

Betydning og bruk

Eksempel

forvar

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

faen 1I

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

avec

Uttale

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Faste uttrykk

abort

Uttale

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

grov

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

grundig

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

skarp 2II

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

streikerett

Betydning og bruk

Eksempel

Nynorskordboka 2245 oppslagsord

reise 3III

reisa

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

fanden 1I

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Faste uttrykk

faen 1I

Opphav

faen 1

skarp 2

reise 3

fanden 1

faen 1

flå 5

flekkje 2, flekke 3

grov 3

skarp 2

flott 3