Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
107 treff

Nynorskordboka 107 oppslagsord

idé, ide 2

substantiv hankjønn

Opphav

av gresk idea ‘utsjånad, art, form, omgrep’

Tyding og bruk

  1. (klar) førestilling;
    Døme
    • han hadde ingen idé om kva det dreidde seg om
  2. Døme
    • ha merkelege idear;
    • ein fiks idé
  3. (grunnleggjande og gjerne original) tanke, plan eller utkast
    Døme
    • ideen til dramaet
  4. hovudtanke
    Døme
    • ideen i diktet
  5. i filosofi: abstrakt og evig omgrep;
    uforanderleg mønster;
Artikkelside

framlegg

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

framlagd plan, skisse, idé eller liknande (til løysing, ordning eller lov);
Døme
  • framlegg til ny lov;
  • kome med framlegg om å …;
  • gjere framlegg om å …;
  • stø eit framlegg;
  • godta eit framlegg;
  • avvise eit framlegg;
  • eit godt framlegg;
  • det var eit dårleg framlegg
Artikkelside

tankekart

substantiv inkjekjønn

Opphav

jamfør kart (3

Tyding og bruk

teikna oversyn med nøkkelord og relasjonar, brukt for å skissere ulike delar av ein idé, eit prosjekt, eit emne eller liknande
Døme
  • bruke tankekart til idémyldring
Artikkelside

tvangstanke

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

i medisin: bestemt tanke eller idé som ikkje lar seg endre ved hjelp av fornuft eller informasjon;
Artikkelside

tvangsførestilling

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. i medisin: bestemt førestilling, idé eller tankerekke som ikkje lar seg endre ved hjelp av fornuft eller informasjon, og som er eit hinder i kvardagen;
  2. idé eller tanke som ein ikkje kan frigjere seg frå;
    Døme
    • vi må fri oss frå tvangsførestillinga om at økonomien alltid må vekse
Artikkelside

tilbaketog

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. ferd eller marsj tilbake (3) (etter nederlag);
    Døme
    • ein hær på tilbaketog
  2. i overført tyding: det å gå frå eller modifisere tidlegare idé, synspunkt eller liknande
    Døme
    • regjeringa er på fullt tilbaketog i rentepolitikken
Artikkelside

utvikle

utvikla

verb

Opphav

etter tysk auswickeln og entwickeln, som er etter fransk développer og latin evolvere

Tyding og bruk

  1. få fram;
    Døme
    • energi utviklar varme;
    • utvikle nye produkt;
    • utvikle ny teknologi;
    • utvikle ein ny idé;
    • ho har utvikla ein revolusjonerande teori
  2. endre gradvis og sakte;
    lage om, la vekse, mogne
    Døme
    • utvikle kroppen med trening;
    • utvikle evna til tenking;
    • pattedyra har utvikla seg frå lågare former;
    • barnet utviklar seg fort;
    • han har utvikla seg som hoppar;
    • krisa kan utvikle seg til krig;
    • utvikle seg i galen retning
    • brukt som adjektiv:
      • opphaldet verkar utviklande på deltakarane;
      • vere seint utvikla;
      • ha mangelfullt utvikla sjelsevner;
      • ein høgt utvikla teknikk
  3. leggje fram;
    greie ut om
    Døme
    • historia i filmen blir gradvis utvikla;
    • i boka utviklar han argumentet sitt
  4. bli råka av sjukdom eller annan kroppsleg tilstand
    Døme
    • utvikle kreft i lungene;
    • utvikle symptom på psykisk liding;
    • utvikle ein allergi

Faste uttrykk

  • utvikle seg
    endre seg eller oppstå gradvis
    • det utvikla seg sopp i kjellaren;
    • pattedyra har utvikla seg frå lågare former;
    • barnet utviklar seg fort;
    • utvikle seg i galen retning
Artikkelside

spinne

spinna

verb

Opphav

norrønt spinna

Tyding og bruk

  1. lage tråd ved å tvinne saman fibrar (av ull, bomull, lin eller liknande)
    Døme
    • spinne garn på handtein
  2. om edderkoppar og visse larver: lage tråd til fangstnett eller kokong
    Døme
    • kongroer hadde spunne tette nett i trea
  3. i overført tyding: dikte opp, finne på;
    jamfør oppspinn
    Døme
    • spinne i hop ei forteljing
  4. i overført tyding: føre vidare;
    utvikle
    Døme
    • spinne vidare på ein idé
  5. gå rundt (utan å få feste);
    kome i spinn
    Døme
    • bilhjula spinn i søla;
    • flyet spann fleire gonger før det gjekk i sjøen
  6. dure veikt;
    Døme
    • motoren spann jamt og fint

Faste uttrykk

  • naud lærer naken kvinne å spinne
    ein finn ei løysing når ein er i ein vanskeleg situasjon
  • spinne silke på noko
    få (økonomisk) føremon av noko
    • spinne silke på eit populistisk standpunkt
Artikkelside

fjern

adjektiv

Opphav

gjennom eldre dansk fjær, frå lågtysk vern(e); jamfør norrønt fjar(ri)

Tyding og bruk

  1. som ligg langt unna
    Døme
    • fjerne himmelstrok;
    • fjerne slektningar;
    • dette verkar fjernt for meg;
    • det har eg ikkje den fjernaste idé om;
    • turistar frå fjernare land
    • brukt som substantiv
      • frå fjern og nær;
      • sjå noko i det fjerne
  2. langt unna i tid
    Døme
    • i ei fjern fortid
  3. Døme
    • du verkar så fjern;
    • vere fjern i blikket
Artikkelside

lys 2, ljos 2

adjektiv

Opphav

av dansk lys, norrønt ljóss; jamfør lys (1

Tyding og bruk

  1. som sender ut lys;
  2. som er fylt av lys;
    opplyst, klar;
    motsett mørk
    Døme
    • lyse sommarnetter;
    • den lysaste årstida;
    • midt på lyse dagen;
    • det er lyst ute;
    • rommet er lyst og triveleg
  3. om farge: som nærmar seg kvit;
    Døme
    • lyse klede;
    • lys saus;
    • vere lys i huda;
    • ha lyst hår;
    • eg vil ha ein lysare farge
    • brukt som adverb:
      • ein vin med lys gul farge
  4. om lyd: som ligg høgt på toneskalaen
    Døme
    • snakke med lys røyst;
    • ho har ein lys sopran
  5. glad, lykkeleg;
    Døme
    • ha eit lyst sinn;
    • han hadde eit lyst humør;
    • ha gode og lyse minne;
    • dei hadde lyse framtidsutsikter
    • brukt som adverb:
      • sjå lyst på framtida;
      • no ser det ikkje lyst ut
  6. skarp (2, 7), klartenkt
    Døme
    • ha eit lyst hovud;
    • få ein lys idé;
    • ha sine lyse stunder

Faste uttrykk

  • i lys loge
    i flammer;
    i full fyr
    • huset stod i lys loge
Artikkelside