Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
422 treff

Bokmålsordboka 210 oppslagsord

alkohol

substantiv hankjønn

Uttale

-hoˊl eller  alˊ-

Opphav

arabisk al kohl ‘fint pulver’, i Europa senere: ‘den fineste delen av noe, særlig av vin’

Betydning og bruk

  1. i kjemi: fargeløs væske som inneholder karbon, hydrogen og oksygen
    Eksempel
    • etylalkohol, metylalkohol – tidligere betegnelser for etanol og metanol
  2. rusdrikk, særlig brennevin;
    Eksempel
    • bruke alkohol;
    • nyte, misbruke alkohol;
    • være forsiktig med alkohol

Faste uttrykk

  • kong alkohol
    personifisering av alkohol og alkoholrus (som sosialt onde (1))
Artikkelside

xylitol

substantiv hankjønn

Uttale

sylito´l

Betydning og bruk

alkohol (3) framstilt av xylose, blant annet blir brukt som søtstoff
Artikkelside

på en snurr

Betydning og bruk

lett påvirket av alkohol;
Se: snurr
Artikkelside

snytt

adjektiv

Opphav

opphavlig perfektum partisipp av snyte (1

Betydning og bruk

  1. lurt, narret
    Eksempel
    • føle seg snytt
  2. påvirket av alkohol;
    Eksempel
    • være temmelig snytt
Artikkelside

snurr

substantiv hankjønn

Opphav

av snurre

Betydning og bruk

  1. snurrende, roterende bevegelse
    Eksempel
    • bilen fikk en snurr på glattisen
  2. spiralformet bolle

Faste uttrykk

  • på en snurr
    lett påvirket av alkohol;
    beruset (1)
  • på snurr
    på snei
Artikkelside

rotbløyte

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Betydning og bruk

  1. regn som når ned til planterøttene
    Eksempel
    • mandag kommer det en god rotbløyte
  2. episode hvor en drikker mye alkohol;
    Eksempel
    • kompisene ble enige om å ta seg en skikkelig rotbløyte
Artikkelside

edru

adjektiv

Opphav

førsteleddet av norrønt æ ‘alltid’; etterleddet beslektet med drøy

Betydning og bruk

ikke påvirket av alkohol
Eksempel
  • er han edru?
  • bli edru igjen;
  • være klinkende edru;
  • i edru tilstand
Artikkelside

tolerant

adjektiv

Uttale

toleran´t, toleranˊg eller  toleranˊgt

Betydning og bruk

  1. som har evne til å tåle
    Eksempel
    • være tolerant overfor alkohol
  2. som viser toleranse (2);
    Eksempel
    • være tolerant;
    • ha et tolerant syn
Artikkelside

edruelig

adjektiv

Betydning og bruk

  1. måteholden eller avholdende når det gjelder alkohol
    Eksempel
    • være edruelig
  2. i overført betydning: nøktern og rasjonell
    Eksempel
    • et edruelig forslag;
    • en edruelig vurdering;
    • mane til en mer edruelig debatt;
    • velge edruelige politikere
Artikkelside

sug

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

  1. det å suge (1);
    Eksempel
    • ta et sug av snadda;
    • han tok et sug av sigaretten
  2. sterk, sugende følelse av sult, nervøsitet, lengsel eller lignende
    Eksempel
    • kjenne et sug i magen;
    • et sterkt sug etter alkohol
  3. redskap som suger, særlig brukt på sykehus og av tannleger
    Eksempel
    • sette på sug
Artikkelside

Nynorskordboka 212 oppslagsord

alkohol

substantiv hankjønn

Uttale

alˊ- eller  -hoˊl

Opphav

arabisk al-kohl ‘fint pulverisert antimon (brukt til å måle augeloka)'; gjennom mellomalderlatin alcohol ‘den finaste delen av noko, destillert essens av vin’

Tyding og bruk

  1. hydrokarbon der eitt eller fleire hydrogenatom er bytte ut med ei eller fleire hydroksylgrupper
  2. rusdrikk som inneheld alkohol i tyding 1;
    Døme
    • bruke, misbruke, halde seg borte frå alkohol

Faste uttrykk

  • kong alkohol
    personifisering av alkohol og alkoholrus (som sosialt vonde (1))
Artikkelside

xylitol

substantiv hankjønn

Uttale

sylito´l

Tyding og bruk

alkohol (3) framstilt av xylose, mellom anna brukt som søtstoff
Artikkelside

borte

adverb

Opphav

norrønt brottu, burtu; jamfør bort

Tyding og bruk

  1. på ein stad som ligg meir eller mindre langt frå eit utgangspunkt;
    ute;
    til skilnad frå nede (1) og oppe (1)
    Døme
    • langt borte;
    • bli lenge borte;
    • halde seg borte frå dårlege kameratar;
    • sjå nokon borte i vegen;
    • sitje borte ved vindauget;
    • dei såg han borte på øya;
    • borte bra, men heime best
  2. ikkje til stades;
    Døme
    • vere borte frå jobb;
    • straumen er borte

Faste uttrykk

  • bli borte
    • ikkje vere å sjå eller finne meir
    • døy
  • borte vekk
    sporlaust forsvunnen
    • tjuvgodset er borte vekk
  • halde seg borte frå
    ikkje nytte
    • halde seg borte frå alkohol
  • ikkje vere borte
    ikkje vere duglaus, ikkje vere god å kome ut for;
    greie seg
  • vere borte
    vere medvitslaus (1)
    • ho var borte ein augeblink
  • vere borte i
    • røre ved
    • ha litt å gjere med (nokon eller noko);
      vere oppteken av (nokon eller noko)
Artikkelside

kanon 3

adjektiv

Tyding og bruk

  1. svært bra
    Døme
    • stemninga var heilt kanon;
    • oi, oi, dette blir kanon!
  2. svært rusa av alkohol
    Døme
    • han har hug til å drikke seg kanon
  3. brukt som forsterkande adverb: svært
    Døme
    • drikke seg kanon full
Artikkelside

drikk, drykk

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt drykkr; samanheng med drikke (3

Tyding og bruk

  1. væske til å drikke;
    Døme
    • sterke drikker;
    • gløgg er ein populær drikk i jula
  2. det å drikke alkohol
    Døme
    • slå seg på drikken
Artikkelside

på ein snurr

Tyding og bruk

lett påverka av alkohol;
ikkje edru;
Sjå: snurr
Døme
  • dei var tydeleg på ein snurr da dei kom
Artikkelside

snytt

adjektiv

Opphav

opphavleg perfektum partisipp av snyte (2

Tyding og bruk

  1. lurt, narra
    Døme
    • kjenne seg snytt
  2. påverka av alkohol;
    Døme
    • vere temmeleg snytt
Artikkelside

snurr

substantiv hankjønn

Opphav

av snurre

Tyding og bruk

  1. snurrande, roterande rørsle
    Døme
    • bilen fekk ein snurr på glattisen
  2. spiralforma bolle

Faste uttrykk

  • på ein snurr
    lett påverka av alkohol;
    ikkje edru
    • dei var tydeleg på ein snurr da dei kom
  • på snurr
    på snei
Artikkelside

edru

adjektiv

Opphav

førsteleddet av norrønt æ ‘alltid’; etterleddet samanheng med dryg

Tyding og bruk

ikkje påverka av alkohol
Døme
  • bli edru att;
  • i edru tilstand
Artikkelside

spirituøs

adjektiv

Opphav

frå fransk; jamfør spiritus

Tyding og bruk

som inneheld alkohol;
rusande
Døme
  • spirituøs drikke
Artikkelside