Avansert søk

Nynorskordboka 55 oppslagsord

skulde, skylde 2

skulda, skylda

verb

Opphav

Tyding og bruk

ha gjeld
Døme
- han skuldar meg pengar;
- ho skuldar 300 000 kroner på huset
gje skulda for
Døme
- dei skulda han for tjuveriet

Faste uttrykk

skulde på
leggje skulda på
skulde feilen på ein annan

skuld, skyld 2

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt skuld, skyld

Tyding og bruk

ansvar for feil, skade, uhell eller liknande
Døme
- gje nokon skulda for noko;
- leggje skulda for det som hende, på ein annan;
- det var deira skuld
synd, feil
Døme
- vedkjenne si skuld
gjeld (1
Døme
- setje seg i skuld;
- stå i skuld

Faste uttrykk

for ... skuld
med omsyn til
kan du gjere det for mi skuld;
for moro skuld;
for gammalt vennskaps skuld

uvitigskap, uvettigskap, uvitugskap, uvettugskap

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

det å vere uvitig

Døme

uvitigskap har skulda

uvit, uvett

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

medvitslaus tilstand;
svime (1
Døme
- falle i uvit
grov tankeløyse;
uforstand, dumskap
Døme
- uvit har skulda for ulykka

velte 3

velta

verb

Opphav

norrønt velta; av velte (

Tyding og bruk

rulle noko eller nokon over ende;
få til å velte (2;
dytte (1, 1), tippe (3, 2), vippe (3, 4), bikke (1)
Døme
- velte storstein or åkeren;
- grisen velte seg i gjørma;
- ho heldt på å velte eit glas;
- stolen låg velt;
- ho velte seg over på sida
falle eller rulle (2, 1) over ende;
velte (2, 1)
Døme
- bilen velte over ende;
- treet velte over vegen;
- bølgjene velte inn mot stranda
kome fram i stor mengd;
strøyme (1, 2), velte (2, 2), velle (2)
Døme
- røyken velte fram;
- snøen berre velte ned;
- ei vond kjensle velte opp i meg;
- lyset velter inn i rommet gjennom dei store vindauga
skyve over på
Døme
- finne nokon å velte skulda over på;
- ho velta ansvaret over på dårlege tider
få til å mislykkast;
spolere
Døme
- velte ei regjering;
- velte spelet til nokon

Faste uttrykk

velte seg i
sitje med eller nytte rikeleg av
velte seg i pengar og rikdom;
på hotellet kan ein velte seg i luksus

tukling

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å tukle (1) med noko
Døme
- speledåsen vart øydelagd av all tuklinga
det å forandre noko ein ikkje bør;
øydelegging
Døme
- tukling med naturen;
- moderne teknologi gjer tukling med gener mogleg;
- utidig tukling med språket
seksuell handling
Døme
- bli skulda for tukling med mindreårige

syndebukk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person eller institusjon som må ta skulda for eit uheldig resultat, ein mangel eller liknande

Døme

spelaren vart peikt ut som syndebukk etter tapet

framstille

framstilla

verb

Tyding og bruk

føre fram
Døme
- framstille ein mistenkt for retten
føre (nokon) fram (for nokon) for å innleie kjennskap;
presentere (3)
Døme
- bli framstilt for nokon
gje att (kunstnarleg), gje eit bilete av, skildre;
illustrere (1);
uttrykkje;
leggje fram;
vri til
Døme
- diktaren framstiller livet og hendingane i bygda;
- målarstykket framstiller eit vinterlandskap;
- framstille noko skjematisk;
- opposisjonen framstilte det som om regjeringa hadde all skulda
lage til, produsere, fabrikkere
Døme
- framstille plastartiklar;
- papir blir framstilt av tremasse

tribunefyll

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

fyll ( blant publikum på tribunane

Døme

supporterane blir skulda for tribunefylla

bere 3

bera

verb

kløyvd infinitiv: bera

Opphav

norrønt bera

Tyding og bruk

halde (noko) oppe (og føre det med seg)
Døme
- bere noko i handa;
- dei ber mjølsekker;
- ho sleit og bar tungt;
- bere eit barn til dåpen;
- bere fram gåver;
- kome berande på store famner med kvist
føre, halde (særleg ein kroppsdel på ein viss måte)
Døme
- bere hovudet høgt
ha (klesplagg, våpen, merke og liknande) på seg;
gå med, ha (merke, namn og liknande);
vere prega av
Døme
- bere sløyfe;
- han ber kniv;
- bere merke av noko;
- dei bar merke etter torturen
ha i hugen;
hyse
Døme
- bere vyrdnad for nokon;
- du må ikkje bere hat til meg;
- dei bar på store planar
halde (seg) oppe (på plass, i stilling);
tole trykket eller tyngda av noko;
gå vel
Døme
- isen bar ikkje;
- dette kan aldri bere
halde oppe, i verksemd
Døme
- bøndene bar kulturen i bygdene;
- bere oppe ein tradisjon
ha liggjande på seg, lide under
Døme
- bere skulda for noko
tole, halde ut, greie
Døme
- det skal god rygg til å bere gode dagar;
- bere på ei sorg
fø;
kalve (2
Døme
- kua skal bere i haust
stemne, gå, føre i ei viss lei
Døme
- vegen ber oppetter;
- eldhugen bar saka fram

Faste uttrykk

bere laus/laust
byrje
no ber det laus/laust med uvêr
bere barn under beltet
vere gravid
bere bod om
varsle (3)
bere bod om lysare tider
bere frukt
òg i overført tyding: gje resultat
bere i seg
innehalde
bere over med
ha tolmod med (nokon)
bere på bygda
fortelje vidare (særleg til uvedkomande)
bere seg
1. jamre, klage seg (for noko)
  ho skreik og bar seg
2. svare, løne seg
  forretninga ber seg godt
bere seg åt
oppføre seg, te seg;
fare åt
bere seg merkeleg åt
bere til
hende, gå til
det får bere eller breste
det får gå som det går
så vidt båten bar
òg i overført tyding: så vidt noko gjekk

Resultater per side: