Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
43 treff

Nynorskordboka 43 oppslagsord

handling

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. det å handle (3);
    Døme
    • kriminelle handlingar;
    • gå til handling;
    • store og gode handlingar;
    • eit liv i handling
  2. Døme
    • kyrkjelege handlingar
  3. forløp av alt som hender i film, skodespel eller litterært verk
    Døme
    • høgdepunkta i handlinga;
    • handlinga i boka er lagd til utlandet
Artikkelside

oppsummere

oppsummera

verb

Opphav

etter tysk

Tyding og bruk

gje eit kort samandrag;
Døme
  • oppsummere handlinga i ei bok;
  • det vart ein fin dag, oppsummerer ho;
  • han oppsummerte møtet med å seie at partane ikkje kom fram til noka avtale
Artikkelside

valdta, valdtake

valdtaka

verb
kløyvd infinitiv: valdtaka

Tyding og bruk

  1. tvinge til seksuell omgang ved bruk av vald eller trugslar;
    ha seksuell omgang med nokon som ikkje er i stand til å motsetje seg handlinga
    Døme
    • ho vart valdteken av ein tidlegare kjærast;
    • soldatane plyndra og valdtok
  2. i overført tyding: undertrykkje brutalt
    Døme
    • nazistane valdtok Europa
Artikkelside

syltynn

adjektiv

Tyding og bruk

  1. tynn som ein syl;
    svært tynn
  2. om drikk: svært utblanda;
    svak
    Døme
    • ein syltynn pjolter
  3. i overført tyding: dårleg
    Døme
    • handlinga i filmen var syltynn
Artikkelside

villvestfilm

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

film der handlinga går føre seg i Det ville vesten;
Artikkelside

stilleståande, stillståande

adjektiv

Tyding og bruk

som står stille (3;
som ikkje er i rørsle;
Døme
  • stilleståande vatn;
  • utviklinga har vore ganske stilleståande det siste året;
  • den ytre handlinga i romanen er stilleståande og utan spenning
Artikkelside

subjekt

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå latin, av subjicere ‘leggje inn under’

Tyding og bruk

  1. i filosofi: sansande, tenkjande, viljande eg;
    motsett objekt (1)
  2. i grammatikk: setningsledd som verbalet (1 seier noko om, og som nemner det som er eller gjer noko i aktive setningar, og det som handlinga blir retta mot i passive setningar
    Døme
    • 'jenta' er subjekt i setninga ‘jenta lo’

Faste uttrykk

  • formelt subjekt
    ord, vanlegvis ‘det’, som står på subjektsplassen i ei setning der det eigenlege subjektet kjem seinare eller der verbet ikkje krev subjekt
    • i setninga ‘det er kaldt’ er ‘det’ formelt subjekt
  • logisk subjekt
    setningsledd som står for den eller det handlande, men som ikkje treng vere identisk med det grammatiske subjektet
Artikkelside

spoile

spoila

verb

Uttale

spåiˋle

Opphav

av engelsk spoil ‘øydeleggje’

Tyding og bruk

avsløre delar av handlinga i ei bok, ein film eller liknande, slik at opplevinga for nye lesarar eller sjåarar blir øydelagd
Døme
  • prøve å melde filmen utan å spoile for mykje
Artikkelside

stadadverbial

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

adverbial (1 som nemner staden der handlinga skjer
Døme
  • 'til byen' og 'heime' er stadadverbial
Artikkelside

verb

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå latin ‘ord’

Tyding og bruk

ord som kan bøyast i tid (tempus) og fungere som verbal (1, og som oftast nemner ei handling, ein tilstand eller ei tilstandsendring
Døme
  • 'skrive', 'leve' og 'slokne' er verb;
  • transitive og intransitive verb

Faste uttrykk

  • durativt verb
    verb som uttrykkjer at verbalhandlinga varer ved
    • ‘å halde’ er eit durativt verb
  • laust samansett verb
    verb der partikkel (2) og verb blir skrive kvar for seg, til dømes ‘føre opp’ til skilnad frå ‘oppføre’
  • linne verb
    i germanske språk: verb som lagar preteritum med bøyingsending;
    til skilnad frå sterke verb
    • 'hoppe' og 'spele' er linne verb
  • refleksivt verb
    verb der subjektet i setninga rettar handlinga mot seg sjølv, til dømes i uttrykka ‘ho gifte seg’, ‘dei skunda seg’, ‘vi samlar oss’, ‘du undrar deg’
  • resiprokt verb
    verb med ending ‘-st’ som skildrar ei handling som inkluderer to eller fleire
    • verba ‘møtast’ og ‘slåst’ er resiproke verb
  • sterke verb
    i germanske språk: verb som dannar preteritum utan bøyingsending, ofte med vokalendring i rotstavinga;
    til skilnad frå linne verb
    • 'grine' og 'bite' er døme på sterke verb
  • usjølvstendig verb
    verb som ikkje kan stå aleine utan predikativ (1
    • 'tykkjast' er eit usjølvstendig verb
Artikkelside