Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
370 treff

Bokmålsordboka 356 oppslagsord

mengde

substantiv hankjønn

Opphav

av mang

Betydning og bruk

  1. stort kvantum, masse, overflod;
    stort antall
    Eksempel
    • kjøpe en mengde forskjellige ting;
    • plukke mengder av blomster;
    • ha store mengder mat;
    • det kom snø i store mengder
  2. så eller så mye;
    kvantum, masse;
    Eksempel
    • en passelig mengde fett i kosten
  3. i matematikk: samling av elementer
    Eksempel
    • endelig mengde;
    • uendelig mengde;
    • tom mengde
  4. i bestemt form entall: de fleste;
    Eksempel
    • skille seg ut fra mengden;
    • mengdens krav
  5. i bestemt form entall: samling av mennesker;
    Eksempel
    • oppdage en kjenning i mengden
Artikkelside

volum

substantiv intetkjønn

Uttale

voluˊm eller  voˊlum

Opphav

gjennom fransk; fra latin ‘bok som er viklet om en rull, skriftrull’, av volvere ‘rulle, snu’

Betydning og bruk

  1. Eksempel
    • finne volumet ved å dividere massen med tettheten
  3. Eksempel
    • en stemme med stort volum;
    • regulere volumet på høyttaleren
  4. bind av større bokverk
    Eksempel
    • fjerde volum i en serie
Artikkelside

ikke-tellelig

adjektiv

Betydning og bruk

som blir oppfattet eller framstilt som en sammenhengende mengde eller masse og ikke som en gruppe adskilte enheter eller individer;
Eksempel
  • luft er et ikke-tellelig fenomen;
  • framstille noe som en ikke-tellelig masse
Artikkelside

vaskepulver

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

vaskemiddel i pulverform
Eksempel
  • dosere riktig mengde vaskepulver
Artikkelside

tusen 1

substantiv intetkjønn

Opphav

norrønt þúsund femininum, trolig ‘stor-hundre, mange-hundre’

Betydning og bruk

mengde på 1000
Eksempel
  • i tusener av år;
  • mange tusener av publikummere hadde møtt opp;
  • merke av for hvert tusen
Artikkelside

tusentall

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

  1. i bestemt form entall: perioden fra år 1000 til 1099
    Eksempel
    • på 1000-tallet
  2. mengde på omtrent 1000
    Eksempel
    • et tusentall mennesker;
    • i tusentall
Artikkelside

tusenfold 1

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

mengde på tusen;
stor mengde
Eksempel
  • blomster i tusenfold;
  • få tusenfold tilbake
Artikkelside

tifold 2

adjektiv

Opphav

jamfør -fold (2

Betydning og bruk

ti ganger
Eksempel
  • tifold mengde
  • brukt som adverb:
    • saken ble tifold verre
Artikkelside

tifold 1

substantiv intetkjønn

Opphav

jamfør -fold (1

Betydning og bruk

tidobbelt mengde
Artikkelside

tidssparing

substantiv hankjønn eller hunkjønn

Betydning og bruk

  1. det å spare tid;
    Eksempel
    • han handler på nettet på grunn av pris og tidssparing
  2. mengde tid en sparer;
    Eksempel
    • brua gir en tidssparing på en halv time
Artikkelside

Nynorskordboka 14 oppslagsord

mengd, mengde

substantiv hokjønn

Opphav

av mang

Tyding og bruk

  1. stort tal;
    stort kvantum, masse
    Døme
    • ei heil mengd med folk;
    • plukke mengder av blomstrar;
    • det har kome ei mengd snø
  2. så eller så mykje;
    Døme
    • ei høveleg mengd feitt i kosten
  3. i matematikk: samling av element (7)
    Døme
    • endeleg mengd;
    • uendeleg mengd;
    • tom mengd
  4. i bunden form eintal: storhopen, dei fleste;
    Døme
    • skilje seg ut frå mengda
  5. i bunden form eintal: samling av menneske;
    Døme
    • oppdage ein kjenning i mengda
Artikkelside

mengje, menge

mengja, menga

verb

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

  1. blande, røre (i hop)
    Døme
    • mengje mjølet med vatn;
    • mengje i hop;
    • mengje saman

Faste uttrykk

  • mengje seg
    ha hopehav med, vere saman med
    • han ville ikkje mengje seg med dei andre gjestene
Artikkelside

halv 1

adjektiv

Opphav

norrønt halfr

Tyding og bruk

  1. som utgjer den eine av to (meir eller mindre like store) delar
    Døme
    • dei delte og fekk eit halvt eple kvar;
    • ein halv liter;
    • to og ein halv
    • brukt som substantiv
      • ikkje det halve;
      • det halve hadde vore meir enn nok;
      • ein halv må vere lov
  2. om mengde, fart eller anna måleining, som er fylt eller blir brukt ca. halvparten av maksimal kapasitet;
    halvfull, halvfylt
    Døme
    • ei halv flaske;
    • ta ein halv øl;
    • båten gjekk med halv fart
  3. om klokkeslett: 30 minutt før heil time
    Døme
    • klokka er halv ni, altså 08.30 eller 20.30
  4. som utgjer opp til halvdelen av noko;
    delvis (2), nesten
    Døme
    • oppleve det som ein halv fridag;
    • ein halv siger
  5. brukt som adverb: delvis, nesten, i ein viss mon
    Døme
    • han sa det halvt i spøk;
    • dei sat halvt smilande;
    • ho stirra halvt forbi han
  6. om gjerning, karakter, lovnad, sanning, svar og liknande: ikkje heil, ufullkomen, ufullstendig
    Døme
    • ein halv lovnad;
    • eit halvt svar;
    • ta halve standpunkt

Faste uttrykk

  • ei halv ei
    ei halvflaske brennevin
    • ha ei halv ei på innerlomma
  • ein halv gong
    femti prosent (meir);
    ofte brukt i samanlikningar om mengde, storleik eller liknande
    • utgiftene vart ein halv gong større;
    • dreie mutteren ein halv gong til;
    • den norske kystlinja går to og ein halv gong rundt jorda
  • flagge på halv stong
    la flagg henge om lag halvvegss ned på flaggstong for å vise sorg ved dødsfall og gravferd
  • halvt om halvt
    (etter tysk halb und halb) bortimot, så å seie
    • vere halvt om halvt trulova
  • med eit halvt auge
    med ein gong, med å sjå berre lausleg
    • at den er øydelagd, kan eg sjå med eit halvt auge
  • med eit halvt øyre
    utan å høyre godt etter
    • læraren lytta med eit halvt øyre
  • på halv tolv/åtte
    ikkje heilt rett, skeivt, tilfeldig, utan styring;
    på skeive
    • med hatten på halv tolv;
    • det har gått litt på halv åtte i det siste
Artikkelside

vassbruk 1

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Opphav

jamfør bruk (1

Tyding og bruk

bruk av vatn;
mengde av vatn som blir brukt til eit føremål;
Døme
  • miljøkrava gjeld både energibruk og vassbruk
Artikkelside

torskekvote

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

gjeven mengde torsk ein har rett til å fiske;
jamfør kvote
Døme
  • den totale torskekvoten er rundt 800 000 tonn torsk
Artikkelside

ein halv gong

Tyding og bruk

femti prosent (meir);
ofte brukt i samanlikningar om mengde, storleik eller liknande;
Sjå: halv
Døme
  • utgiftene vart ein halv gong større;
  • dreie mutteren ein halv gong til;
  • den norske kystlinja går to og ein halv gong rundt jorda
Artikkelside

demolere

demolera

verb

Uttale

demoleˊre

Opphav

gjennom fransk, frå latin de- og moles ‘(stor) mengde, masse’; jamfør de-

Tyding og bruk

rive ned eller øydeleggje bygning, anlegg (1) eller liknande
Døme
  • demolere eit militæranlegg;
  • fleire installasjonar frå sokkelen blir demolerte
Artikkelside

bensinforbruk

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. forbruk av bensin (i eit tidsrom)
  2. mengde bensin eit køyretøy bruker for å tilbakeleggje ein avstand
Artikkelside

graduere

graduera

verb

Opphav

frå mellomalderlatin

Tyding og bruk

  1. avpasse i grad eller mengde;
    inndele i grader
  2. særleg om utanlandske forhold: ta slutteksamen ved skule eller universitet
Artikkelside

mettingsgrad

substantiv hankjønn eller hokjønn

Tyding og bruk

forhold mellom ei oppløyst mengde av eit stoff og den mengda som er mogleg å løyse opp ved full metting, uttrykt i prosent
Artikkelside