Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
34 treff

Bokmålsordboka 19 oppslagsord

vagl, vagle 1

substantiv hankjønn eller intetkjønn

Opphav

norrønt vagl

Betydning og bruk

sittestang for høns, undulater eller lignende
Eksempel
  • hønene satt og sov på vaglen
Artikkelside

sove

verb

Opphav

norrønt sofa

Betydning og bruk

  1. ligge i bevisstløs hviletilstand;
    ligge i søvn;
    motsatt våke
    Eksempel
    • vi sov lenge i morges;
    • har du ikke sovet i natt?
    • jeg fikk ikke sove i natt;
    • ungene sitter og sover i baksetet;
    • sov godt!
  2. være sløv eller uoppmerksom;
    følge dårlig med
    Eksempel
    • sitte og sove i timene
  3. ikke være i bruk
    Eksempel
    • loven har sovet siden 1957
  4. dovne bort
    Eksempel
    • beinet mitt sover

Faste uttrykk

  • ikke komme sovende til noe
    ikke oppnå uten hardt arbeid
  • sove bort
    sløse bort eller gå tapt ved soving
    • sove bort sommernatta
  • sove på noe
    tenke over noe
  • sove som en stein
    sove tungt
    • jeg sov som en stein i natt
  • sove ut
    hvile og styrke seg ved søvn
  • sove ut rusen
    bli edru
Artikkelside

vakt 1

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Opphav

fra lavtysk, beslektet med våke

Betydning og bruk

  1. det å våke eller vokte;
    det å holde utkikk og gripe inn om nødvendig;
    det å passe på;
    det å verge (3 noe eller noen
    Eksempel
    • soldatene holdt vakt over ham;
    • hun sitter på vakt ved inngangen;
    • hunden stod på vakt mens de sov
  2. tidsrom da det holdes vakt (1, 1);
    Eksempel
    • døgnet er delt i seks vakter;
    • kan du ta siste vakt?
    • jeg går på vakt klokka åtte;
    • dr. Johnsen har vakt i kveld
  3. sted eller lokale der det holdes vakt
    Eksempel
    • melde seg i vakten
  4. person som holder vakt;
    Eksempel
    • de prøvde å snike seg forbi vakten;
    • de har satt ut vakter rundt hele bygget

Faste uttrykk

  • på vakt mot
    påpasselig (og mistenksom) mot
    • vi må være på vakt mot forsøk på svindel
Artikkelside

sove som en stein

Betydning og bruk

sove tungt;
Se: sove, stein
Eksempel
  • jeg sov som en stein i natt
Artikkelside

sove/hvile middag

Betydning og bruk

ta en hvil etter middag (2);
jamfør middagshvil;
Se: middag
Eksempel
  • mannen min lå og sov middag;
  • hjemme hos oss hviler vi alltid middag klokka fem
Artikkelside

torneroseslott

substantiv intetkjønn

Opphav

etter navnet til Tornerose, eventyrprinsesse som sov i 100 år; fra tysk Dornröschen

Betydning og bruk

slott som ligger vakkert, men ensomt til;
slott som ser ut som det hører hjemme i et eventyr
Artikkelside

tornerosesøvn

substantiv hankjønn

Opphav

etter navnet Tornerose, eventyrprinsesse som sov i 100 år; fra tysk Dornröschen

Betydning og bruk

ubekymret, isolert tilværelse uten kontakt med omverdenen og utviklingen
Eksempel
  • sove en tornerosesøvn;
  • angrepet vekket folket av sin tornerosesøvn;
  • en sikkerhetspolitisk tornerosesøvn
Artikkelside

i morges

Betydning og bruk

om morgenen i dag;
Se: morges
Eksempel
  • hun sov for lenge i morges
Artikkelside

rest

substantiv hankjønn

Opphav

fra fransk; jamfør restere

Betydning og bruk

det som er eller blir igjen av noe;
Eksempel
  • resten blir betalt senere;
  • rester fra middagsbordet;
  • rester av en mur;
  • han sov resten av natta

Faste uttrykk

  • stå til rest
    være ubetalt
  • være til rest
    være til overs
    • 100 kroner er til rest;
    • beløp som blir til rest
Artikkelside

morges

substantiv ubøyelig

Opphav

genitiv av morgen

Faste uttrykk

  • i går morges
    om morgenen dagen før i dag
  • i morges
    om morgenen i dag
    • hun sov for lenge i morges
Artikkelside

Nynorskordboka 15 oppslagsord

vagl, vagle 1

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Opphav

norrønt vagl

Tyding og bruk

sitjestong for høns, undulatar eller liknande
Døme
  • hønene sat og sov på vaglen
Artikkelside

sove

sova

verb
kløyvd infinitiv: sova

Opphav

norrønt sofa

Tyding og bruk

  1. liggje i ein medvitslaus kviletilstand;
    liggje i søvn;
    motsett vake (1
    Døme
    • vi sov lenge i dag;
    • har du ikkje sove i natt?
    • ungane sit og søv i baksetet;
    • eg fekk ikkje sove i går;
    • sov godt!
  2. vere dorsk eller sløv;
    følgje dårleg med
    Døme
    • sitje og sove i timane
  3. ikkje vere i bruk
    Døme
    • lova har sove sidan 1930
  4. dovne bort
    Døme
    • armen min søv

Faste uttrykk

  • ikkje kome sovande til noko
    ikkje greie utan hardt arbeid
  • sove bort
    sløse bort eller gå tapt ved soving
    • sove bort sommarnatta
  • sove på
    tenkje over noko
  • sove som ein stein
    sove tungt
    • i natt kjem eg til å sove som ein stein
  • sove ut
    kvile og styrkje seg med soving
  • sove ut rusen
    bli edru
Artikkelside

tornerosesøvn, tornerosesvevn

substantiv hankjønn

Opphav

etter namnet Tornerose, eventyrprinsesse som sov i 100 år; frå tysk Dornröschen

Tyding og bruk

sorglaust, isolert tilvære, utan kontakt med omverda eller utviklinga
Døme
  • anlegget vekte bygda or tornerosesøvnen;
  • ein politisk tornerosesøvn
Artikkelside

torneroseslott

substantiv inkjekjønn

Opphav

etter namnet til Tornerose, eventyrprinsesse som sov i 100 år; frå tysk Dornröschen

Tyding og bruk

slott som ligg idyllisk, men einsamt til;
slott som ser ut som det høyrer heime i eit eventyr
Artikkelside

stamme 1

substantiv hankjønn eller hokjønn

Opphav

frå lågtysk; samanheng med stå (3

Tyding og bruk

  1. kraftig, loddrett del av eit tre eller ei stor plante som går frå rota og deler seg ut i greiner;
    Døme
    • ei slank stamme;
    • borken på stamma var tjukk og knudrete
  2. fast del av eit heile, ei gruppe eller liknande;
    hovuddel, kjerne
    Døme
    • byggje opp ei stamme av dugande fagfolk;
    • desse spelarane er stamma i laget
  3. gruppe menneske med felles opphav, kultur, språk og territorium;
    Døme
    • germanske stammar
  4. fast bestand (1 av ei dyre- eller planteart
  5. i språkvitskap: del av eit ord som er att når bøyingsendingar er tekne bort;
    Døme
    • 'sov-' er stamma av verbet å sove

Faste uttrykk

  • eplet fell ikkje langt frå stamma
    brukt om person som liknar far sin eller mor si
  • siste skot på stamma
    siste nykomar eller tilvekst innanfor eit visst felt eller ei viss gruppe
Artikkelside

teppe 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt tapit, gjennom lågtysk tappet eller teppet, av latin tapetum; jamfør tapet

Tyding og bruk

  1. stykke av vove eller knytt stoff
    Døme
    • persisk teppe;
    • krype inn under eit varmt teppe;
    • heildekkjande teppe;
    • katten sov på teppet sitt
  2. dekke som heng ned framfor eller bak scena i eit teater eller liknande;
    Døme
    • teppet går opp;
    • teppet fell
  3. mjukt dekke som minner om eit teppe (1, 1)
    Døme
    • sola låg som eit mildt teppe over landskapet

Faste uttrykk

  • feie noko under teppet
    skyve problem eller liknande unna
  • kalle inn på teppet
    be underordna kome og forklare seg
Artikkelside

rest

substantiv hankjønn

Opphav

frå fransk; jamfør restere

Tyding og bruk

det som er eller blir att av noko;
Døme
  • restar frå middagsbordet;
  • restar av ein mur;
  • resten vart betalt seinare;
  • han sov resten av natta;
  • bli til rest

Faste uttrykk

  • stå til rest
    vere ubetalt
  • vere til rest
    vere til overs
    • foreldra dekte det som var til rest;
    • det som blir til rest, må kommunen dekkje
Artikkelside

middag

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt miðdagr

Tyding og bruk

  1. midten av dagen, ikring klokka tolv;
    tid da ein et middag (2)
    Døme
    • det skjedde ved laurdag middag
  2. hovudmåltid midt på dagen eller seinare
    Døme
    • ete middag;
    • ha småsei til middag;
    • be nokon på middag

Faste uttrykk

  • ikkje hugse frå klokka tolv til middag
    vere gløymsk
  • sove/kvile middag
    ta ein kvil etter middag (2);
    jamfør middagskvil
    • dei vaksne sov middag medan dei små leikte;
    • eg må kvile middag kvar dag
Artikkelside

takomtil

adverb

Opphav

av tak (2

Tyding og bruk

av og til
Døme
  • ho sov takomtil
Artikkelside

sjusovar

substantiv hankjønn

Opphav

etter tysk, opphavleg ein av dei sju sovarane som etter legenda sov i ei berghole ved Efesos frå 249 til 447 e.Kr.

Tyding og bruk

  1. person som søv hardt og lenge
  2. gnagar som har ein lang og djup vintersøvn;
    Glis glis
Artikkelside