Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 125 oppslagsord

skip 2

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt skip, truleg opphavleg ‘uthola trestamme’

Tyding og bruk

større fartøy til sjøs
Døme
- alle skipa på hamna;
- vere om bord i eit skip;
- han arbeidde på eit skip i langfart
- - dampskip
  - hangarskip
  - krigsskip
  - passasjerskip
  - seglskip
brukt som etterledd i samansetningar som nemner del av eit større fartøy
- - akterskip
  - midtskip
brukt som etterledd i samansetningar som nemner framkomstmiddel, særleg i lufta eller verdsrommet
- - luftskip
  - romskip
del av ei kyrkje der kyrkjelyden sit
Døme
- det er tønnetak over skipet
- - langskip
  - tverrskip

Faste uttrykk

brenne skipa sine
gjere det umogeleg å snu eller slå retrett
søkkande skip
noko som held på å mislukkast;
jamfør rottene forlèt det søkkande skipet
laget er eit søkkande skip;
ho overtok det søkkande skipet av ei bedrift
ørkenens skip
kamel (1) eller dromedar

Artikkelside

driv 2

substantiv inkjekjønn

Opphav

av drive (; same opphav som drev

Tyding og bruk

fres (2, 2), kraft (1, 2);
framtak (2)
Døme
- det var godt driv over spelet
drift, rek
Døme
- skipet støytte på eit isflak i driv;
- kome i driv

Artikkelside

drift

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt drift; av drive (

Tyding og bruk

det å halde i gang eit selskap, ein institusjon eller liknande;
verksemd (1), aktivitet (1)
Døme
- stå for den daglege drifta;
- vere i drift;
- stanse drifta;
- dyr i drift;
- drifta av ferjesambandet
- - fabrikkdrift
  - gardsdrift
  - gruvedrift
driv (1, kraft (1, 4)
Døme
- det er slik drift i han!
medfødd drivkraft (2) for åtferd;
lyst (1), instinkt, trong (1, 2)
Døme
- gjere noko av eiga drift;
- følgje driftene sine
- - kjønnsdrift
  - seksualdrift
flokk med dyr som flyttar seg samla
Døme
- ei drift av reinsdyr
det å drive (3, 2);
ukontrollert rørsle på grunn av straum eller vind
Døme
- skipet kom i drift i uvêret;
- det var stor drift i isflaka
gruvegang

Faste uttrykk

i drift
som har mista den sosiale og moralske forankringa
sårbare ungdommar i drift;
politiet møter ofte ungdom i drift

Artikkelside

taue

taua

verb

Opphav

av engelsk tow

Tyding og bruk

dra (1), slepe (, 1), særleg skip eller bilar

Døme

etter ulykka vart bilen taua til nærmaste verkstad;
Kystvakta tauer skipet mot land

Faste uttrykk

taue bort
fjerne eit køyretøy frå ein stad ved hjelp av bergingsbil eller liknande;
taue inn (1)
politiet har makt til å taue bort ulovleg parkerte bilar
taue inn
1. fjerne eit køyretøy frå ein stad ved hjelp av bergingsbil eller liknande;
  taue bort
  kommunen må taue inn bilar utan skilt
2. bringe inn til politistasjonen;
  pågripe
  dei som ikkje oppførte seg bra, vart taua inn av politiet
3. få fatt i;
  fange (3, 2)
  vi prøvde å taue inn ein ny kasserar i foreininga

Artikkelside

gå 1

verb

Opphav

norrønt ganga; innverknad frå austnordisk og lågtysk i infinitiv gå og presens går

Tyding og bruk

med person eller vesen som subjekt: flytte seg jamt med føtene, spasere, vandre;
ferdast, fare (2, vanke
Døme
- lære å gå;
- dei gjekk seg ein tur i skogen;
- korkje kunne krype eller gå;
- skal vi gå eller ta buss?
- dei går til fots ned til stranda;
- gå på tå;
- gå på hendene;
- vi har gått ein del på ski i påska;
- konstabelen kom gåande over torget;
- det gjekk nokon i døra;
- gå forbi nokon;
- dei måtte gå ein omveg rundt huset;
- gå to steg fram;
- ho går ærend i byen
brukt for å seie at ei handling eller ein tilstand varer ved
Døme
- gå lenge med influensa;
- problemet går att i alle land;
- gå og drive;
- gå og vente;
- gå og hangle;
- gå og vone;
- gå i sitt tjuande år;
- gå på jakt;
- gå på loffen;
- gå på friing;
- gå på skule;
- gå i lære
pleie å bruke
Døme
- eg går alltid med hatt
med særleg vekt på byrjinga, utgangspunktet eller målet
Døme
- gå feil;
- gå konkurs;
- gå fallitt;
- gå av bussen;
- kome og gå som ein vil;
- gå ut;
- gå heim;
- gå til sides;
- gå i land;
- gå om bord;
- gå sin veg;
- ho har alt gått;
- ho er alt gått;
- skal vi gå å bade?
- gå i grava;
- gå i krigen;
- gå i selskap;
- gå på kino;
- gå til sjøs;
- gå til sengs;
- gå til ro;
- gå frå hus og heim;
- gå ut på byen;
- la oss gå
med ting, sak, tilhøve som subjekt, og med grunntyding flytte seg eller bli flytta;
røre seg, fare;
utvikle seg, endrast
Døme
- bilen går fort;
- vogna går på skjener;
- skuffa går lett;
- båten går for fulle segl;
- det går fisk i elva;
- det gjekk så det spruta;
- hjulet går rundt;
- klokka går for fort;
- klokka går på 12;
- det gjekk kaldt nedover ryggen;
- det går straumar i vatnet;
- gå tilbake;
- gå attende
med ting, sak, tilhøve som subjekt og med særleg vekt på byrjing, utgangspunkt eller mål
Døme
- brøda går for tjue kr stykket;
- varene går unna;
- gå av mote;
- huset gjekk opp i røyk;
- gå tapt;
- det gjekk hol på sokkane;
- gå i stykke;
- gå i knas;
- gå sund;
- det har gått prestisje i saka;
- det har gått ròte i treet;
- gå i lås;
- sola går opp;
- sola går ned;
- døra gjekk opp;
- vasen gjekk i golvet;
- avisa går i trykken;
- aksla gjekk or led;
- kvar går turen?
- skipet går på England;
- elva går over breiddene;
- la gå!
- la ankeret gå!
- toget går snart
bli borte;
forsvinne
Døme
- lyset har gått
øydeleggjast, ryke (3)
Døme
- lyspæra har gått;
- det gjekk nokre sidebein
om tid: lide (2
Døme
- det går mot vår;
- tida går;
- dagane går med leik og moro
strekkje seg, liggje, vere
Døme
- vegen går gjennom dalen;
- elva går i svingar;
- det går ein raud tråd gjennom forteljinga
herje (1)
Døme
- det gjekk eit fælt uvêr over bygda;
- det er ein farang som går
versere
Døme
- det går gjetord om ho;
- det går rykte om han
lykkast, vere mogleg
Døme
- det skal gå!
- dette går ikkje
utvikle seg i ei viss lei
Døme
- alt går meg imot;
- det går bra med han;
- det går dårleg for han;
- det går ille for han;
- det går smått med han;
- alt går sin gang
vere i rørsle, i verksemd;
fungere (2)
Døme
- motoren går;
- uret går;
- kjeften går;
- praten går;
- pusten går;
- sjøen går høg
gjelde (1, passere
Døme
- dette går for å vere stor kunst;
- gå for det same;
- gå ut på eitt;
- det får gå for denne gongen;
- setelen går ikkje lenger;
- kvitteringa går som garanti
nå (3, 2)
Døme
- vatnet går opp til midja;
- boka går fram til 1900
rømmast
Døme
- det går fem eple på eitt kilo;
- det går 10 l i bytta
gjære (1, 1)
Døme
- ølet går
bli vist (for tida)
Døme
- går det noko på kino?
ha som grunntone
Døme
- songen går i moll;
- melodien går i C-dur
følgje same mønster som
Døme
- verbet ‘slite’ går som ‘bite’

Faste uttrykk

den går ikkje!
historia, orsakinga blir ikkje godteken
gå an
vere mogleg, akseptabel eller tillaten
det må gå an å be om ein verdig debatt
gå att
1. vise seg etter døden
  historier om døde som går att
2. vise seg på nytt (fleire gonger);
  stadig dukke opp
  ei formulering som går att i mange avtalar
gå av
1. bli avfyrt;
  smelle
  skotet gjekk av
2. dele seg;
  brotne
  staven gjekk av på midten
3. slutte (i stillinga) etter nådd aldersgrense
gå av med sigeren
vinne
gå av seg
utvikle seg; hende, bere til
gå av stabelen
1. bli sjøsett
2. gå føre seg, bli skipa til
  festivalen går av stabelen første laurdag i juli
gå bort
1. verte borte;
  forsvinne
  flekken gjekk bort
2. døy
  han gjekk bort etter kort tids sjukdom
3. vitje andre
gå fløyten
gå tapt;
ikkje bli av
pengane gjekk fløyten
gå for det
omkome, krepere
gå for langt
gå for vidt;
overdrive
nei, no går det for langt!
gå for presten
gå til konfirmantundervisning
gå for seg
hende, bere til
gå for vidt
overdrive
gå fram
gjere (noko) (slik eller slik)
gå fram av
vere tydeleg frå (samanhengen)
gå framover
ha framgang
gå fri
sleppe straff;
sleppe unna
gå frå
slutte å følgje eller etterleve
gå frå ei avtale
gå frå konsepta
miste fatninga
gå frå kvarandre
skiljast
gå frå vitet
bli galen;
gå frå forstanden;
miste vitet
eg held på å gå frå vitet
gå føre seg
hende, skje
undervisninga går føre seg i klasserommet;
samlinga vil gå føre seg utandørs;
debatten har gått føre seg i fleire månader
gå i seg sjølv
granske (skyld og liknande hos) seg sjølv
gå i stå
stoppe opp
planlegginga har fullstendig gått i stå
gå i vasken
ikkje bli noko av
turen gjekk i vasken
gå igjen
1. vise seg på nytt (fleire gonger);
  stadig dukke opp
2. vise seg etter døden
gå imot
1. gå til åtak på eller forsvare seg
  gå imot fienden
2. kjempe mot;
  motarbeide
  gå imot eit framlegg
gå inn
1. om blad, avis: slutte å kome ut
2. om tips, spådom: bli oppfylt, lykkast
gå inn for
vere talsmann for, stø; satse på, leggje vinn på (noko)
gå inn på
1. ta (nærmare) for seg
2. samtykkje i
gå inn under
bli rekna som ein del av eller vere omfatta av
gå med
1. bli brukt av forsyningar, råvarer o.l.
  det gjekk med 50 brød
2. (om person) stryke med;
  døy
gå med på
samtykkje i;
vedgå (noko)
gå ned
minke
gå om
handle om;
dreie seg om
gjer greie for løysinga, elles minnest vi ikkje kva det går om
gå opp
1. auke, stige
  talet på smitta gjekk opp
2. gje full løysing
  reknestykket gjekk opp;
  kabalen gjekk opp
3. rakne
  gå opp i saumane
4. smelte, tine
  vatna går opp;
  isen går opp
gå opp for
(brått) bli klart, tydeleg for
det gjekk eit lys opp for han
gå opp i
i matematikk: få eit heilt tal som kvotient når ein deler eit tal på eit mindre tal
3 går opp i 9
gå opp i opp
om to eller fleire ting: vege kvarandre opp, jamne (seg) ut
gå over
ta slutt;
gje seg
sjukdomen gjekk over til slutt
gå over til
skifte side, ta til å bruke
gå på
1. ta fatt
  huset fortener nokon som kan gå på med nytt mot
2. gjelde
  krtikken går på person, ikkje sak
3. få som resultat
  gå på tap
4. vere avhengig av, nytte
  gå på stoff;
  gå på medikament
gå rundt
1. kantre, velte, tippe over
2. ha god nok økonomi til å klare alle utgiftene
  kafeen treng fleire kundar for å få det til å gå rundt
gå saman
1. ha følgje
2. høve saman;
  harmonere
  fargane går ikkje saman
gå seg bort
gå seg vill
gå seg fast
gå til ein korkje kan kome fram eller attende
gå seg vill
rote seg bort;
forville seg
gå til
1. setje i verk;
  kome i gang med
  gå til åtak;
  gå til verket;
  gå til streik;
  gå til nedlegging
2. bere til, skje;
  ha seg
  han fortel om korleis det gjekk til då bygda fekk traktor;
  korleis gjekk det til at det blei nybygg?
3. (om person) døy
gå tilbake
1. minke i storleik eller kvalitet;
  verte mindre eller dårlegare
  partiet gjekk tilbake i oppslutnad
2. falle attende til tidlegare tilstand
  gå tilbake på eit løfte;
  gå tilbake på krav
3. vende attende til ein stad eller ein tilstand
  vi gjekk tilbake til bilen
gå under
søkke; øydeleggjast
gå unna
1. halde seg borte frå;
  vike for nokon eller noko
2. gå føre seg i raskt tempo;
  gå fort
  flyttinga gjekk unna på ei helg
3. få rask avsetnad
  varene går unna
gå ut
1. ikkje vere gyldig lenger;
  overskride
  fristen går ut i neste veke;
  avtalen gjekk ut for ei stund sidan
2. dra til utestad
  har du planar om å gå ut på byen i kveld?
gå ut frå
byggje på, rekne med (noko)
gå ut frå at alt er rett
gå ut med
gjere offentleg kjend
gå ut med ein bodskap
gå ut mot
kritisere (nokon) sterkt
gå ut over
råke (nokon), verke på, få følgjer for
gå ut på
dreie seg om, handle om, vere om, gjelde
gå åt
miste livet;
stryke med;
omkome
ha noko å gå på
ha romsleg (med tid, midlar, krefter)
ikkje gå an
1. ikkje la seg gjere
2. ikkje søme seg
kva går det av deg?
korleis er det du ber deg åt?
la gå
1. ikkje hindre;
  gje lov til
  dei let han gå
2. det får så vere
  men lat gå, det kunne vere moro å prøve
noko som går
sjukdom som mange får samstundes
det er noko som går
som ein står og går
slik ein nettopp da er kledd; ubudd
så gjekk vi da
la oss gå

Artikkelside

tremilsgrense

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

territorialgrense på tre nautiske mil frå kysten

Døme

skipet segler innanfor den norske tremilsgrensa

Artikkelside

trade

substantiv hankjønn

Uttale

treid

Opphav

frå engelsk ‘handel’

Tyding og bruk

verksemd (1), yrke (2
Døme
- vere gammal i traden
sjøfart med handelsvarer
Døme
- skipet gjekk i traden på USA

Artikkelside

vindside

substantiv hokjønn

Opphav

av vind (

Tyding og bruk

side som vinden blæs mot;

motsett leside

Døme

livbåten vart låra på vindsida av skipet

Artikkelside

segl 2

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt segl

Tyding og bruk

stor duk (1), ofte trekanta eller firkanta, som er festa i ei mast (1) eller liknande på ein båt, eit skip eller anna fartøy, og som fangar vinden og driv fartøyet framover
Døme
- vinden fylte segla
- - bramsegl
  - råsegl
  - skværsegl
utspent duk eller presenning som skal fange opp noko, eller som skal verne mot noko
- - brannsegl
  - solsegl

Faste uttrykk

berge/stryke/reve segl
1. ta inn segla eller minske storleiken på segla på eit fartøy
  mannskapet reva segla;
  vi må berge segla i dette vêret;
  dei strauk segla for å få kontroll over skipet
2. setje ned tempoet, bremse
for fulle segl
1. med alle segla heiste og dermed i høg fart
  skonnerten kom mot oss for fulle segl
2. med stor fart, kraft og energi
  julesalet går for fulle segl
setje alle segl til
1. ha alle segla heiste og dermed segle i stor fart
2. setje alle krefter inn;
  setje alle klutar til
  dei har sett alle segl til for å stoppe fråflytjinga
setje segl
1. heise segla på eit fartøy opp sånn at det kan segle
2. setje i gang, starte
ta rev i segla
1. trekkje felt i eit segl ned mot bommen for å få mindre seglflate
2. gå meir varsamt fram;
  moderere seg
under segl
på reise;
undervegs
fullriggaren var under segl mot fjerne strender
vind i segla
medgang;
suksess
firmaet har vind i segla for tida

Artikkelside

rein 3

adjektiv

Opphav

norrønt hreinn

Tyding og bruk

fri for skit eller forureining
Døme
- vere rein på hendene;
- brette saman reine klede;
- rein, frisk luft;
- vi treng reint vatn;
- kan du gjere reint på badet?
fri for hindringar eller liknande
Døme
- skipet kom seg ut i reint farvatn
moralsk lytefri;
skuldlaus, ulasteleg
Døme
- ha reint samvit
utan tilsetningar;
ublanda, skir (1)
Døme
- reine fargar;
- ein ring i reint gull;
- han gjorde det av rein idealisme
som er klar og tydeleg;
markert
Døme
- reine linjer
fullstendig;
beintfram;
berre (4, 1)
Døme
- det var reine elendet;
- han er reine barnet
brukt som adverb: heilt (1, fullstendig (2)
Døme
- det gjekk reint ille;
- ho var reint galen

Faste uttrykk

gjere reint bord
1. ete alt som er sett fram
2. reinske opp;
  kvitte seg med alt
3. i konkurransar og liknande: vinne alt som er mogleg å vinne
ha reine hender
vere uskuldig
ha reint mjøl i posen
vere uskuldig;
ha godt samvit
halde buret reint
om målvakt: ikkje sleppe inn mål
halde stien sin rein
te seg ulasteleg
med reine ord
med likeframme uttrykk;
rett ut
bodskapen er formulert med reine ord
på det reine
klarlagt
det er på det reine at han ikkje kjem tilbake;
vi må bringe på det reine kva som skjedde
på det reine med
klar over
eg er fullt på det reine med at framtida er usikker
rein og skjær
klar og tydeleg;
fullstendig
det var rein og skjær lygn alt saman
reine ord for pengane
klar tale;
sanninga
reint rulleblad
lytefri vandel
reint ut
rett og slett;
beint fram
det var reint ut hjartelaust
snakke reint
snakke feilfritt, særleg med bruk av dei rette lydane
syngje reint
syngje utan falske tonar

Artikkelside

Resultater per side:

Avansert søk

Nynorskordboka 125 oppslagsord

skip 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Faste uttrykk

driv 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

drift

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

taue

taua

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

gå 1I

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

tremilsgrense

Tyding og bruk

Døme

trade

Uttale

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

vindside

Opphav

Tyding og bruk

Døme

segl 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

rein 3III

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

skip 2

driv 2

gå 1

segl 2

rein 3