Avansert søk

84 treff

Bokmålsordboka 44 oppslagsord

normal 1

substantiv hankjønn

Opphav

fra fransk; jamfør normal (2

Betydning og bruk

  1. det alminnelige, det gjennomsnittlige
    Eksempel
    • temperaturen er litt under normalen
  2. (språklig) mønster, rettesnor gitt i en regelsamling
  3. i matematikk: linje som står loddrett på en annen linje eller flate

normal 2

adjektiv

Opphav

av latin normalis ‘laget etter vinkelmål, vinkelrett’, av norma; jamfør norm

Betydning og bruk

  1. Eksempel
    • følge normal framgangsmåte;
    • normal nedbørmengde
    • brukt som adverb:
      • etter fem minutter pustet hun normalt igjen
  2. som har fulle åndsevner;
    tilregnelig, psykisk frisk
    Eksempel
    • han er ikke helt normal

standardmål

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

normal eller vanlig størrelse eller mål (1, 1)
Eksempel
  • en bukse sydd etter standardmål;
  • standardmålene for UV-stråling;
  • et hus med standardmål

standard 2

adjektiv

Opphav

av standard (1

Betydning og bruk

Eksempel
  • standard papirformater;
  • de bestilte et standard dobbeltrom

temperatur

substantiv hankjønn

Opphav

av latin temperatura ‘passende blanding’

Betydning og bruk

  1. grad av varme
    Eksempel
    • lav temperatur;
    • måle temperaturen i havet;
    • i morgen blir det behagelig temperatur
  2. temperatur (1) uttrykt som tall på en skala
    Eksempel
    • liste over dagens temperaturer;
    • hva er temperaturen?
  3. kroppsvarme
    Eksempel
    • du har normal temperatur;
    • barnet har høy temperatur
  4. i overført betydning: grad av følelsesmessig engasjement;
    Eksempel
    • situasjonen skapte høy temperatur i kampen
  5. i overført betydning: grad av aktivitet
    Eksempel
    • temperaturen i boligmarkedet er stigende
  6. i musikk: avvik fra absolutt renstemmighet i et orgel eller lignende

Faste uttrykk

  • absolutt temperatur
    temperatur målt fra det absolutte nullpunkt
  • kritisk temperatur
    temperatur da en kjemisk eller fysisk endring foregår
  • ta temperaturen
    • måle grad av varme
      • ta temperaturen på noen
    • skaffe seg et inntrykk av eller overblikk over noe
      • ta temperaturen på norsk næringsliv

talemålsnormal

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

normal (1, 2) for hvordan et talemål bør være

pari kurs

Betydning og bruk

normal, fullverdig kurs;
Se: pari
Eksempel
  • innløse aksjer til pari kurs

komme ut av gjenge

Betydning og bruk

komme eller gå ut av normal drift eller funksjon;
Se: gjenge
Eksempel
  • alle rutinene kom ut av gjenge i ferien;
  • han er lett å få ut av gjenge

være ute av gjenge

Betydning og bruk

være ute av normal drift eller funksjon;
Se: gjenge
Eksempel
  • nå er alt ute av gjenge;
  • livet mitt var helt ute av gjenge

ese opp

Betydning og bruk

bli større, fyldigere eller tykkere;
Se: ese
Eksempel
  • paddene eser opp til tre ganger normal størrelse og eksploderer

Nynorskordboka 40 oppslagsord

normal 1

substantiv hankjønn

Opphav

frå fransk; jamfør normal (2

Tyding og bruk

  1. Døme
    • temperaturen er under normalen for årstida
  2. (språkleg) mønster, rettesnor gjeven i regelsamling
  3. i matematikk: linje som står loddrett på ei anna linje eller flate

normal 2

adjektiv

Opphav

av latin normalis ‘laga etter vinkelmål, vinkelrett’, av norma; jamfør norm

Tyding og bruk

  1. Døme
    • følgje normal framgangsmåte;
    • normal nedbørmengd;
    • det normale for alderen
    • brukt som adverb:
      • svangerskapen varer normalt 40 veker
  2. som har fulle åndsevner;
    tilrekneleg, psykisk frisk
    Døme
    • ho er ikkje heilt normal

standardmål

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

normal eller vanleg storleik eller mål (1, 1)
Døme
  • ei protese med standardmål;
  • standardmåla for UV-stråling;
  • kleda er sydde etter standardmål

standard 2

adjektiv

Opphav

av standard (1

Tyding og bruk

Døme
  • eit standard hotellrom;
  • brevet hadde ein standard ordlyd

temperatur

substantiv hankjønn

Opphav

av latin temperatura ‘høveleg blanding’

Tyding og bruk

  1. grad av varme
    Døme
    • høg temperatur;
    • måle temperaturen i havet;
    • i dag er det behageleg temperatur
  2. temperatur (1) uttrykt som tal på ein skala
    Døme
    • liste over temperaturane ulike stader;
    • kva er temperaturen?
  3. kroppsvarme
    Døme
    • du har normal temperatur;
    • barnet har litt høg temperatur
  4. i overført tyding: grad av kjenslemessig engasjement;
    Døme
    • temperaturen i debatten er høg
  5. i overført tyding: grad av aktivitet
    Døme
    • drive opp temperaturen i økonomien
  6. i musikk: avvik frå absolutt reinstemming i eit orgel eller liknande

Faste uttrykk

  • absolutt temperatur
    temperatur målt frå det absolutte nullpunktet
  • kritisk temperatur
    temperatur da ei kjemisk eller fysisk endring går føre seg
  • ta temperaturen
    • måle grad av varme
      • ta temperaturen på nokon
    • skaffe seg eit inntrykk av eller overblikk over noko
      • ta temperaturen på stemninga blant publikum

talemålsnormal

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

normal (1, 2) for korleis eit talemål bør vere

kome til seg sjølv

Tyding og bruk

få att medvitet;
bli normal att;
Sjå: sjølv
Døme
  • eg kom først til meg sjølv på sjukehuset

sjølv 2

determinativ

Opphav

norrønt sjalfr

Tyding og bruk

  1. står til eit pronomen for å merkje ut at det er nett den eller det som det er tale om: personleg
    Døme
    • ho sa det sjølv;
    • sjølve stod dei berre og såg på;
    • der kan du sjå sjølv;
    • eg tvilte ofte på meg sjølv;
    • dei spurde seg sjølve om dei var på rett veg
  2. står til eit substantiv for å merkje ut at det er nett den eller det som det er tale om: den verkelege eller eigenlege;
    den rette
    Døme
    • sjølve garden er bra, men husa er dårlege;
    • sjølve sentrum er ikkje så stort;
    • skjere seg inn på sjølve beinet
  3. på eiga hand;
    utan hjelp eller påverknad utanfrå
    Døme
    • ho har gjort alt arbeidet sjølv;
    • dei vil byggje huset sjølve
  4. i eigen person
    Døme
    • er han sjølv heime?
    • kongen sjølv var til stades;
    • eg trur det var sjølve fanden;
    • han var tolmodet sjølv
  5. brukt som adverb: til og med, jamvel
    Døme
    • sjølv ho vart redd;
    • alle, sjølv barna, var med;
    • sjølv for deg blir dette for mykje

Faste uttrykk

  • av seg sjølv
    av eiga kraft;
    utan hjelp;
    utan vanskar
    • idéen kom til henne av seg sjølv;
    • ryddinga går ikkje av seg sjølv
  • for seg sjølv
    aleine
    • han bur for seg sjølv;
    • ho går mykje for seg sjølv i friminutta
  • gå i seg sjølv
    granske seg sjølv, til dømes for å erkjenne skuld
    • vi må gå i oss sjølve og ikkje berre skulde på andre
  • i seg sjølv
    uavhengig av alt utanforståande;
    utan påverknad frå noko anna;
    utan at ein tek omsyn til noko anna
    • det er ikkje eit stort problem i seg sjølv
  • kome til seg sjølv
    få att medvitet;
    bli normal att
    • eg kom først til meg sjølv på sjukehuset
  • seie seg sjølv
    vere sjølvsagt;
    vere innlysande
    • det sa seg sjølv at det ville gå gale
  • sjølv takk
    takk, det same;
    takk til deg òg
    • takk for laget! – Sjølv takk!
  • vere noko for seg sjølv
    vere ulik alle andre;
    merkje seg ut
    • den byen er noko for seg sjølv
  • vere seg sjølv
    oppføre seg slik ein til vanleg gjer
    • her kan eg slappe av og vere meg sjølv
  • vere seg sjølv nok
    ikkje bry seg om nokon annan

rett 3

adjektiv

Opphav

norrønt réttr

Tyding og bruk

  1. ikkje bogen;
    bein, rak;
    Døme
    • ei rett linje;
    • rett til vêrs;
    • rett i ryggen
  2. i samsvar med reglar eller lover;
    feilfri, korrekt;
    høveleg, passande
    Døme
    • finne det rette svaret;
    • rekneskapen var rett;
    • finne det rette ordet;
    • vere på rett veg;
    • i rett tid;
    • sjå kva som er rangt og rett;
    • vere av rette slaget;
    • vere på rette sida av lova
    • brukt som adverb:
      • skrive rett;
      • løyse oppgåva rett;
      • hugse rett;
      • alt gjekk rett for seg
  3. som snur den vanlege eller fine sida ut;
    ikkje vrang (1)
    Døme
    • den rette sida av duken
  4. om maske (2: som ein lagar ved å trekjje tråden gjennom ei lykkje frå framsida;
    til skilnad frå vrang (2)
    Døme
    • strikke rette og vrange masker
  5. rettvis;
    sømeleg, høveleg;
    rettkomen
    Døme
    • det er rett og rimeleg;
    • stri for det rette
  6. med sine fulle fem
    Døme
    • han er ikkje rett i hovudet
  7. brukt som adverb: utan omvegar eller avbrot;
    direkte
    Døme
    • rett opp
  8. brukt som adverb: like (4, 4)
    Døme
    • rett utanfor
  9. brukt som adverb: svært;
    nokså
    Døme
    • rett lenge;
    • rett stor;
    • rett ofte

Faste uttrykk

  • gå rett heim
    slå godt an
    • moteshowet gjekk rett heim
  • rett og slett
    beintfram
  • rett som det var
    med eitt;
    brått

regulær

adjektiv

Opphav

av latin regularis, av regula ‘rettesnor’

Tyding og bruk

  1. regelbunden, regelrett;
    Døme
    • ein regulær mangekant
  2. Døme
    • eit regulært slagsmål

Faste uttrykk

  • regulære troppar
    troppar som høyrer til den faste hæren i landet
  • regulært uttrykk
    i matematisk logikk og IT: system for bruk av spesialteikn og bokstavar til å styre operasjonar i dataprogram