Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
62 treff

Bokmålsordboka 27 oppslagsord

vegetativ

adjektiv

Opphav

fra middelalderlatin; jamfør vegetere

Betydning og bruk

  1. som gjelder ernæringen og veksten til planter og dyr
  2. som lever passivt;
    uvirksom, stillestående
    Eksempel
    • en vegetativ tilværelse

Faste uttrykk

  • det vegetative nervesystemet
  • vegetativ fase
    den delen av en organismes livssyklus der formeringen skjer ukjønnet
  • vegetativ formering
    formering ved knoppskyting, rotskudd og lignende;
    til forskjell fra kjønnet formering
    • vegetativ formering er vanlig hos bakterier og alger;
    • ved vegetativ formering er avkommet identisk med morplanten
  • vegetativ tilstand
    i medisin: vedvarende tilstand der en person ikke har bevisste opplevelser, selv om personen er våken
  • vegetative funksjoner
    funksjoner som ikke står direkte under kontroll av bevisstheten og viljen, for eksempel ihjertet og innvollene
Artikkelside

vegetativ tilstand

Betydning og bruk

i medisin: vedvarende tilstand der en person ikke har bevisste opplevelser, selv om personen er våken;
Artikkelside

nomen agentis

substantiv intetkjønn

Opphav

fra latin, av nomen ‘navn’ og agentis, genitiv av agens ‘den handlende’

Betydning og bruk

substantiv som er avledet av et verb, og som betegner den personen som utfører verbalhandlingen
Eksempel
  • ‘velger’ er nomen agentis av verbet ‘velge’
Artikkelside

utiltalende

adjektiv

Betydning og bruk

som vekker motvilje eller virker frastøtende
Eksempel
  • ha et utiltalende ytre;
  • det er noe utiltalende over den personen
Artikkelside

utarving

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

arving som er i slekt med, men ikke barn eller barnebarn av personen en arver;
arving som er i slekt med, men ikke livsarving
Artikkelside

seksuell lavalder

Betydning og bruk

alder en person må ha nådd for at seksuell omgang med personen ikke skal være forbudt etter loven, i Norge 16 år;
Artikkelside

seksuell

adjektiv

Betydning og bruk

som gjelder lyster og drifter knyttet til sex og forplantning;
Eksempel
  • drøfte seksuelle spørsmål;
  • seksuell tilfredsstillelse

Faste uttrykk

  • seksuell debut
    første samleie
  • seksuell lavalder
    alder en person må ha nådd for at seksuell omgang med personen ikke skal være forbudt etter loven, i Norge 16 år
  • seksuell legning
    preferanse med hensyn til hvilke(t) kjønn en tiltrekkes seksuellt av
  • seksuell orientering
    preferanse med hensyn til hvilke(t) kjønn en tiltrekkes seksuelt av
Artikkelside

jeg-person

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

hovedkarakter (2) i et litterært verk som blir skrevet om i jeg-form
Eksempel
  • jeg-personen i boka er en mismodig forfatter
Artikkelside

slå noen konkurs

Betydning og bruk

erklære person eller bedrift som betalingsudyktig, noe som fratar personen eller bedriften råderetten over formuen;
Artikkelside

der i gården

Betydning og bruk

i det huset;
på den plassen;
hos den personen;
Se: gård
Eksempel
  • der i gården er alt som før
Artikkelside

Nynorskordboka 35 oppslagsord

vegetativ tilstand

Tyding og bruk

i medisin: vedvarande tilstand der ein person ikkje har medvitne opplevingar, sjølv om personen er vaken;
Sjå: vegetativ
Artikkelside

vegetativ

adjektiv

Opphav

frå mellomalderlatin; jamfør vegetere

Tyding og bruk

  1. som gjeld næringa og voksteren til planter og dyr
  2. som lever passivt;
    uverksam, stilleståande

Faste uttrykk

  • det vegetative nervesystemet
  • vegetativ øksling/formeiring
    øksling ved knoppskyting, rotskot og liknande;
    til skilnad frå kjønna øksling
    • vegetativ øksling er det vanlege for denne planta;
    • ved vegetativ formeiring er avkomet identisk med morplanta
  • vegetativ fase
    den delen av livssyklusen til ein organisme der formeiringa skjer ukjønna
  • vegetativ tilstand
    i medisin: vedvarande tilstand der ein person ikkje har medvitne opplevingar, sjølv om personen er vaken
  • vegetative funksjonar
    funksjonar som ikkje er underlagde medvitet og viljen direkte, til dømes i hjartet og innvolane
Artikkelside

nomen agentis

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå latin, av nomen ‘namn’ og agentis, genitiv av agens ‘den handlande’

Tyding og bruk

substantiv som er avleidd av eit verb, og som står for personen som utfører verbalhandlinga
Døme
  • 'murar' er nomen agentis av verbet 'mure'
Artikkelside

fly 10, flyge 2

flyga

verb

Opphav

norrønt fljúga

Tyding og bruk

  1. om dyr, særleg fuglar og insekt: fare gjennom lufta med venger
    Døme
    • fuglen flyg;
    • humla flaug ut gjennom vindauget;
    • gauken har floge sørover
  2. reise med fly;
    føre eit fly;
    frakte med fly
    Døme
    • fly til Spania;
    • fly troppar til fronten
  3. segle eller fare (gjennom lufta)
    Døme
    • hatten flaug av garde
  4. renne brått eller fort;
    Døme
    • han flaug til og greip ungen;
    • fly på ein;
    • fly om halsen på ein;
    • fly opp i sinne;
    • det flaug ein tanke i han;
    • døra flaug opp;
    • prisane flyg i veret;
    • tida flyg
  5. Døme
    • han flyg fort;
    • fly ei mil;
    • fly ærend;
    • kva er det du flyg og leitar etter?
    • fly ute om kveldane;
    • fly med jenter;
    • fly med slarv
  6. vere brunstig;
    pare seg
    Døme
    • geita har floge

Faste uttrykk

  • fuglen er flogen
    personen det er snakk om, er vekke
Artikkelside

snu kvar stein

Tyding og bruk

undersøkje nøye;
saumfare;
Sjå: snu, stein
Døme
  • dei snudde kvar stein i leitinga etter den sakna personen;
  • vi har snudd kvar stein for å finne ei fungerande løysing
Artikkelside

snute 1

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

nase på menneske eller heile personen
Døme
  • det blir 30 kr per snute;
  • få ein smekk over snuta
Artikkelside

utarving

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

arving som er i slekt med, men ikkje barn eller barnebarn, av personen ein arvar;
arving som ikkje er livsarving
Artikkelside

seksuell

adjektiv

Opphav

frå fransk; same opphav som seksual-

Tyding og bruk

som gjeld lyster og drifter knytt til sex og forplanting;
Døme
  • vere blyg i seksuelle spørsmål;
  • seksuell frigjering

Faste uttrykk

  • seksuell debut
    første samleie
  • seksuell legning
    preferanse med omsyn til kva for kjønn ein er seksuelt tiltrekt av
  • seksuell lågalder
    alder ein person må ha nådd for at seksuell omgang med personen ikkje skal vere forbode etter lova, i Noreg 16 år
  • seksuell orientering
    preferanse med omsyn til kva for kjønn ein er seksuelt tiltrekt av
Artikkelside

seksuell lågalder

Tyding og bruk

alder ein person må ha nådd for at seksuell omgang med personen ikkje skal vere forbode etter lova, i Noreg 16 år;
Artikkelside

eg-person

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

hovudkarakter (2) i eit litterært verk som blir skrive om i eg-form
Døme
  • eg-personen i romanen er ei amper badevakt
Artikkelside