Avansert søk

Nynorskordboka 194 oppslagsord

heime 3

heima

verb

Tyding og bruk

søkje mål

Faste uttrykk

heimande våpen
(etter engelsk homing weapons) våpen som søkjer og styrer seg inn mot målet

heime 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt heima, heimi

Tyding og bruk

Døme

du har heime der du trivst

heime 2

adverb

Opphav

norrønt heima

Tyding og bruk

i heimen;
på heimstaden;
der ein bur
Døme
- halde seg heime;
- bu heime hos foreldra;
- i går var eg heime heile dagen;
- borte bra, men heime best
i heimlandet
Døme
- han var heime ein snartur frå USA sist sommar;
- ho har slått gjennom som pianist både ute og her heime

Faste uttrykk

høyre heime
1. ha opphavet sitt eller heimstaden sin
  deltakarane høyrer heime i Fyresdal
2. ha plassen sin;
  passe inn
  låta høyrer heime i rocken;
  det høyrer ingen stad heime
kjenne seg heime
1. finne seg vel til rette
2. ha full innsikt i noko;
  kjenne at ein rår fullt ut med noko
  kjenne seg heime i det engelske språket
treffe nokon heime
falle i smak hos nokon
teatret trefte folk heime denne gongen òg
vere heime i
ha full innsikt i;
kjenne at ein rår fullt ut med noko
ho var vel heime i filosofien

husets fire vegger

Tyding og bruk

innandørs;

Sjå: vegg

Døme

dei held seg innanfor husets fire vegger mesteparten av tida;
dette må vi halde bak husets fire vegger

underkultur

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

kultur (3) som er er ei undergruppe i ein meir utbreidd kultur, der medlemene deler interesser, verdier, stil og liknande;
delkultur, subkultur
Døme
- ein underkultur der ein kan kjenne seg heime saman med likesinna
ein eller fleire vekstar som blir dyrka samen med til dømes korn, mellom anna for å halde nede ugras
Døme
- ei kornmark med kvitkløver som underkultur

vegg

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt veggr; samanheng med vidje

Tyding og bruk

loddrett del av bygning i mur, tre eller liknande som dannar side i ein bygning eller i eit rom;
loddrett flate som skil mellom rom
Døme
- veggene på huset var raudmåla;
- døra i veggen mellom stova og kjøkenet;
- hengje bileta opp på veggen
- - bakvegg
  - delevegg
  - gavlvegg
  - langvegg
  - sørvegg
(loddrett) flate som er side i noko
Døme
- veggene i kassa;
- veggen i boreholet
i biologi: vev eller liknande som fungerer som ein avgrensande del i eit organ
Døme
- veggene i livmora
- - bukvegg
  - cellevegg
  - magevegg
loddrett eller bratt side av fjell
Døme
- veggen reiste seg bratt føre oss
- - bergvegg
  - fjellvegg

Faste uttrykk

bort i/borti alle vegger
heilt meiningslaust
prosjektet er bort i alle vegger;
forslaget var borti alle vegger
bort i/borti staur og vegger
riv ruskande gale
forklaringa var bort i staur og vegger;
saka er borti staur og vegger
bort i/borti veggene
fullstendig meiningslaust;
urimeleg (1)
denne løysinga er jo heilt bort i veggene;
utvisinga var borti veggene
husets fire vegger
heime (2, 1);
innandørs
dei held seg innanfor husets fire vegger mesteparten av tida;
dette må vi halde bak husets fire vegger
i femte veggen
i lause lufta
han satt og glante i femte veggen;
han heiv papirene i femte veggen
levande vegg
målvakt som ikkje slepp inn mål
møte veggen
(brått) gå tom for krefter;
bli utbrend (2)
måle fanden på veggen
gje ein (altfor) negativ skildring stoda eller framtida
setje til veggs
stoppe motparten i ein diskusjon eller liknande med vanskelege spørsmål eller særs overtydande argument, slik at hen blir svar skuldig
sitje i veggene
vere ein del av ein innarbeidd kultur i ei bedrift, ein organisasjon eller liknande
skrifta på veggen
(høgtideleg) varsel om ulykke og dårlege tider;
mene tekel
snakke til veggen/ein vegg
snakke til nokon som ikkje lèt seg påverke eller ikkje høyrer på kva ein seier
å snakke til leiinga er som å snakke til veggen;
når eg stiller spørsmål, så er det som å snakke til ein vegg
stange/renne hovudet mot veggen
møte uovervinnelege hindringar
vi prøver å få svar, men stangar hovudet i veggen;
dei renner hovudet i veggen, uansett kvar dei spør etter hjelp
stå/vere som ein vegg
1. vere til hinder;
  stengje, hindre
  bølgja stod som ein vegg føre oss;
  snøen var som ein vegg ute
2. om målvakt: ikkje sleppe inn mål;
  stengje buret
  ho stod som ein vegg og sleppte ikkje inn eit einaste mål;
  målvakta var som ein vegg gjennom heile kampen
vegg i vegg
ved sida av kvarandre (som naboar)
vi har budd vegg i vegg heile livet;
han arbeider vegg i vegg med meg

maken

adjektiv

Tyding og bruk

heilt lik

Døme

kjolen din er maken til min;
vi har make orgel heime

reingjering

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å gjere noko reint;

Døme

eg har ansvaret for reingjeringa heime

sikker

adjektiv

Opphav

av latin securus ‘sutlaus’

Tyding og bruk

som ikkje fører med seg fare eller risiko;
ufarleg, trygg
Døme
- isen er sikker;
- byggje betre og sikrare vegar;
- her er det sikkert for flaum;
- ha ei sikker stilling;
- gå den sikraste ruta
- - brannsikker
  - frostsikker
  - skotsikker
  - trafikksikker
til å stole på;
påliteleg
Døme
- det er viktig å få rask og sikker hjelp;
- eit sikkert middel mot forkjøling;
- sikre teikn og varsel;
- dra sikre slutningar;
- sikkert og visst
brukt som adverb: etter alt å døme;
truleg
Døme
- ho er sikkert komen
som ikkje er i tvil;
urikkeleg, overtydd
Døme
- ha sikker tru på noko;
- han er sikker på at alle kjem;
- dei var sikre på at barna var heime
som ikkje er ustø eller vaklande;
stø
Døme
- vere sikker på handa
- brukt som adverb:
  skyte sikkert

Faste uttrykk

sikker som banken
helt sikker
sikkert som amen i kyrkja
heilt sikkert, heilt sant
dei kjem for seint, det er like sikkert som amen i kyrkja
sikre papir
verdipapir med liten risiko
vere på den sikre sida
halde seg trygg;
ha teke åtgjerder
vere sikker i si sak
vere trygg på at ein har rett

stå til

Tyding og bruk

Sjå: stå

vere i en bestemd tilstand eller skikk
Døme
- korleis står det til med deg?
- alt står bra til heime;
- det har stått dårleg til med helsa
høve attåt;
passe (5, 1)
Døme
- fargane står ikkje til kvarandre;
- resultatet står til innsatsen

Resultat per side: