Avansert søk

Nynorskordboka 23 oppslagsord

diskusjon

substantiv hankjønn

Opphav

frå latin; av diskutere

Tyding og bruk

det å diskutere;

ordskifte, meiningsutveksling, drøfting, debatt

Døme

kome opp i ein frisk diskusjon

trumfkort

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

spelkort i trumf (1)
Døme
- vinne stikket med eit trumfkort;
- tømme motspelarane for trumfkort
i overført tyding: middel eller liknande som gjer at ein vinn;
trumfess (2), trumf (3)
Døme
- ha eit trumfkort i diskusjonen

skjere 3

skjera

verb

kløyvd infinitiv: skjera

Opphav

norrønt skera

Tyding og bruk

bruke kniv, sag eller annan skarp reiskap;
jamfør skoren
Døme
- skjere brød;
- skjere åkeren;
- skjere ut noko i tre;
- skjere seg med kniv;
- skjere over strupen på eit dyr;
- dei skjer vekk skorpene;
- ho skar av eit stykke;
- buken på fisken vart skoren opp
kastrere
Døme
- skjere hestar
gni, gnisse
Døme
- skjere tenner
fare med ofseleg rørsle
Døme
- skjere i veg;
- bilen skar ut av vegen
krysse (1, 2)
Døme
- parallelle linjer skjer aldri kvarandre
lyde skarpt og gjennomtrengjande;
jamfør skjerande (1)
Døme
- eit skrik skar gjennom stilla
verke blendande
Døme
- lyset skar i auga
ha eit skjær (1, 1) av
Døme
- fargane skar i grønt

Faste uttrykk

skjere alle over same leist
døme eller behandle alle likt og unyansert
skjere alle over éin kam
døme eller behandle alle på same måte;
ikkje gjere skil på
skjere andlet
lage grimasar
skjere gjennom
løyse ei sak samstundes som ein fjernar eller ser bort frå hindringar og innvendingar
leiaren skar gjennom i konflikten;
vi må skjere gjennom diskusjonen
skjere i
setje i gang
han skar i å gråte
skjere i hjartet
gjere vondt kjenslemessig;
jamfør hjarteskjerande
skjere klar
gå fri;
unngå
skjere klar uheldige misforståingar;
dei har von om å skjere klar av konflikten
skjere ned på
minke på, særleg utgifter
skjere seg
1. breste, sprekke
  røysta skjer seg;
  mjølka skar seg;
  motoren har skore seg
2. slå feil
  opplegget skar seg
3. ta ei viss lei
  Sognefjorden skjer seg tjue mil inn i landet;
  båten skar seg fram i bølgjene;
  skiene skar seg ned i snøen
skjere til
forme
skjere til buskar og tre
skjere til beinet
ta bort eller redusere så mykje som råd
budsjettet er skore til beinet

utarte

utarta

verb

Opphav

frå tysk ausarten

Tyding og bruk

utvikle seg til noko verre

Døme

sparinga kan utarte til griskleik;
diskusjonen utarta til krangel

rom 3

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt rúm

Tyding og bruk

del av bygning, avgrensa av vegger, golv og tak
Døme
- leilegheita har tre rom i tillegg til bad og kjøken;
- rommet var stort;
- gå ut av rommet
- - arbeidsrom
  - soverom
  - treroms
  - venterom
meir eller mindre sjølvstendig del av ein større behaldar
Døme
- det var tre rom i kista;
- ei veske med fire rom
- - lasterom
  - hanskerom
i overført tyding: del av verksemd eller kunnskap;
felt (2, 1), sektor (4), sfære (2)
Døme
- denne diskusjonen bør skje i det offentlege rommet
utstrekning i tre dimensjonar;
plass (8)
Døme
- det var eit ope rom mellom husa;
- det var rom til 45 i bussen;
- utstrekning i tid og rom
- - husrom
  - olbogerom
  - pusterom
  - tomrom
i overført tyding: plass til kjensler, tankar eller liknande
Døme
- gje gleda rom;
- gje rom for tankane;
- det var ikkje rom for tvil
i bunden form eintal: universet
Døme
- stire ut i rommet
- - verdsrom
  - himmelrom
i robåt: del framføre, mellom og bak toftene med plass til eitt par årer
- - ausrom
  - halvrom

halde seg utanfor

Tyding og bruk

ikkje delta i noko;

ikkje blande seg inn i noko;

Døme

eg heldt meg utanfor denne diskusjonen;
han heldt seg utanfor leiarstriden

utanfor, utafor

preposisjon

Tyding og bruk

på eller ved utsida av bygning, hus eller liknande;
bortanfor eller på andre sida av eit avgrensa område;
ikkje innanfor
Døme
- stå utanfor huset;
- bli med utanfor;
- livet utanfor fengselsmurane;
- bu utanfor byen;
- ha arbeid utanfor heimkommunen;
- vere utanfor rekkjevidd
i overført tyding: bortanfor eller på andre sida av eit område, felt, tema og liknande
Døme
- utanfor fare;
- han talte heilt utanfor manus;
- dette er utanfor alle reglar;
- pasienten er utanfor livsfare;
- ha barn utanfor ekteskap
utan tilhøyrsle eller deltaking i ei gruppe;
ikkje med i
Døme
- stå utanfor EU;
- falle utanfor arbeidsmarknaden
brukt som adverb: på utsida
Døme
- utanfor skein sola;
- han venta utanfor

Faste uttrykk

halde seg utanfor
ikkje delta i noko;
ikkje blande seg inn i noko
eg heldt meg utanfor denne diskusjonen;
han heldt seg utanfor leiarstriden
halde utanfor
1. la vere å informere nokon;
  ikkje la bli med
  mannen heldt henne utanfor planlegginga;
  barna vart haldne utanfor leiken
2. ikkje rekne med noko eller nokon;
  ikkje ta med noko eller nokon
  om du held stipendet utanfor, kor mykje tener du i året?
kjenne seg utanfor
kjenne at ein ikkje er informert eller at ein er isolert;
ikkje få delta i ei gruppe, ein krins eller det sosiale livet på lik linje med andre
han kjente seg utanfor på jobben
vere utanfor
vere trøytt og uopplagd;
vere nedfor, i ulag eller deprimert

skugge 2

skugga

verb

Tyding og bruk

gje skugge;
skyggje (1, 1)
Døme
- skugge for sola;
- skugge med handa over auga
i overført tyding: skjule, mørkleggje (2)
Døme
- diskusjonen skuggar for bodskapen
halde auge med i løynd;
skyggje (1, 3)
Døme
- bli skugga av politiet

timeout

substantiv hankjønn

Uttale

taim´aut

Opphav

frå engelsk

Tyding og bruk

i idrett: pause frå spelet der ein har høve til å diskutere taktikk
Døme
- bortelaget bad dommaren om ein timeout
pause frå aktivitet der ein kan tenkje seg om eller kvile;
tenkjepause
Døme
- ta ein timeout frå diskusjonen

ettersleng

substantiv hankjønn

Opphav

jamfør sleng (

Tyding og bruk

attpåsleng (3)
endestev i folkevise
i fotball: spark etter motspelar som har takla eller dribla ein
Døme
- det var ein stygg kamp med mange etterslengar
i overført tyding: usakleg åtak i diskusjon eller liknande
Døme
- ein ufin ettersleng etter diskusjonen

Resultat per side: