Avansert søk

Nynorskordboka 6 oppslagsord

slipe

slipa

verb

Opphav

truleg frå lågtysk; jamfør norrønt slípari ‘slipar’

Tyding og bruk

kvesse reiskap med egg (1, 1))
Døme
- ho sliper ljåen med brynet;
- saksa treng å bli slipt snart
glatte;
pusse
Døme
- slipe diamantar;
- vi må slipe sparkelen
- brukt som adjektiv:
  golvet er slipt betong
male trevyrke til tremasse
i overført tyding: finpusse (2)
Døme
- ho bør slipe songrøysta si litt

Faste uttrykk

slipe av/bort
1. pusse vekk
  serienummeret på sykkelen var slipt bort
2. fjerne (noko som er uynskt)
  dei har begge slipt av dei skarpaste kantane etter mange års ekteskap
slipe knivane
gjere seg klar til kamp
partia sliper knivane før valkampen

saks 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt sǫx, fleirtal av sax n ‘sverd, stor kniv’; samanheng med latin secare ‘skjere’

Tyding og bruk

reiskap som har to motståande blad med handtak, og som ein bruker til å klippe med
Døme
- klippe håret med saks
- - brodersaks
  - hagesaks
  - sauesaks
fangstreiskap med to jernbøylar som kan klappe saman
Døme
- å fange dyr i saks er no forbode
gripereiskap hos hummar, krabbe og visse andre leddyr

Faste uttrykk

sitje i saksa
vere komen i ei vanskeleg stode

lugge

lugga

verb

Opphav

Tyding og bruk

rykkje, rive i håret
Døme
- ungane lugga kvarandre
rykkje, gå ujamnt
Døme
- det lugga under skia
bite ujamt
Døme
- saksa luggar
røske opp ugras og liknande;
luke (2
Døme
- lugge ugras;
- lugge åkeren

forsetje, forsette

forsetja, forsetta

verb

kløyvd infinitiv: forsetja, forsetta

Tyding og bruk

setje gale;
forleggje;
miste, tape (2
Døme
- forsetje saksa
øyde opp, sløse bort
Døme
- forsetje pengane
føre, drive ut or kurs
Døme
- skipet vart forsett
setje i knipe;
presse (hardt);
gå hardt på;
plage (2;
pine (3
Døme
- myggen er åt å forsetje meg
forgjere;
ta makta over
Døme
- bli forsett av redsle

klipp 2

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

det å klippe;
einskilt skjer (2, 1)
Døme
- klipp og kamming;
- eit klipp med saksa
stykke som er klipt av eller ut or noko
Døme
- eit klipp frå avisa;
- klippekort med ti klipp
kort lyd- eller filmsnutt;
jamfør filmklipp og lydklipp
Døme
- syne eit klipp frå filmen;
- lytte til eit klipp frå ei radiosending
merke eller hakk etter klipp (2, 1)
Døme
- klipp i øyret

framme

adverb

Opphav

norrønt frammi

Tyding og bruk

i eller på fremste delen av noko;
på framsida, framan(til), frampå (1), frami (2)
Døme
- båten er brei framme;
- både framme og bak;
- framme på brystet;
- framme i bilen
på ein stad i retning framover
Døme
- framme på vegen;
- framme på scena;
- framme på garden;
- lenger framme i boka
om tid: seinare
Døme
- lenger framme i tida
på eit visst utviklingssteg
Døme
- han er langt framme
ved reisemålet
Døme
- vi er snart framme
til stades, synleg, nærverande
Døme
- saksa ligg framme;
- ho er allstad framme;
- halde seg framme
til drøfting, oppe, føre, aktuell (2)
Døme
- saka er framme;
- det som er framme i tida