Avansert søk

Nynorskordboka 39 oppslagsord

verb

norrønt vaxa

om menneske og dyr: auke i lengd, høgd, omfang og liknande;
bli større
Døme
- jenta har vakse ti cm på eitt år;
- lamma veks og trivst;
- det voks fram ei ny tann;
- håret veks ut att
bli meir erfaren, mogen eller reflektert;
utvikle seg
Døme
- han voks med ansvaret;
- ho har vakse mykje etter at ho begynte å studere
om plante: gro (2, 2);
finnast (1), trivast (2)
Døme
- treet har vakse seg stort;
- gulrota veks best i sandjord;
- eika veks ikkje nordafjells
auke i mengd, tal, styrke og liknande;
stige (2, 3)
Døme
- elva veks;
- medlemstalet voks til nye høgder;
- irritasjonen voks jo lenger han måtte vente

ikkje vekse på tre
vere sjeldan
gode kokkar veks ikkje på tre
vekse att
bli dekt av vokstrar;
gro att/til
vekse av seg
utvikle seg vekk frå sjukdom, svakheit og liknande fordi ein blir eldre eller mognare
ho har vakse av seg allergien;
vi håpar han veks av seg desse nykkene
vekse frå kvarandre
utvikle seg i kvar si retning
vekse frå seg
ikkje vekse meir;
ikkje bli høgare eller større
vekse i munnen
om mat: vere uråd å tyggje eller svelgje fordi maten byr ein imot, eller fordi ein er oppskaka
maten var harsk og voks i munnen på meg
vekse med oppgåva
bli meir dugande etter kvart som oppgåvene blir vanskelegare
elevane veks med oppgåvene
vekse opp
1. nå vaksen alder
  dei fikk fem barn, men berre tre av dei voks opp;
  han voks opp langs kysten
2. vere van med frå barndomen
  da eg voks opp, var det taco kvar fredag;
  ho er vaksen opp med klassisk musikk
vekse over hovudet
bli for omfattande eller vanskeleg
oppgåvene voks over hovudet på meg;
utgiftene veks oss over hovudet
vekse til
1. om person: bli eldre;
  bli større
  yngsteguten har vakse til
2. bli dekt med vokstrar;
  gro att/til
vekse ut av
1. bli for stor til klesplagg og liknande
  eg har vakse ut av buksa mi
2. ikkje ha stor nok plass
  butikken veks ut av lokala sine

adjektiv

norrønt vaxinn; perfektum partisipp av vaxa ‘vekse’

som har nådd si fulle lekamlege (og åndelege) mogning
Døme
- tidleg vaksen;
- i vaksen alder;
- berre for vaksne;
- aldri bli skikkeleg vaksen;
- oppføre seg som ein vaksen
som er (slik eller slik) på vokster
Døme
- grannvaksen;
- krokvaksen;
- fint vaksen
som det veks (det eller det) på
Døme
- grasvaksen
fullt ut dugande, stor
Døme
- ikkje vere vaksen nok til ei stilling;
- ein vaksen kniv
som forsterkande adverb: særs, svært
Døme
- det var vakse morosamt

utvikle seg vekk frå sjukdom, svakheit og liknande fordi ein blir eldre eller mognare;

Sjå: vekse

substantiv hankjønn

alder eller tidsrom som noko har vakse i;

til skilnad frå veksealder

substantiv hankjønn

norrønt vǫxtr; jamfør vokster

om menneske, dyr og planter: det å vekse (1);
det å bli større;
vokster (1)
- - cellevekst
det å bli større i tal eller omfang;
vokster (2)
Døme
- eit område i vekst;
- ei næring i sterk vekst;
- veksten i bustadprisane
i overført tyding: det å bli meir erfaren og reflektert;
utvikling (2)
Døme
- kunstnarisk vekst;
- personleg vekst
plante (1, 1);
vegetasjon;
vokster (3)
Døme
- levande vekstar;
- tre, buskar og andre vekstar
- - buskvekst
  - gjenvekst
storleik (1);
skap (1, utsjånad;
vokster (2)
Døme
- han er stor av vekst;
- vere liten av vekst
noko som har vakse fram
- - ettervekst
  - skjeggvekst
  - utvekst

substantiv hankjønn

av dansk edder ‘eiter’ og kop ‘noko tjukt, oppsvulma’

leddyr av ordenen Araneae der hovudet har vakse saman med brystet, og der bakkroppen er skild frå resten av kroppen med ei djup innsnøring;
kongro, kingel (1)
Døme
- ha angst for edderkoppar;
- bli biten av ein giftig edderkopp
i overført tyding: nokon som styrer eit nettverk av andre menneske i det skjulte
Døme
- ho er sjølve edderkoppen i systemet;
- han var edderkoppen i eit internasjonalt terrornettverk