Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
147 treff

Bokmålsordboka 3 oppslagsord

attende 1

adjektiv

Opphav

norrønt áttjándi

Betydning og bruk

ordenstall til 18 (18.)
Eksempel
  • Ludvig den attende – Ludvig 18.;
  • attende mai – 18. mai
Artikkelside

attende 2

adverb

Opphav

opphavlig att (eller å) ende

Betydning og bruk

Artikkelside

sigma

substantiv hankjønn

Opphav

fra gresk

Betydning og bruk

  1. attende bokstav i det greske alfabetet (σ, Σ)
  2. i matematikk: stor bokstav (Σ) brukt som tegn for sum
Artikkelside

Nynorskordboka 144 oppslagsord

attende

adverb

Uttale

-enˊde

Opphav

opphavleg att (eller å) ende

Tyding og bruk

  1. Døme
    • dei vart fort jaga attende;
    • kome attende
    • om tid:
      • langt attende i tida
    • i overført tyding:
      • kome attende til ei sak
  2. om tidlegare tilhøve eller tilstand som blir oppretta igjen: tilbake (3)
    Døme
    • krevje pengane attende;
    • dra søknaden attende
  3. om utvikling til ringare eller tidlegare tilhøve:
    Døme
    • folketalet går attende;
    • det går attende med dei
  4. att (på same staden)
    Døme
    • halde attende
  5. i overført tyding: lenger bak;
    Døme
    • stå attende – stå til atters
Artikkelside

vike 1

vika

verb

Opphav

norrønt víka, víkja

Tyding og bruk

  1. dra seg bort frå;
    flytte seg til sides eller attende
    Døme
    • fienden vik attende;
    • vike av frå kursen;
    • blikket hennar veik til sides;
    • sjå på noko utan å vike med blikket
  2. fjerne seg til føremon for noko anna;
    Døme
    • vike plassen som leiar;
    • solskinet fekk vike for regn og ruskevêr;
    • eg lyt vike for å sleppe til andre;
    • andre omsyn måtte vike for kortsiktig avkastning;
    • den koselege gata måtte vike for store kontorbygg;
    • dagen måtte vike for natt
  3. ikkje handle eller vere i tråd med noko;
    unnlate å følgje opp eller ta tak i noko
    Døme
    • vike frå ansvaret sitt;
    • bli tvinga til å vike frå eigne prinsipp;
    • boka vik unna det verkelege spørsmålet
  4. ikkje kome i vegen for;
    stanse og vente på;
    jamfør vikeplikt
    Døme
    • ein må vike for ambulansen;
    • her må bilar vike for syklistar;
    • normalt skal ein vike for trafikk frå høgre;
    • motorbåtar skal vike for seilskuter
  5. gje etter for;
    bøye av
    Døme
    • vike for lova;
    • til slutt måtte ho vike av for presset;
    • eg vik ikkje ein millimeter

Faste uttrykk

  • på vikande front
    i ferd med å gje opp, gje etter eller liknande;
    på defensiven
Artikkelside

gjere vendereis

Tyding og bruk

snu attende utan å ha nådd fram;
Sjå: vendereis
Døme
  • ekspedisjonen må gjere vendereis
Artikkelside

vendemål

substantiv inkjekjønn

Opphav

av vende (3 og mål (1

Tyding og bruk

særleg i idrett: stad der ein snur og tek same løypa attende
Artikkelside

reskript

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå latin, av rescribere ‘skrive attende’

Tyding og bruk

i Danmark-Noreg: skriftleg påbod frå kongen til ein eller fleire bestemte personar eller myndigheiter;
til skilnad frå forordning (2)
Døme
  • eit kongeleg reskript til fogden
Artikkelside

kråle 1

kråla

verb

Opphav

av engelsk crawl; same opphav som kravle

Tyding og bruk

symje med å føre armane skiftevis fram over vatnet og attende under vatnet medan føtene går opp og ned
Artikkelside

klokke 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt klokka, frå lågtysk eller mellomalderlatin; truleg opphavleg keltisk lydord

Tyding og bruk

  1. djup metallskål som heng med botnen opp (og har kolv inni);
    stor bjølle
    Døme
    • ringje med klokkene;
    • det kimar i klokker
  2. instrument som måler og viser tid;
    Døme
    • klokka slo to;
    • kunne klokka;
    • sjå på klokka;
    • klokka tikkar og går
  3. forkorta kl.
    Døme
    • kor mykje er klokka?
    • klokka er ti;
    • passe klokka;
    • vi møtest klokka fire;
    • stille klokka;
    • skru klokka attende
  4. apparat som gjev lydsignal
    Døme
    • klokka ringjer når det er mat
  5. kuppelforma behaldar
  6. klokkeforma blomster

Faste uttrykk

  • biologisk klokke
    det at mange biologiske prosessar går føre seg rytmisk og uavhengig av ytre tilhøve
  • gå som ei klokke
    fungere jamt og sikkert
  • klokka tikkar
    det hastar
    • klokka tikkar for etterforskinga
Artikkelside

dra snuten til seg

Tyding og bruk

dra seg attende;
Sjå: snute
Artikkelside

snute 2, snut 2

substantiv hankjønn

Opphav

samanheng med norrønt snuðra ‘snuse, vêre’

Tyding og bruk

  1. ytste del av munn og nase på dyr
    Døme
    • hunden slikka seg om snuten
  2. munn på menneske;
    Døme
    • hald snuten din!
  3. person, individ;
    jamfør hovud (2)
    Døme
    • det blir 500 kr per snute
  4. framstikkande del av noko;
    Døme
    • sko med lange snutar

Faste uttrykk

  • dra snuten til seg
    dra seg attende
Artikkelside

gjegne 3

gjegna

verb

Opphav

norrønt gegna

Tyding og bruk

  2. sperre for;
    drive attende;
    Døme
    • gjegne (inn) krøtera
  3. svare, ta til motmæle (mot)
Artikkelside