Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
43 treff

Bokmålsordboka 22 oppslagsord

sylkvass, sylhvass

adjektiv

Betydning og bruk

  1. svært kvass
    Eksempel
    • en sylkvass kniv
  2. i overført betydning: intelligent, innsiktsfull og treffende;
    Eksempel
    • en sylkvass replikk
Artikkelside

turnere

verb

Opphav

beslektet med tur (1 og turnus

Betydning og bruk

  1. delta i turnering
  2. dra på turné
    Eksempel
    • artistene turnerer Vestlandet
  3. vende eller svare på en replikk på en viss elegant, snedig måte
    Eksempel
    • turnere replikker med stort vidd
  4. snu på eller mestre elegant
    Eksempel
    • turnere situasjonen
Artikkelside

umorsom

adjektiv

Betydning og bruk

som ikke lykkes med å være morsom
Eksempel
  • filmen var masete og umorsom;
  • en umorsom replikk
Artikkelside

tankestrek

substantiv hankjønn

Opphav

fra tysk

Betydning og bruk

tegn (–) som blant annet brukes for å markere strekning, intervall, pause, innskudd eller replikk
Eksempel
  • hun var 20–25 år gammel;
  • sykle Oslo–Røros;
  • alt er bra nå – omsider
Artikkelside

bitende

adjektiv

Opphav

av bite

Betydning og bruk

  1. Eksempel
    • bitende kritikk, ironi;
    • en bitende replikk, kommentar
  2. Eksempel
    • bitende kulde
    • brukt som adverb:
      • bitende kaldt
Artikkelside

klassisk

adjektiv

Opphav

gjennom tysk og fransk, fra latin classicus ‘førsteklasses’; jamfør klassiker

Betydning og bruk

  1. som hører til antikken
    Eksempel
    • klassisk filologi
  2. Eksempel
    • hans verker er for lengst blitt klassiske;
    • en klassisk kriminalroman;
    • klassisk musikk
  3. ren, harmonisk
    Eksempel
    • en klassisk profil
  4. som passer godt;
    Eksempel
    • et klassisk eksempel;
    • en klassisk bemerkning;
    • en klassisk replikk

Faste uttrykk

  • klassisk dannelse
    dannelse som bygger på gresk og romersk språk, litteratur og historie i antikken
  • klassiske språk
    gresk og latin
Artikkelside

vittig

adjektiv

Opphav

fra lavtysk

Betydning og bruk

morsom, slagferdig
Eksempel
  • en vittig fyr;
  • et vittig hode;
  • en vittig replikk;
  • i et forsøk på å være vittig
Artikkelside

tilsvar

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

  1. replikk til et debattinnlegg;
    Eksempel
    • gi et tilsvar til et usaklig innlegg
  2. i jus: skriftlig svar fra saksøkt på stevning fra saksøker
Artikkelside

stikkord

substantiv intetkjønn

Opphav

etter tysk Stichwort

Betydning og bruk

  1. ord i skuespillers replikk som varsler medspiller eller scenearbeider om å gjøre noe
  2. oppslagsord, særlig i alfabetisk liste bak i avhandling eller lignende
  3. ord som får en til å tenke på noe bestemt
    Eksempel
    • stikkordene i denne sammenhengen er ressursplanlegging og energisparing
Artikkelside

sluttreplikk

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

avsluttende replikk;
Artikkelside

Nynorskordboka 21 oppslagsord

turnere

turnera

verb

Opphav

samanheng med tur (1 og turnus

Tyding og bruk

  1. vere med i turnering
  2. reise på turné
    Døme
    • gruppa turnerer i Nord-Noreg
  3. vende eller svare på ein replikk på ein viss elegant, snedig måte;
    forme ein replikk
    Døme
    • turnere replikken med stort vidd
  4. snu på eller meistre elegant
    Døme
    • turnere situasjonen
  5. husere, herje, bråke, bale
    Døme
    • det er fælt kor de turnerer
Artikkelside

falle ut av rolla

Tyding og bruk

Sjå: rolle
  1. gløyme innlært rollespel;
    Døme
    • skodespelaren fall ut av rolla og gløymde neste replikk
  2. gløyme eller kome ut av ein innlært måte å vere på;
    gløyme seg, miste tråden;
    Døme
    • dei måtte for all del ikkje falle ut av rolla som pålitelege seljarar
Artikkelside

rolle 1

substantiv hokjønn

Opphav

gjennom tysk og fransk, opphavleg ‘papirrull’; same opphav som rulle (1

Tyding og bruk

  1. person eller figur som ein skodespelar skal framstille
    Døme
    • få rolla som Nora i skodespelet;
    • spele rolla si heilt nydeleg
  2. replikkar og moglege innslag av song og dans som ein skodespelar skal framføre i eit teaterstykke eller ein film;
    Døme
    • lære rolla si
  3. i overført tyding: måte å framstille seg på som skil seg frå korleis ein verkeleg er
    Døme
    • ta på seg rolla som offer i saka
  4. part eller del av noko med ein bestemt funksjon eller status;
    oppgåve, plass
    Døme
    • få ei viktig rolle i prosjektet;
    • media si rolle i samfunnet
  5. uskrivne reglar og mønster for vere- og handlemåte,særleg knytt til ein viss sosial posisjon eller status
    Døme
    • ta rolla som barnevakt på alvor

Faste uttrykk

  • falle ut av rolla
    1. gløyme innlært rollespel;
      jamfør rolle (1, 2)
      • skodespelaren fall ut av rolla og gløymde neste replikk
    2. gløyme eller kome ut av ein innlært måte å vere på;
      gløyme seg, miste tråden;
      jamfør rolle (1, 5)
      • dei måtte for all del ikkje falle ut av rolla som pålitelege seljarar
  • ha spela ut rolla si
    ikkje vere viktig lenger
  • spele ei rolle
    ha noko å seie;
    påverke
    • det dårlege vêret kan ha spela ei rolle for dei dårlege avlingane;
    • det spelar inga rolle
Artikkelside

sluttreplikk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

avsluttande replikk;
Artikkelside

treffsikker

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som er god til å råke det ein siktar på;
    Døme
    • ein treffsikker skyttar
  2. som gjev ei overtydande framstilling;
    Døme
    • en treffsikker replikk;
    • kritikken er treffsikker
  3. som oppnår det ein har til føremål
    Døme
    • treffsikker politikk;
    • bruke ein treffsikker metode
Artikkelside

tankestrek

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Opphav

frå tysk

Tyding og bruk

teikn (–) som mellom anna blir brukt til å markere strekning, intervall, pause, innskot eller replikk
Døme
  • ho var 20–30 år gammal;
  • reise Alta–Tromsø;
  • dei er ferdige no – heldigvis
Artikkelside

klassisk

adjektiv

Opphav

gjennom tysk og fransk, frå latin classicus ‘førsteklasses’; jamfør klassikar

Tyding og bruk

  1. som høyrer til antikken
    Døme
    • klassisk arkeologi
  2. Døme
    • eit klassisk arbeid;
    • ein klassisk kriminalroman;
    • klassisk musikk
  3. rein, harmonisk
    Døme
    • ein klassisk profil
  4. som høver godt;
    Døme
    • eit klassisk døme;
    • ein klassisk replikk;
    • eit klassisk tilfelle

Faste uttrykk

  • klassisk danning
    danning som byggjer på gresk og romersk språk, litteratur og historie i antikken
  • klassiske språk
    gresk og latin
Artikkelside

vittig

adjektiv

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

morosam, ordhitten
Døme
  • ein vittig fyr;
  • eit vittig hovud;
  • ein vittig replikk
Artikkelside

ugløymande

adjektiv

Tyding og bruk

som ein ikkje kan gløyme;
som aldri blir gløymd;
Døme
  • ein ugløymande føregangsmann;
  • ein ugløymande replikk;
  • det vart eit ugløymande møte
Artikkelside

tilsvar

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. replikk til eit debattinnlegg;
    Døme
    • gje eit tilsvar til eit usakleg innlegg
  2. i jus: skriftleg svar frå ein saksøkt på stemning frå saksøkjar
Artikkelside