Avansert søk

Eitt treff

Nynorskordboka 86 oppslagsord

passacaglia

substantiv hankjønn

Uttale

pasakalˊja

Opphav

frå italiensk; av spansk pasar ‘gå’ og calle ‘gate’

Tyding og bruk

  1. gammal spansk dans i sakte tempo
  2. komposisjon i langsam tredelt takt over eit kort basstema

myrde

myrda

verb

Opphav

norrønt myrða; av mord

Tyding og bruk

  1. gjere eit mord;
    drepe med overlegg
    Døme
    • myrde med kaldt blod;
    • han vart myrda på open gate
    • brukt som substantiv:
      • den myrda vart funnen av ein slektning
  2. i overført tyding: sjå rasande på
    Døme
    • ho myrda han med blikket

hokjønn

substantiv inkjekjønn

Opphav

av latin genus femininum; av ho (2

Tyding og bruk

  1. biologisk kjønn med forplantingsorgan som blir befrukta;
    til skilnad frå hankjønn (1)
    Døme
    • vere av hokjønn;
    • ein katt av hokjønn
  2. grammatisk kategori som ein deler substantiv inn i, og som adjektiv, pronomen og determinativ kan bøyast i;
    til skilnad frå hankjønn (2) og inkjekjønn
    Døme
    • ord av hokjønn;
    • ‘bygd’ og ‘gate’ er hokjønn

like 4

adverb

Opphav

norrønt líka; jamfør lik (3

Tyding og bruk

  1. i same mon, like mykje
    Døme
    • dei er like gamle;
    • ho er like stor som eg;
    • gje begge barna like mykje;
    • ho vart like glad som eg;
    • du kan like godt gje opp med ein gong
  2. tett, rett, nær
    Døme
    • det var like før bomba sprang;
    • like etter kom gutane;
    • like framfor inngangen
  3. fullt ut, fullstendig, aldeles;
    Døme
    • sove like til klokka ni;
    • fare like til byen;
    • køyre like fram til hytta
  4. direkte, rett
    Døme
    • gå like heim

Faste uttrykk

  • like fram
    • utan avbrot heilt til (eit endepunkt)
      • frå krigen og like fram til i dag;
      • dei gjekk like fram mot stupet
    • rett og slett, beint fram;
      likefram (3)
      • han spurde meg like fram kva eg meinte
  • like fullt
    kor som er;
    likevel, enda
    • konklusjonen er like fullt krystallklar;
    • dei ville ikkje, men like fullt reiste dei
  • like glad
    • glad i same mon som
      • ho vart like glad som eg
    • utan engasjement eller interesse;
      likeglad
      • eg var blitt like glad med korleis det skulle ende
  • like sæl
    • nøgd i same grad
      • han var like sæl uansett korleis resultatet vart
    • utan engasjement eller interesse;
      likesæl, likeglad
  • like ved
    i nærleiken
    • ho parkerte i ei gate like ved
  • vere like klok
    skjøne like lite som før (etter eit svar, ei forklaring eller liknande)
    • etter å ha kika på kartet var dei like kloke
  • vere like langt
    vere tilbake til utgangspunktet
    • da er vi like langt

like ved

Tyding og bruk

i nærleiken;
Sjå: like
Døme
  • ho parkerte i ei gate like ved

mannen i gata

Tyding og bruk

typisk representant for folket;
folk flest;
Sjå: gate, mann

korttidsparkering

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

parkering som er lov i eit avgrensa tidsrom
Døme
  • gate der berre korttidsparkering er tillate

køyrebane

substantiv hankjønn eller hokjønn

Tyding og bruk

den delen av ein veg eller ei gate som er laga for køyretøy

køyreretning

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. retning som køyretøy køyrer i
    Døme
    • sitje i køyreretninga
  2. påboden retning for ferdsel
    Døme
    • køyre mot køyreretninga i ei einvegskøyrd gate

kanton

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk; frå italiensk cantone ‘(gate)hjørne’

Tyding og bruk

administrasjnsområde, særleg i Sveits: delstat