Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 77 oppslagsord

historie

substantiv hokjønn

Opphav

av gresk historia ‘etterrøking, gransking’

Tyding og bruk

utviklingsgang i tid utan nærmare avgrensing
Døme
- historia til jorda;
- historia til fiskane
(vitskap om) kulturutviklinga for menneska, manneætta eller ein avgrensa del av denne utviklinga;
soge (3)
Døme
- studere historie;
- professor i historie;
- Kina er eit land med ei gammal og ærerik historie;
- Noregs eldste historie;
- den første kvinnelege statsministeren i historia
- - bibelhistorie
  - byhistorie
  - litteraturhistorie
  - lokalhistorie
  - mellomalderhistorie
  - språkhistorie
  - verdshistorie
livsløp, lagnad
Døme
- ein får sjå historia hennar på teaterscena
verk, lærebok i historie (2)
skulefag, studium med historie (2) som emne;
soge (3)
Døme
- ha historie i andre timen
mindre forteljing;
soge (1); jamfør eventyr (1) og skrøne (1
Døme
- fortelje ei god historie;
- grove historier;
- dikte opp ei fæl historie
(pinleg, lei, ubehageleg) situasjon, hending, oppleving, skandale
Døme
- stelle i stand ei farleg historie;
- det vart ei dyr historie
- - hjartehistorie
  - magehistorie

Faste uttrykk

gå over i historia
1. bli hugsa (for noko)
2. ta slutt, vere til ende
historias dom
måten noko blir vurdert av ettertida
historias skraphaug
stad for feilslått ideologi eller politikk frå tidlegare tider
apartheid hamna på historias skraphaug
skape historie
utrette noko som set merke i utviklinga;
skrive historie
skrive historie
utrette noko som set merke i utviklinga;
skape historie
vere historie
ikkje finnast meir;
vere forbi, forelda eller gammaldags
dette er no allereie historie

Artikkelside

underkommunisere

underkommunisera

verb

Tyding og bruk

gje for lite informasjon eller halde tilbake informasjon;

kommunisere (1) for lite

Døme

leiinga underkommuniserer dei negative følgjene av forslaget

brukt som adjektiv:
- ein underkommunisert del av historia

Artikkelside

mørk

adjektiv

Opphav

norrønt myrkr

Tyding og bruk

som er utan lys;
lite eller ikkje opplyst;
motsett lys (2, 2)
Døme
- mørke haustkveldar;
- det blir tidleg mørkt;
- det var stummande mørkt i kjellaren;
- eg må gå før det blir mørkt;
- midtvinters er dagen på sitt mørkaste
om farge: som nærmar seg svart
Døme
- ho hadde mørkt hår og brune auge;
- eg vil ha bakgrunnen litt mørkare;
- dei fleste hadde mørke dressar i gravferda;
- det kjem mørke skyene inn frå vest
- brukt som adverb:
  han er mørk blond;
  vi har kjøpt ein mørk grøn sofa
om lyd: som ligg lågt på toneskalaen;
djup (2, 3), grov (3, 4)
Døme
- mørke og lyse tonar;
- han har ei mørk røyst
alvorleg (2), dyster, håplaus (1);
trist (2)
Døme
- mørke utsikter;
- eit mørkt punkt i historia;
- forskaren teikna eit mørkt bilete av framtida;
- vi prøver å halde motet oppe, sjølv i dei mørkaste stundene
- brukt som adverb:
  det såg mørkt ut for henne;
  dei såg mørkt på framtida i bransjen
ukjend (1), gåtefull;
uopplyst (2)
Døme
- den mørke mellomalderen

Faste uttrykk

eit mørkt kapittel
ei vond hending eller sak
eit mørkt kapittel i kolonihistoria;
sesongen vart eit mørkt kapittel for laget

Artikkelside

enkel

adjektiv

Opphav

frå lågtysk ‘einaste’; samanheng med ein (

Tyding og bruk

som er av éi eining;
usamansett, einfelt (1)
Døme
- enkle vindauge;
- enkel vegg;
- enkel tråd
samansett av få delar;
lite innfløkt;
utan noko ekstra
Døme
- enkel reiskap;
- ein enkel melodi;
- enkel kost;
- enkel oppbygnad;
- ein enkel, men elegant kjole;
- gjere det enkelt
- brukt som adverb
  stova er enkelt møblert
som krev lite;
likefram (2), ukunstla, naturleg (5)
Døme
- ha enkle vanar;
- leve eit enkelt liv;
- dei er enkle folk
lett å forstå, gjere eller bruke;
grei (1), forståeleg
Døme
- ei enkel oppgåve;
- dette er enkelt å svare på;
- kan vi finne ei enklare løysing?
- brukt som substantiv
  det er ofte det enklaste som er det beste

Faste uttrykk

enkel konsonant
konsonantteikn som det ikkje er to etter einannan av;
enkelkonsonant;
til skilnad frå dobbel konsonant
enkelt tonelag
tonem 1;
einstavingstonelag;
til skilnad frå dobbelt tonelag
ganske enkelt
rett og slett;
beintfram
denne historia er ganske enkelt ikkje sann

Artikkelside

riktig

adjektiv

Opphav

etter bokmål; frå tysk, opphavleg ‘som følgjer ei rett linje’

Tyding og bruk

rett (3, 2), korrekt (2)
Døme
- eit riktig svar;
- det er ikkje riktig å sperre han inne;
- historia gjev eit riktigare bilete av situasjon
brukt som adverb: heilt ut;
retteleg
Døme
- det vart riktig ein triveleg fest;
- eg skjønar det ikkje riktig;
- det smakte riktig godt
brukt som adverb: akkurat, nettopp
Døme
- han er ikkje riktig klok
brukt som sisteledd i samansetningar: som samsvarer med eller høver til det førsteleddet nemner
- - moteriktig
  - sitjeriktig

Artikkelside

vasskilje, vass-skilje

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

høgaste punkt på eit høgdedrag som vatnet renn til kvar si side frå;
vasskil
Døme
- det blir flaum vest for vasskiljet
i overført tyding: (tids)punkt der ei stor endring skjer;
vendepunkt (3)
Døme
- krigen vart eit vasskilje i historia

Artikkelside

rørete

adjektiv

Tyding og bruk

som verkar forvirra og usamanhengande;

rotete, vasete (1);

røren

Døme

ho blir full og rørete etter to øl;
heile historia er litt rørete;
han har begynt å bli litt rørete

Artikkelside

svive for ein

Tyding og bruk

stå vagt for ein;

Sjå: svive

Døme

det sveiv for meg at eg hadde høyrt historia før

Artikkelside

svive

sviva

verb

Opphav

norrønt svífa

Tyding og bruk

snu seg i ein ring;
gå rundt;
dreie seg
Døme
- hjulet byrja å svive;
- jorda sviv om sola
gli til sida
Døme
- bilen sveiv i svingen
halde seg oppe i lufta utan å falle;
segle (4)
drive (3, 8);
flakke (1), vanke (1)
Døme
- dei går berre og sviv i korridorane

Faste uttrykk

svive for ein
stå vagt for ein
det sveiv for meg at eg hadde høyrt historia før
svive og gå
gå smått og sakte;
halde fram uendra;
rusle og gå
takk, det sviv og går

Artikkelside

høyre

høyra

verb

Opphav

norrønt heyra

Tyding og bruk

oppfatte lyd;
sanse med høyrsla
Døme
- høyre dårleg;
- høyre ein lyd;
- høyre ein stemme;
- høyre naboen kome;
- høyrde du kva eg sa?
- vi høyrer det når trikken passerer;
- fleire av naboane hadde høyrt smellet frå toppetasjen
få vite, bli fortalt;
frette, røyne
Døme
- høyre nytt;
- eg høyrer du har kjøpt bil;
- har du høyrt maken!
- der kan du høyre;
- eg skal høyre om toget er i rute
høyre med full merksemd;
lytte (2)
Døme
- høyre på radio;
- høyre på musikk;
- sitje og høyre på ei historie;
- høyr kva eg seier!
- nei, høyr no her!
innrette seg etter rådet eller oppfordringa til nokon
Døme
- når skal de høyre?
- eg har prøvd å snakke til henne, men ho vil ikkje høyre
spørje ut;
eksaminere
Døme
- bli høyrd i leksa
i jus: la nokon få formidle si side av saka;
jamfør høyring
Døme
- høyre båe partar i rettssaka;
- mange instansar vart høyrde i samband med utgreiinga

Faste uttrykk

høyre etter
lyde etter;
lytte merksamt
høyre etter når nokon snakkar
høyre frå
bli kontakta av;
få bod frå
vente på å høyre frå nokon;
eg høyrde frå dei for nokre dagar sidan
høyre heime
1. ha opphavet sitt eller heimstaden sin
  deltakarane høyrer heime i Fyresdal
2. ha plassen sin;
  passe inn
  låta høyrer heime i rocken;
  det høyrer ingen stad heime
høyre hit
ha rette plassen sin her, i denne samanhengen
av forfattarar som høyrer hit, kan ein nemne Undset
høyre inn under
bli omfatta av, bli rekna til
området høyrer inn under ansvaret til politiet
høyre innom
ta ein tur innom
høyre med
vere knytt til;
vere viktig å ha med
litt vin høyrer med;
det høyrer med til historia at det berre var eit uhell
høyre noko til
høyre nytt eller tale om einkvan
høyrer du noko til sonen din?
høyre om
få vite om;
erfare (2)
det har eg aldri høyrt om;
det var det første eg høyrde om saka
høyre saman
danne ein heilskap;
passe saman
høyre saman med nokon;
jakka høyrer saman med buksa
høyre til
1. vere ått av;
  vere del av, bli rekna med til;
  tilhøyre
  brødet høyrer til måltidet;
  det høyrer framtida til;
  det høyrer til alderen
2. passe inn, i hop
  ha ein stad å høyre til;
  eg høyrer ikkje til i det miljøet
la høyre frå seg
seie ifrå, gje beskjed;
gje lyd frå seg
ho har ikkje late høyre frå seg på ei stund

Artikkelside

Resultater per side: