Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
15 treff

Nynorskordboka 15 oppslagsord

akte

akta

verb

Opphav

frå lågtysk; av akt (2

Tyding og bruk

  1. bry seg om;
    Døme
    • akt ikkje på det han seier
  2. Døme
    • akte munnen sin;
    • akte buskapen;
    • akte seg
  3. Døme
    • akte og ære
  4. esle seg til;
    Døme
    • ho akta å protestere mot planen;
    • akte seg til fjells
Artikkelside

akta

adjektiv

Opphav

av akte

Tyding og bruk

verdsett, respektert
Døme
  • dei er høgt akta;
  • ein akta forfattar
Artikkelside

akt 1

substantiv hokjønn

Opphav

av latin actus ‘handling’, av agere ‘handle, setje i rørsle’

Tyding og bruk

  2. Døme
    • ei kyrkjeleg akt
  3. Døme
    • ta seg eit bad etter akta
  4. hovudbolk i eit skodespel
    Døme
    • eit skodespel i fem akter;
    • bli drepen i siste akta
  5. skriftleg utgreiing;
    (saks)dokument
    Døme
    • underteikne akta
  6. (bilete av) naken modell
    Døme
    • måle akt;
    • liggjande akt
Artikkelside

akt 2

substantiv hokjønn

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

  1. Døme
    • gje akt på det eg seier
  2. Døme
    • halde i akt og ære

Faste uttrykk

  • gjev akt!
    stå i gjevakt
  • ta seg i akt
    passe seg
Artikkelside

observere

observera

verb

Opphav

frå latin observare ‘halde auge med, gje akt på’

Tyding og bruk

  1. halde auge med;
    akta nøye på
    Døme
    • observere eit framandt fly på radaren;
    • vakta observerer dei som kjem og går;
    • politiet observerte trafikken i mange timar
  2. leggje merke til;
    registrere
    Døme
    • bli observert på åstaden;
    • dei observerte ein fugl i vindaugskarmen
Artikkelside

velvyrd, velvørd

adjektiv

Tyding og bruk

høgt akta;
gjæv
Døme
  • ei velvyrd kone i bygda
Artikkelside

scene, sene 2

substantiv hankjønn eller hokjønn

Uttale

seˋne

Opphav

gjennom latin; frå gresk skene ‘bu, telt’

Tyding og bruk

  1. avgrensa område, ofte oppbygd frå golvet, der ei framsyning blir vist;
    jamfør podium
    Døme
    • alle skodespelarane kom fram på scena;
    • scena viser ei daglegstove;
    • lokalet hadde ei dårleg scene
  2. avsnitt i ein film eller ei akt i eit teaterstykke
    Døme
    • tredje scena i andre akta
  3. hending, situasjon
    Døme
    • rørande scener utspelte seg etter kampslutt
  4. oppgjer, oppstyr
    Døme
    • lage scener

Faste uttrykk

  • for open scene
    1. med sceneteppet frådrege
      • applaus for open scene
    2. som alle kan observere
      • ei oppgjerd for open scene
  • gå til scena
    bli skodespelar
  • setje i scene
    1. planleggje og leie arbeidet med ei teaterframsyning
    2. setje i gang
      • ein praksis sett i scene av regjeringa
Artikkelside

familie

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom tysk; frå latin familia ‘familie, hushald’

Tyding og bruk

  1. gruppe med foreldre og barn som ofte er ein husstand
    Døme
    • ein familie på fem;
    • familien Andersen;
    • til Liv og Knut Haug med familie;
    • ha stor familie
  2. personar som er knytte saman gjennom slektskap eller ekteskap
    Døme
    • vere av god familie;
    • eg er i familie med henne;
    • berre den nærmaste familien vart beden i bryllaupet
  3. i botanikk eller i zoologi: gruppe av fleire slekter;
    undergruppe av ein orden (4)
  4. etterkomarar etter eitt avlsdyr
  5. i overført tyding: gruppe av ting eller fenomen som høyrer saman
    Døme
    • i dag er psykiatrien eit akta medlem av den medisinske familien;
    • dei presenterte ein ny familie av mobilar

Faste uttrykk

  • stifte familie
    etablere seg i eigen heim med partnar og få barn
Artikkelside

dyrverdig

adjektiv

Tyding og bruk

  1. Døme
    • ei dyrverdig perle;
    • dyrverdig tid;
    • dyrverdige opplysningar
  2. kjær og høgt akta;
    Døme
    • ein dyrverdig ting for meg;
    • dyrverdige ord
Artikkelside

påvyrd, påvørd

adjektiv

Tyding og bruk

akta, omtykt;
Døme
  • ein påvyrd person
Artikkelside