Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
160 treff

Bokmålsordboka 83 oppslagsord

snyltesopp

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

sopp (1) som lever på eller i levende planter eller dyr
Artikkelside

stilksporesopp

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

sopp i rekken Basidiomycetes med kjønnede sporer som utvikler seg utvendig på små stilker;
til forskjell fra sekksporesopp
Artikkelside

giftig

adjektiv

Betydning og bruk

  1. som inneholder gift (1
    Eksempel
    • giftige gasser;
    • giftig sopp
  2. som skader med gift (1
    Eksempel
    • giftige slanger
  3. i overført betydning: ondskapsfull, spydig
    Eksempel
    • giftige bemerkninger;
    • ha en giftig tunge
Artikkelside

trøffel

substantiv hankjønn

Opphav

av fransk truffe; beslektet med latin tumere ‘svulme’

Betydning og bruk

  1. knollformet, knudrete og underjordisk sopp som ofte er velsmakende;
    Tuberales
  2. type sjokolademasse som blant annet brukes i konfekt
Artikkelside

skivesopp

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

sopp i ordenen Agaricales med loddrette skiver ut fra midten på undersiden av hatten
Eksempel
  • både fluesopp og sjampinjong er skivesopper
Artikkelside

sekksporesopp

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

sopp i klassen Ascomycetes med kjønnede sporer som utvikler seg i rom som likner sekker
Artikkelside

trøskesopp

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

sopp som framkaller trøske (2;
Candida albicans
Artikkelside

stanksopp

substantiv hankjønn

Opphav

av stank

Betydning og bruk

sopp (1) med form som en fallos og en intens kvalmende lukt, som vokser i skog og parker nord til Trøndelag;
Phallus impudicus
Artikkelside

seig kusopp

Betydning og bruk

spiselig sopp med lys brun hatt;
Suillus bovinus;
Se: kusopp
Artikkelside

grønn fluesopp

Betydning og bruk

giftig sopp med blekgul til olivengrønn hatt;
Amanita phalloides;
Artikkelside

Nynorskordboka 77 oppslagsord

sjå 2

verb

Opphav

norrønt sjá; jamfør sett (4

Tyding og bruk

  1. oppfatte med auga;
    oppdage, leggje merke til, bli var
    Døme
    • eg ser ikkje utan briller;
    • kan du sjå hunden der borte?
    • brått såg eg noko på vegen framfor meg;
    • ho såg seg sjølv i spegelen;
    • eg har ikkje sett nokon
  2. vende blikket mot;
    Døme
    • sjå der, no regnar det;
    • dei ser ein film;
    • har du sett intervjuet i avisa?
    • ho såg gjennom vindauget
  3. Døme
    • han kunne ikkje sjå problemet;
    • ho er rik, kan du vel sjå;
    • der ser du korleis det går;
    • så langt eg kan sjå, skulle det gå bra
  4. få lære eller oppleve, erfare;
    finne (5, 1), oppdage;
    kome fram til
    Døme
    • vi får sjå korleis det går;
    • denne fuglen er noko vi sjeldan ser her;
    • vi ser heimbyen vår på ein annan måte no;
    • eg skjønar ikkje kva du ser i henne;
    • du skal sjå det går nok bra
  5. leggje positivt merke til;
    vise forståing for, anerkjenne (3)
    Døme
    • leiaren var flink til å sjå dei tilsette;
    • ho følte at mannen hennar verkeleg såg henne;
    • ein god lærar ser elevane sine
  6. Døme
    • eg ser helst at du går;
    • dei såg helst at ingen sette opp telt på marka
  7. vere saman med;
    treffe (1), møte
    Døme
    • dei såg kvarandre ofte;
    • når skal du sjå han igjen?
  8. betrakte eller døme frå ein bestemd synsvinkel
    Døme
    • stort sett er folk hyggelege;
    • samla sett er resultata betre i år;
    • han ser alltid ting på sin eigen måte;
    • isolert sett har endringa ikkje store konsekvensar;
    • han såg seg sjølv som ein helt;
    • generelt sett er laget betre i år
  9. tenkje etter, fundere
    Døme
    • la meg sjå, det er femten år sidan i år

Faste uttrykk

  • ikkje sjå ut
    vere fæl å sjå på
    • huset ser ikkje ut etter brannen;
    • rommet ditt ser ikkje ut
  • sjå bort/vekk frå
    ikkje ta omsyn til;
    ikkje rekne med;
    ignorere
    • vi kan ikkje sjå bort frå det økonomiske aspektet;
    • sett vekk frå hovudstaden, kva er den viktigaste byen i landet?
    • sett bort frå far, kven kjem i bryllaupet?
  • sjå an
    vurdere noko ei tid føre ein tek ei avgjerd;
    tenkje nærmare over;
    avvente
    • vi ser an situasjonen;
    • vi såg det an nokre dagar;
    • dei såg tida litt an før dei bestemte seg;
    • lat oss sjå vêret an først;
    • vi må sjå an folka våre
  • sjå etter
    1. passe på nokon eller noko
      • eg ser etter tinga hans medan han er vekke;
      • ho ser etter tantebarna sine i helga
    2. leite etter nokon eller noko
      • eg ser etter fjernkontrollen;
      • vi såg etter sopp
  • sjå for seg
    førestille seg;
    kalle fram i medvitet
    • han ser for seg eit stort flott hus;
    • eg såg andletet ditt for meg i draume
  • sjå fram til
    gle seg til, vente på noko
    • ho ser fram til å samarbeide med dei
  • sjå gjennom
    lese fort (i ei bok eller eit dokument)
  • sjå innom nokon
    besøke nokon (kort);
    slå av ein prat
    • ho såg innom meg på laurdag
  • sjå ned på nokon
    kjenne seg betre enn nokon;
    forakte
    • ho ser ned på alle som ikkje har same utdanning som henne
  • sjå opp
    ver merksam;
    pass på!
    • sjå opp!
    • sjå opp for takras;
    • du må sjå opp for lause trådar
  • sjå opp til
    setje høgt;
    beundre, dyrke (2, 4)
  • sjå over
    kontrollere noko
    • kan du sjå over rekneskapen?
  • sjå på
    1. granske, undersøke;
      vurdere
      • advokaten skal sjå på saka;
      • dette er noko vi må sjå nøye på
    2. kaste eit blikk på;
      ta i augesyn
      • vil du vere med å sjå på det nye huset vårt?
      • han såg så vidt på henne
  • sjå seg nøydd/tvinga til
    måtte gjere noko
    • regjeringa såg seg nøydd til å gå av;
    • dei såg seg tvinga til å forlate hus og heim
  • sjå seg om/omkring/rundt
    1. leite etter noko eller nokon
      • dei ser seg om etter ein ny stad å bu;
      • ho ser seg omkring etter brillene
    2. kike rundt seg
      • dei ser seg om på det nye kontoret
    3. reise rundt
      • han vil sjå seg litt rundt i landet
  • sjå seg råd/i stand til
    kunne eller ha høve til å gjere noko
    • i år ser vi oss råd til ein skikkeleg ferie;
    • eg ser meg ikkje i stand til å gå på jobb i dag
  • sjå seg føre
    gå varsamt;
    passe seg
    • sjå deg godt føre før du kryssar vegen
  • sjå seg ut
    velje ut
    • ho har sett seg ut ein ny sofa
  • sjå til
    1. passe på;
      ha tilsyn med, syte for
      • eg ser til dyra;
      • du må sjå til at gjestene får mat
    2. ta fatt på;
      setje i gang med
      • no får vi sjå til å byrje arbeidet
  • sjå ut
    ha ein bestemd framtoning;
    framstå (2)
    • han ser flott ut i den dressen;
    • du ser friskare ut i dag;
    • det ser ut som vi kan dra no
  • sjå ut som/til
    1. gje inntrykk av;
      likne
      • han ser ut som ein liten engel;
      • ho ser ut til å more seg
    2. gje grunn til å tru at noko vil skje
      • det ser ut som det blir sol i morgon
  • vere … å sjå til
    framstå på ein gjeven måte
    • han var flott å sjå til;
    • ho var verkeleg bedrøveleg å sjå til
Artikkelside

hatt

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt hǫttr, hattr

Tyding og bruk

  1. hovudbunad med pull og (vanlegvis) brem
    Døme
    • ein mann med hatt og stokk;
    • ho tok på seg hatt da ho gjekk ut
  2. noko med form som liknar på ein hatt (1)
    Døme
    • hatten på ein sopp;
    • bølgjene har kvite hattar på
  3. i overført tyding: rolle (1, 4);
    Døme
    • ho er ein person med fleire hattar i næringslivet

Faste uttrykk

  • bere sin hatt som ein vil
    vere fri og uavhengig
  • ei fjør i hatten
    noko ein kan rose seg av;
    ein liten triumf
  • ete hatten sin
    brukt for å forsikre tilhøyraren om at ein er sikker i ei sak
    • viss ikkje Brann vinn cupen til neste år, skal eg ete hatten min
  • få så hatten passar
    få sterk kritikk
    • dei fekk så hatten passa av kritikaren
  • herre min hatt!
    utrop som uttrykkjer misnøye eller overrasking
  • ikkje vere høg i hatten
    kjenne seg underlegen, vere redd
  • la hatten gå rundt
    samle inn pengar
  • løfte på hatten
    (løfte på hatten for å) helse
  • mann med hatt
    bilist som køyrer langsamt
  • noko å hengje hatten på
    1. noko å stø seg til
      • arbeidet går lettare når ein finn noko å hengje hatten på
    2. ein grunn til klage eller kritikk
      • mobbaren finn alltid noko å hengje hatten sin på
  • sanneleg min hatt!
    utrop som uttrykkjer forsikring eller overrasking
  • stå med hatten i handa
    uttrykkje undergjevnad eller (overdriven) vyrdnad
  • ta hatten av for
    uttrykkje vyrdnad eller respekt for
  • ta sin hatt og gå
    brått slutte i ei stilling, eit verv eller liknande, ofte i protest
  • vere mann for sin hatt
    gjere seg gjeldande;
    kunne klare seg sjølv
  • vere på hatt med
    kjenne nokon såpass at ein helsar
Artikkelside

snyltesopp

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

sopp (1) som lever på eller i levande planter eller dyr
Artikkelside

surring 1

substantiv hokjønn

Opphav

av surre (1

Tyding og bruk

  1. susande lyd
    Døme
    • surring frå innsekt
  2. det å steikje ved svak varme
    Døme
    • surring av sopp
  3. det å rote (2, 4) eller vimse;
    Døme
    • etter mange år med surring kom prosjektet i hamn
Artikkelside

stilksporesopp

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

sopp i rekkja Basidiomycetes med kjønna sporar som utviklar seg utvendig på små stilker;
til skilnad frå sekksporesopp
Artikkelside

trøffel

substantiv hankjønn

Opphav

av fransk truffe; samanheng med latin tumere ‘svulme’

Tyding og bruk

  1. knollforma, knudrete og underjordisk sopp som ofte er velsmakande;
    Tuberales
  2. type sjokolademasse som mellom anna blir brukt i konfekt
Artikkelside

skivesopp

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

sopp i ordenen Agaricales med loddrette skiver ut frå midten på undersida av hatten
Døme
  • både flugesopp og sjampinjong er skivesoppar
Artikkelside

sjå etter

Tyding og bruk

Sjå: sjå
  1. passe på nokon eller noko
    Døme
    • eg ser etter tinga hans medan han er vekke;
    • ho ser etter tantebarna sine i helga
  2. leite etter nokon eller noko
    Døme
    • eg ser etter fjernkontrollen;
    • vi såg etter sopp
Artikkelside

sekksporesopp

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

sopp i klassa Ascomycetes med kjønna sporar som utviklar seg i rom som liknar sekker
Artikkelside

trauskesopp, trøskesopp

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

sopp som framkallar trauske (2;
Candida albicans
Artikkelside