Avansert søk

Nynorskordboka 5 oppslagsord

oppføre

oppføra

verb

Opphav

etter tysk; jamfør føre (

Tyding og bruk

syne fram (på scene);
framføre, spele
Døme
- teateret oppførte eit nytt stykke
byggje, reise (2, 1);
føre opp (1)
Døme
- bygningen vart oppført i fjor
føre inn i dokument, register eller liknande
Døme
- ho står oppført med ein formue på 30 millionar

Faste uttrykk

oppføre seg
1. bere seg åt, te seg;
  opptre (3)
  oppføre seg bra
2. arte seg;
  opptre (2)
  isotopane oppfører seg som vanlege atom

taue

taua

verb

Opphav

av engelsk tow

Tyding og bruk

dra (1), slepe (, 1), særleg skip eller bilar

Døme

etter ulykka vart bilen taua til nærmaste verkstad;
Kystvakta tauer skipet mot land

Faste uttrykk

taue bort
fjerne eit køyretøy frå ein stad ved hjelp av bergingsbil eller liknande;
taue inn (1)
politiet har makt til å taue bort ulovleg parkerte bilar
taue inn
1. fjerne eit køyretøy frå ein stad ved hjelp av bergingsbil eller liknande;
  taue bort
  kommunen må taue inn bilar utan skilt
2. bringe inn til politistasjonen;
  pågripe
  dei som ikkje oppførte seg bra, vart taua inn av politiet
3. få fatt i;
  fange (3, 2)
  vi prøvde å taue inn ein ny kasserar i foreininga

taue inn

Tyding og bruk

Sjå: taue

fjerne eit køyretøy frå ein stad ved hjelp av bergingsbil eller liknande;
taue bort
Døme
- kommunen må taue inn bilar utan skilt
bringe inn til politistasjonen;
pågripe
Døme
- dei som ikkje oppførte seg bra, vart taua inn av politiet
få fatt i;
fange (3, 2)
Døme
- vi prøvde å taue inn ein ny kasserar i foreininga

kunstig

adjektiv

Opphav

av lågtysk kunstich

Tyding og bruk

laga av menneske eller maskinar;
syntetisk (2);
til skilnad frå naturleg (2)
Døme
- ho hadde to kunstige hofter;
- dropsa var laga med kunstig søtstoff
som ikkje verkar ekte eller oppriktig;
unaturleg, tilgjord
Døme
- setje eit kunstig skilje;
- han hadde ei kunstig framferd
- brukt som adverb
  ho oppførte seg kunstig og unaturleg

Faste uttrykk

kunstig anding
1. metode for å starte eller oppretthalde anding hos ein person som ikkje pustar sjølv
  dei gav kunstig anding og hjartemassasje til sjukebilen kom
2. økonomisk eller annan støtte til verksemd eller liknande som ikkje ville klart seg utan
  næringa har fått millionar i kunsting anding
kunstig befrukting
befrukting som skjer utanfor kroppen eller ved inseminasjon;
assistert befrukting
kunstig intelligens
eigenskap ved datamaskinar som minner om menneskeleg intelligens, til dømes evne til å lære og korrigere seg sjølv;
jamfør KI
kunstig koma
det at ein person er lagt i koma (1 under medisinsk kontroll, for at pasienten skal få ro og sleppe påkjenningar

eventuell

adjektiv

Opphav

gjennom fransk; frå latin eventus ‘utfall, hending’

Tyding og bruk

som kan vere eller bli tilfellet;
mogleg;
forkorta ev.
Døme
- i ein eventuell krig;
- eventuelle feil må meldast til styret
brukt som adverb: i påkomande tilfelle, i så fall, om det blir aktuelt
Døme
- kan de eventuelt handle inn?
- du kan eventuelt sende ei melding viss du kjem
brukt som substantiv: siste post på dagsordenen (der saker som ikkje står oppførte, kan takast opp)
Døme
- er det saker til eventuelt?