Avansert søk

Nynorskordboka 230 oppslagsord

leiar

substantiv hankjønn

Opphav

i tydinga ‘avisartikkel’ frå engelsk leader; av leie (

Tyding og bruk

person som leier noko;
styrar, førar (1)
Døme
- leiaren av ei verksemd
- - møteleiar
  - partileiar
avisartikkel som står på fast plass, og som gjev uttrykk for det redaksjonelle synet i ei sak
stoff eller lekam som leier varme eller elektrisitet
Døme
- kopar er ein god leiar
- - halvleiar
kanal eller liknande som leier noko
- - eggleiar

Faste uttrykk

dagleg leiar
yrkestittel for person som står ansvarleg for drift og leiing av ei verksemd
parlamentarisk leiar
person som leier ei partigruppe i nasjonalforsamlinga

leie 3

leia

verb

Opphav

norrønt leiða, kausativ til lide

Tyding og bruk

føre med seg eller etter seg i handa eller i eit band
Døme
- leie eit barn;
- dei leier kvarandre;
- mora leidde sonen over vegen
føre i ei viss lei
Døme
- leie kloakken ut i sjøen;
- ho leidde samtala inn på eit nytt emne
- brukt som adjektiv:
  eit leiande spørsmål
stå i spissen for;
vere leiar for
Døme
- leie eit firma
- brukt som adjektiv:
  ha ei leiande stilling
føre vidare elektrisitet eller varme
Døme
- vatn leier elektrisitet
vere først i ei tevling
Døme
- nordmannen leidde med fem sekund

Faste uttrykk

leie an
gå først
leie an i utviklinga
leie ut
dra slutningar for eit einskildtilfelle ut frå ein allmenn regel;
utleie

redaktør

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

øvste leiar for ei avis, eit tidsskrift, ei nettside eller liknande
Døme
- ansvarleg redaktør
- - sjefredaktør
person som redigerer (visse stofftypar eller teigar i) ei avis, eit vekeblad, eit tidsskrift, eit oppslagsverk eller ein nettstad
- - kulturredaktør
  - ordbokredaktør
  - sportsredaktør

smart

adjektiv

Opphav

frå engelsk

Tyding og bruk

lur og driven
Døme
- ein smart leiar;
- eit smart påfunn;
- det gjeld å vere smartare enn motstandaren
fiks, moderne, tiltalande
Døme
- ei smart drakt
i teknologi: programmert til å utføre avanserte oppgåver;
som har funksjonar som ein datamaskin;
intelligent (2);
jamfør smartkort og smarttelefon
Døme
- smarte produkt som mobiltelefon og nettbrett;
- smarte hus har innretningar som kan fjernstyrast

flink

adjektiv

Opphav

frå lågtysk , opphavleg ‘strålande’

Tyding og bruk

dugande (1), dyktig (1), god (1)

Døme

ein flink leiar;
vere flink i matematikk;
han er flink til å sy;
ei av dei flinkaste i klassa;
bli flinkare til å bake

underordning

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å underordne eller vere underordna
Døme
- underordning under ein leiar
i språkvitskap: det å vere underordna (4);
hypotakse;
til skilnad frå sideordning (2)

undersått

substantiv hankjønn

Opphav

frå lågtysk opphavleg ‘ein som sit under’

Tyding og bruk

person som er underordna ein leiar eller herskar
Døme
- kongen og undersåttane hans;
- han marknadsfører seg som ein svært lojal undersått
i fleirtal: brukt skjemtande om føtene
Døme
- slitne undersåttar

vike 1

vika

verb

Opphav

norrønt víka, víkja

Tyding og bruk

dra seg bort frå;
flytte seg til sides eller attende
Døme
- fienden vik attende;
- vike av frå kursen;
- blikket hennar veik til sides;
- sjå på noko utan å vike med blikket
fjerne seg til føremon for noko anna;
gje bort, overlate (3), avstå (2)
Døme
- vike plassen som leiar;
- solskinet fekk vike for regn og ruskevêr;
- eg lyt vike for å sleppe til andre;
- andre omsyn måtte vike for kortsiktig avkastning;
- den koselege gata måtte vike for store kontorbygg;
- dagen måtte vike for natt
ikkje handle eller vere i tråd med noko;
unnlate å følgje opp eller ta tak i noko
Døme
- vike frå ansvaret sitt;
- bli tvinga til å vike frå eigne prinsipp;
- boka vik unna det verkelege spørsmålet
ikkje kome i vegen for;
stanse og vente på;
jamfør vikeplikt
Døme
- ein må vike for ambulansen;
- her må bilar vike for syklistar;
- normalt skal ein vike for trafikk frå høgre;
- motorbåtar skal vike for seilskuter
gje etter for;
bøye av
Døme
- vike for lova;
- til slutt måtte ho vike av for presset;
- eg vik ikkje ein millimeter

Faste uttrykk

på vikande front
i ferd med å gje opp, gje etter eller liknande;
på defensiven

styresmann

substantiv hankjønn

Opphav

jamfør norrønt stýrismaðr

Tyding og bruk

person som styrer og rår;
formann (1), leiar (1)
om eldre forhold: leiar på skip i leidang (1);
skipsførar

dynamisk

adjektiv

Tyding og bruk

som gjeld rørsle (1);
som er i rørsle;
som har drivande kraft (1, 1);
motsett statisk
som gjeld styrkegrader i musikk
Døme
- stykket er dynamisk og kraftfullt
energisk, initiativrik, drivande (1
Døme
- ein dynamisk leiar;
- eit dynamisk arbeidsmiljø;
- vere ung og dynamisk

Resultat per side: