Avansert søk

Bokmålsordboka 1 oppslagsord

fortrolle

verb

Opphav

Betydning og bruk

i folketro: påvirke eller forandre med trolldom (1);
forhekse (1)
Eksempel
- jeg ble fortrollet til en stor svart hund
- brukt som adjektiv
  en fortrollet skog
i overført betydning: forhekse (2), hugta
Eksempel
- utsikten fortroller de besøkende
- brukt som adverb
  han er fortrollende vakker

Nynorskordboka 4 oppslagsord

galen

adjektiv

Opphav

norrønt galinn, opphavleg ‘fortrolla’; opphavleg perfektum partisipp av gale

Tyding og bruk

som er frå vitet, frå seg sjølv
Døme
- eg trur eg blir galen av dette bråket;
- mannen må jo vere sprøyte galen;
- te seg som galne
styrlaus, vill (4), laussleppt;
sinna
Døme
- galne påfunn;
- vere ung og galen;
- bli galen på ein for noko;
- full og galen
svært ihuga, huga eller hugteken;
vill etter
Døme
- ho er heilt galen etter han;
- han er galen etter å spele fotball;
- vere galen etter søtt;
- dei er dei galnaste supporterane i landet
- - fartsgalen
  - fotballgalen
  - jentegalen
brunstig
Døme
- kua er galen
- - brundgalen
ikkje korrekt;
feilaktig, ukorrekt, urett (2, 1), vrang (3)
Døme
- ta galen lei;
- rette og galne svar;
- riv ruskande galne opplysningar;
- det er noko gale med motoren
- brukt som adverb
  klokka går gale;
  dei fór gale i denne saka
ikkje bra;
uheldig (3), lei (3, 2), ille (1, 2)
Døme
- ho er ikkje galnare enn at ho klarer seg greitt på eigahand;
- det er noko gale fatt;
- det er for gale at han aldri skulle gifte seg;
- gå frå gale til verre;
- det heldt på å gå gale på køyreturen;
- det er så gale med meg no at eg søv ikkje om nettene
ulovleg, moralsk klanderverdig
Døme
- det er gale å lyge;
- dette er gale av deg;
- kome på galne vegar;
- kva har eg eigenleg gjort deg gale?

Faste uttrykk

aldri så gale at det ikkje er godt for noko
ei hending som berre ser uheldig ut, kan likevel føre med seg noko positivt

utgjord

adjektiv

Tyding og bruk

som om det var avgjort av lagnaden;

forheksa, fortrolla;

forbaska, ergerleg

Døme

det er som det var utgjort;
det var da utgjort at dette skulle hende;
ein utgjord dag

fortrolle

fortrolla

verb

Opphav

Tyding og bruk

i folketrua: påverke eller forandre med trolldom;
forgjere (1), forhekse (1)
Døme
- prinsen var fortrolla til ein frosk
- brukt som adjektiv
  ein fortrolla skog
i overført tyding: forhekse (2);
bergta (2)
Døme
- boka fortrollar lesaren
- brukt som adjektiv
  han sit fortrolla framfor fjernsynet

forgjord

adjektiv

Opphav

Tyding og bruk

fortrolla, forheksa
Døme
- vere heilt som forgjord
svært huga, heilt vill
Døme
- vere forgjord etter noko
forbaska (1)
Døme
- den forgjorde tosken