Avansert søk

Vanleg søk

Nynorskordboka 55 oppslagsord

vandrande ugras

Tyding og bruk

fleirårig ugras som formeirar og spreier seg både med utløparar frå rota og med frø eller sporar;

rotugras;

Sjå: vandre

Artikkelside

vandre

vandra

verb

Opphav

frå lågtysk; samanheng med vinde (

Tyding og bruk

gå (roleg)
Døme
- vandre rundt føremålslaust;
- vi vandrar hand i hand;
- dei vandra stien heilt til topps
- brukt som adjektiv:
  han ser ut som eit vandrande juletre i den påkledninga
gå eller fare frå stad til stad;
ferdast (1)
Døme
- laksen vandrar;
- ho lét blikket vandre langs stolradene;
- vi lét ungane vandre fritt på tunet
- brukt som adjektiv:
  vandrande kysttorsk;
  ein vandrande fant;
  han var vandrande spiss på fotballbana
i overført tyding: døy
Døme
- ho er gammal og klar til å vandre
om abstrakte ting: spreie eller utvikle seg
Døme
- eventyra har vandra frå land til land;
- eg lét tankane vandre
- - vandrefigur
  - vandrehistorie
  - vandresegn
brukt som adjektiv: med like eigenskapar som
Døme
- eit vandrande leksikon;
- du er ein vandrande katastrofe

Faste uttrykk

vandrande nyre
nyre som har unormalt mykje rom til å forskuve seg;
vandrenyre
vandrande ugras
fleirårig ugras som formeirar og spreier seg både med utløparar frå rota og med frø eller sporar;
rotugras
vandre hedan
døy;
ta kvelden (3)
han vandra hedan i ein alder av 90 år
vandre inn
flytte frå eit anna land;
innvandre;
immigrere
vandre ut
flytte til eit anna land;
utvandre;
emigrere

Artikkelside

attgått

adjektiv

Tyding og bruk

overgrodd, tilgrodd

bruk samsvarsbøying framfor eit substantiv:
- ein attgått plass;
- attgåtte grøfter
bruk ubøygd form etter eit usjølvstendig verb:
- åkeren er attgått av ugras;
- åkrane er attgått av ugras

Artikkelside

drepe

drepa

verb

kløyvd infinitiv: drepa

Opphav

norrønt drepa ‘slå, skade, drepe’; same opphav som treffe

Tyding og bruk

ta livet av
Døme
- drepe nokon med kniv;
- bli drepen i trafikken;
- hunden drep rotter;
- gjerningspersonen drap den argaste fienden sin
- som substantiv:
  det blir meldt om mange drepne og såra i kampane
ta knekken på;
øydeleggje (1)
Døme
- drepe gleda;
- drepe lysta;
- drepe alle kjensler

Faste uttrykk

drepe ned
1. ta livet av mange, alle, på ein gong;
  slakte
2. òg: bli kvitt
  ein billig måte å drepe ned ugras på
drepe seg
ta livet sitt; miste livet; røyne seg for hardt

Artikkelside

vindelslirekne

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

eittårig plante som vind seg oppetter andre planter, ofte rekna som ugras;

Polygonum convolvulus

Artikkelside

tungras

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

gras som veks på tunet
lang, krypande plante som er rekna for ugras;
Polygonum aviculare

Artikkelside

rydde, rydje

rydda, rydja

verb

kløyvd infinitiv: rydda, rydja

Opphav

norrønt ryðja ‘tømme, reinske’

Tyding og bruk

setje ting på plass;
gjere ryddig, ordne
Døme
- rydde på kjøkenet;
- han rydda av bordet
bryte (opp), planere og fjerne noko for å gje plass til dyrking, veg eller liknande
Døme
- rydde ny jord;
- rydde seg ein buplass
fjerne eller reinske vekk;
drive vekk
Døme
- politiet ryddar plassen for folk;
- rydde bedet for ugras

Faste uttrykk

rydde vekk/unna all tvil
fjerne all uvisse
lova vil rydde vekk all tvil;
jobben hans er å rydde unna all tvil
rydde av vegen
1. drepe nokon
  diktatoren rydda dei politiske motstandarane av vegen
2. fjerne heilt
  alle usemjene er rydda av vegen;
  testamentet rydda all tvil av vegen
rydde opp i
få orden på
vi må rydde opp i ukulturen i fotballen;
ho må rydde opp i rekneskapen
rydde opp i eige hus
få orden på sine eigne saker
rydde ut
fjerne heilt frå;
tømme
vi rydda ut av leiligheita;
rydde ut av oppvaskmaskina;
rydde ut jula
rydde veg
1. leggje til rette for nokon eller noko;
  gjere klart for nokon eller noko
  dette vil rydde veg for ei løysing;
  bandet rydda veg for fleire andre lokale band
2. lage løype eller rom slik at nokon eller noko kan flytte seg
  dei måtte rydde veg for bussen;
  dei rydda veg gjennom folkemengda
3. bryte opp og planere jord for å lage veg