Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
17 treff

Bokmålsordboka 2 oppslagsord

fengsle

verb

Betydning og bruk

  1. sette i fengsel
  2. vekke sterk interesse hos
    Eksempel
    • han ble fengslet av personligheten hennes
    • som adjektiv i presens partisipp:
      • en fengslende bok, film
Artikkelside

fengsel

substantiv intetkjønn

Opphav

norrønt fangelsi, omdannet av lavtysk vengnisse, vangnisse

Betydning og bruk

fengselsbygning;
Eksempel
  • kretsfengsel, kvinnefengsel, landsfengsel;
  • oppleve skolen som et fengsel;
  • sitte i fengsel;
  • bli satt i fengsel;
  • ubetinget fengsel;
  • få livsvarig fengsel;
  • bli dømt til 30 dagers fengsel;
  • bot eller fengsel
Artikkelside

Nynorskordboka 15 oppslagsord

lov 1

substantiv hankjønn eller hokjønn

Opphav

frå dansk, av norrønt lǫg, fleirtal av lag, opphavleg ‘det som er fastsett’; jamfør leggje (6)

Tyding og bruk

  1. rettsregel som er vedteken av styresmaktene i samsvar med grunnlov og sedvanerett
    Døme
    • bryte lova;
    • vedta ei lov;
    • i lovs form;
    • lov om målbruk i offentleg teneste;
    • heling er forbode etter lova
  2. brukt som etterledd i samansetningar: ord for ein type rettsregel
  3. samling av rettsreglar som gjeld i eit land eller på eit saksområde
    Døme
    • gjeldande norsk lov;
    • alle er like for lova;
    • lov og rett;
    • lov og orden
  4. i bibelmål: (samling av) påbod frå Gud til menneska
    Døme
    • lova og profetane
  5. vedtekt(er) for eit lag eller ein samskipnad
  6. setning eller formel som uttrykkjer eit forhold som på visse vilkår er konstant
    Døme
    • økonomiske lover;
    • Parkinsons lov
  7. Døme
    • uskrivne lover for takt og tone
  8. brukt som adjektiv: lovleg, tillaten
    Døme
    • det er lov;
    • det er ikkje lov å gjere det og det

Faste uttrykk

  • lov og dom
    rettargang
    • bli fengsla utan lov og dom
  • lovas lange arm
    politiet, rettsvesenet
    • dei vart innhenta av lovas lange arm
Artikkelside

fange 1

substantiv hankjønn

Opphav

seint norrønt fangi, frå lågtysk; samanheng med fange (3

Tyding og bruk

  1. person som er teken av fienden, særleg i krig og konflikt
    Døme
    • ta nokon til fange;
    • utlevering av fangar
  2. fengsla person;
    Døme
    • dei farlegaste fangane sona i andre fengsel;
    • få kritikk for å ha politiske fangar
  3. i overført tyding: person, gruppering eller liknande som ikkje kan frigjere seg frå visse idear eller meiningar
    Døme
    • partiet er vorte ein fange av sin eigen politikk
Artikkelside

politisk

adjektiv

Tyding og bruk

som gjeld politikk
Døme
  • eit politisk parti;
  • prisane er eit politisk spørsmål
  • brukt som adverb:
    • vere politisk interessert;
    • ei politisk medviten kvinne

Faste uttrykk

  • politisk fange
    person som er fengsla på grunn av politisk overtyding eller (påstått) politisk verksemd
  • politisk geografi
    lære om statar, makttilhøve og politiske einingar
  • politisk korrekt
    som samsvarer med rådande oppfatningar
Artikkelside

fortapt

adjektiv

Opphav

perfektum partisipp av fortape

Tyding og bruk

  1. i religiøst mål: som er skild frå Gud
    Døme
    • gå fortapt
  2. som det ikkje er von for;
    Døme
    • laget er fortapt i 1. divisjon
  3. Døme
    • han såg fortapt på henne

Faste uttrykk

  • fortapt i
    sterkt oppteken av nokon eller noko;
    fengsla av
    • eg er heilt fortapt i henne;
    • fortapt i eigne tankar
Artikkelside

forgå

verb

Opphav

frå lågtysk; av for

Tyding og bruk

  1. gå til grunne;
    bli til inkjes;
    ta slutt, kverve, døy
    Døme
    • himmel og jord skal forgå;
    • eg forgår av latter
  2. få makta over;
    plage hardt
    Døme
    • sorga forgjekk han

Faste uttrykk

  • forgå seg
    gjere noko som er moralsk eller juridisk gale;
    misfare seg;
    synde
    • forgå seg mot regelverket;
    • ho blir fengsla for å hindra at ho forgår seg på ny
Artikkelside

dom 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt dómr, jamfør tysk tun og engelsk do ‘gjere’; jamfør -dom

Tyding og bruk

  1. sluttavgjerd i ei rettssak
    Døme
    • felle ein dom;
    • domen lyder på to års fengsel;
    • dom utan vilkår;
    • ein mild dom;
    • anke ein dom;
    • utan lov og dom
  2. Døme
    • min dom om kunstverket

Faste uttrykk

  • dom på vilkår
  • dom utan vilkår
    dom som må sonast
  • i dyre domar
    svært dyrt
  • kome opp til doms
    om sak for retten: vere klar til domfelling
  • setje seg til doms over
    fordøme, døme, kritisere
  • utan lov og dom
    utan rettargang
    • bli fengsla utan lov og dom
Artikkelside

lov og dom

Tyding og bruk

Sjå: lov
Døme
  • bli fengsla utan lov og dom
Artikkelside

fortapt i

Tyding og bruk

sterkt oppteken av nokon eller noko;
fengsla av;
Sjå: fortapt
Døme
  • eg er heilt fortapt i henne;
  • fortapt i eigne tankar
Artikkelside

utan lov og dom

Tyding og bruk

utan rettargang;
Sjå: dom
Døme
  • bli fengsla utan lov og dom
Artikkelside

politisk fange

Tyding og bruk

person som er fengsla på grunn av politisk overtyding eller (påstått) politisk verksemd;
Sjå: politisk
Artikkelside