Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 640 oppslagsord

mat

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt matr

Tyding og bruk

føde (1, særleg i tillaga stand;
kost (3, 1), kosthald
Døme
- mat og drikke;
- takke for maten;
- ete kald mat til lunsj;
- eg lagar det meste av maten heime;
- no må vi få oss litt mat
- - boksemat
  - hundemat
  - skulemat
måltid
Døme
- ta seg ein kvil etter maten
brødskive
Døme
- ha ost på maten
mette (1;
næring (1)
Døme
- det er lite mat i suppa;
- det kjem mat i kornet

Faste uttrykk

be for maten
be bordbøn
mat for mons
mat som ein har ynskt seg;
noko ein liker ekstra godt;
godbit
pannekaker er jammen mat for mons!

Artikkelside

mate

mata

verb

kløyvd infinitiv: mata

Opphav

av mat

Tyding og bruk

putte mat i munnen på;
gje mat;
fôre
Døme
- mate spedbarnet med skei;
- den sjuke lyt matast;
- han matar hønene
forsyne med materiale, råstoff eller liknande
Døme
- mate ein datamaskin med opplysningar

Faste uttrykk

mate seg
om korn: få kjerne (1);
mognast

Artikkelside

læte

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt læti

Tyding og bruk

det å låte (1);
lyd, tone;
skrik
Døme
- eg høyrde eit underleg læte frå skogen
omtale (1, 2), dom (1, 2)
- - godlæte
  - illelæte
lita mengd;
grann (1
Døme
- eit læte mat;
- det er berre eit lite læte att
noko som berre er gjort for syns skuld;
falsk framferd;
fakter, lune
Døme
- det er berre læte

Artikkelside

jamn

adjektiv

Opphav

norrønt jafn

Tyding og bruk

utan humpar og søkk;
slett, flat
Døme
- ei jamn overflate;
- ein jamn kant;
- vegen er jamn og fin;
- eg må finne eit jamnare underlag å setje opp teltet på
likt fordelt eller like tjukk overalt
Døme
- leggje på eit jamt lag med sand;
- ein jamn tråd
- brukt som adverb
  så kornet jamt
med einsarta konsistens eller struktur
Døme
- bland ingrediensane saman til ein jamn masse
utan avbrot og utan merkande endring i intensitet;
vedvarande, ubroten;
regelviss
Døme
- jamn vind;
- halde jamn fart;
- regne jamt;
- det jamne slitet;
- ei jamn utvikling;
- med jamne mellomrom
like eins;
like stor, sterk, gjæv eller liknande
Døme
- dei er jamne i styrke;
- dei to konkurrentane var heilt jamne
allmenn, vanleg;
middels;
enkel (3)
Døme
- den jamne levemåten;
- det var jamne folk;
- dei kom frå jamne kår
brukt som adverb: akkurat (1)
Døme
- det blir 500 kr jamt
brukt som adverb: ofte, alltid
Døme
- jamt er det slik

Faste uttrykk

den jamne mann og kvinne
vanlege folk;
folk flest
jamne tal
tal som kan delast på to utan brøk;
partal
jamt og samt
støtt og stadig
jamt og trutt
utan avbrot;
stadig, konstant
utgiftene stig jamt og trutt
jamt over
stort sett, til vanleg;
gjennomsnittleg
dei brukte jamt over 200 kroner til mat om dagen
jamt slutt
heilt slutt
på det jamne
av vanleg, ordinært eller middels slag
resultata låg på det jamne

Artikkelside

streetfood

substantiv hankjønn

Uttale

striˊtfud

Opphav

av engelsk street food

Tyding og bruk

mat som blir laga og seld frå ei bu eller ei matvogn (2), og som blir eten på staden;

gatemat

Artikkelside

vekse i munnen

Tyding og bruk

om mat: vere uråd å tyggje eller svelgje fordi maten byr ein imot, eller fordi ein er oppskaka;

Sjå: vekse

Døme

maten var harsk og voks i munnen på meg

Artikkelside

veggis

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person som berre et mat frå planteriket, og eventuelt egg og mjølkeprodukt;
vegetarianar
Døme
- dei er veggisar
mat eller drikke som ikkje inneheld kjøt eller fisk;
vegetarkost
Døme
- dagens kjøt og dagens veggis;
- er denne maten veggis?

Artikkelside

veganisme

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

filosofi og livssyn der ein i minst mogleg grad skal nytte dyr og dyreprodukt til mat, klede og andre føremål
det å leve som veganar

Artikkelside

veganar, vegan

substantiv hankjønn

Opphav

frå engelsk

Tyding og bruk

person som berre et mat frå planteriket og unngår alle matvarer med kjøt, fisk, egg, mjølk og liknande;

jamfør veganisme

Døme

ho er veganar og et ikkje noko som helst frå dyreriket;
veganarar bruker ikkje produkt som er laga med ingrediensar frå dyr, som skinn og dun

Artikkelside

vekse

veksa

verb

Opphav

norrønt vaxa

Tyding og bruk

om menneske og dyr: auke i lengd, høgd, omfang og liknande;
bli større
Døme
- jenta har vakse ti cm på eitt år;
- lamma veks og trivst;
- det voks fram ei ny tann;
- håret veks ut att
bli meir erfaren, mogen eller reflektert;
utvikle seg
Døme
- han voks med ansvaret;
- ho har vakse mykje etter at ho begynte å studere
om plante: gro (2, 2);
finnast (1), trivast (2)
Døme
- treet har vakse seg stort;
- gulrota veks best i sandjord;
- eika veks ikkje nordafjells
auke i mengd, tal, styrke og liknande;
stige (2, 3)
Døme
- elva veks;
- medlemstalet voks til nye høgder;
- irritasjonen voks jo lenger han måtte vente

Faste uttrykk

ikkje vekse på tre
vere sjeldan
gode kokkar veks ikkje på tre
vekse att
bli dekt av vokstrar;
gro att/til
vekse av seg
utvikle seg vekk frå sjukdom, svakheit og liknande fordi ein blir eldre eller mognare
ho har vakse av seg allergien;
vi håpar han veks av seg desse nykkene
vekse frå kvarandre
utvikle seg i kvar si retning
vekse frå seg
ikkje vekse meir;
ikkje bli høgare eller større
vekse i munnen
om mat: vere uråd å tyggje eller svelgje fordi maten byr ein imot, eller fordi ein er oppskaka
maten var harsk og voks i munnen på meg
vekse med oppgåva
bli meir dugande etter kvart som oppgåvene blir vanskelegare
elevane veks med oppgåvene
vekse opp
1. nå vaksen alder
  dei fikk fem barn, men berre tre av dei voks opp;
  han voks opp langs kysten
2. vere van med frå barndomen
  da eg voks opp, var det taco kvar fredag;
  ho er vaksen opp med klassisk musikk
vekse over hovudet
bli for omfattande eller vanskeleg
oppgåvene voks over hovudet på meg;
utgiftene veks oss over hovudet
vekse til
1. om person: bli eldre;
  bli større
  yngsteguten har vakse til
2. bli dekt med vokstrar;
  gro att/til
vekse ut av
1. bli for stor til klesplagg og liknande
  eg har vakse ut av buksa mi
2. ikkje ha stor nok plass
  butikken veks ut av lokala sine

Artikkelside

Resultater per side: