Avansert søk

Nynorskordboka 317 oppslagsord

kveikje, kveike 2

kveikja, kveika

verb

Opphav

norrønt kveikja; jamfør kvikk

Tyding og bruk

gjere opp eld;
tenne (1, 1)
Døme
- kveikje opp i omnen;
- bestefar kveikte pipa
gje ny kraft og styrke;
gjere oppglødd;
setje mot i
Døme
- kveikje seg på noko sterkt;
- talaren kveikte møtelyden

medfør

substantiv inkjekjønn

Opphav

opphavleg ‘det som noko fører med seg’

Faste uttrykk

i embets medfør
i kraft av si stilling

flog

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt flog; samanheng med fly (

Tyding og bruk

det å flyge i lufta;
flyging (1)
Døme
- ein fugl i flog
bratt fjellside;
stup (1, 3)
fart, løp, renn;
annsemd;
flukt, rømming (1;
renning, flyging ute, sverming
Døme
- vere, kome i vilt flog;
- ta floget;
- ta, leggje til flogs;
- jage nokon på flog;
- i (same) floget;
- få flog på noko;
- vere ute på flog
rensle, flage i kroppen (til dømes av gikt)
Døme
- ryggflog
i dikting, kunst: liv og fart, driv, lyfting;
kraft (1;
fantasi;
flukt (7)
Døme
- det er (poetisk) flog i diktet
flukt (9)
Døme
- uthuset ligg i flog med stova
brett på ski eller mei

Faste uttrykk

i eitt flog
utan stans

disruptiv

adjektiv

Opphav

av engelsk disruption ‘forstyrring, omvelting’

Tyding og bruk

svært nyskapande;

Døme

disruptiv innovasjon;
teknologien har ei disruptiv kraft i finansnæringa

faen 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt fjándinn

Tyding og bruk

djevelen;
fanden (1, fan (2
brukt forsterkande i spørsmål
Døme
- kva faen skulle eg gjere?
- kven faen er du?
brukt i uttrykk med visse verb i konjunktiv (1)
Døme
- faen steike!
- faen ta deg!
- no må han faen ta meg gje seg
brukt i uttrykk som skildrar ein person
Døme
- ein fattig faen;
- ein sleip faen

Faste uttrykk

det er som faen
det er utgjort
eg veit da faen
(opphavleg det veit da faen ‘det er det berre faen som veit’) brukt for å uttrykkje uvisse og ansvarsfråskriving
faen i helvete
brukt for å uttrykkje sinne
det har eg faen i helvete ikkje gjort
faen meg
brukt til å forsterke ei utsegn
det skal vi faen meg bli to om
for faen
brukt for å forsterke ei utsegn
du kunne vel for faen ha reist deg
full av faen
vondskapsfull
gje faen
ikkje bry seg
ho lærte meg å gje faen
gje faen i
vere likegyldig til;
ikkje bry seg om
gje faen med feitt på
vere fullstendig likegyldig til
gå ein faen i
få lyst på å gjere noko gale
det gjekk ein faen i han
ikkje faen
slett ikkje;
neimen
ikkje faen om eg skal gjere det
som faen
med stor kraft;
intenst
tøff som faen;
det hastar som faen;
vere skuldig som berre faen

flengje 2, flenge 2

flengja, flenga

verb

Opphav

norrønt flengja ‘piske’; samanheng med flå (

Tyding og bruk

rive flengje (1, 1) i;
flekkje (2, 1), spjerre
Døme
- flengje buksa;
- flengje noko sund
drive på (hardt)
Døme
- flengje og slå gras;
- flengje på

Faste uttrykk

flengje av
rive av med stor kraft
flengje av torva;
flengje av seg kleda

mild

adjektiv

Opphav

norrønt mildr

Tyding og bruk

som ikkje er skarp eller sterk i smak, lukt eller oppleving;
behageleg;
nøytral (4), dus (3, linn (1), skånsam
Døme
- suppa er mild og rund i smaken;
- ei såpe med mild lukt;
- eit mildt vaskemiddel;
- eit mildt lys
med moderat kraft eller intensitet;
forsiktig (1)
Døme
- symptoma var milde;
- tablettane gjev berre milde biverknader
- brukt som adverb
  dette var overraskande, for å seie det mildt;
  du ser mildt sagt trøytt ut
godlynt, venleg, varsam
Døme
- vere mild i blikket;
- han snakka med mild stemme
skånsam, overberande, ikkje streng
Døme
- ein mild dom;
- ho styrte med mild, men bestemt hand
om vêr, klima: som ikkje er kaldt, men heller ikkje særleg varmt
Døme
- i morgon blir det mildare vêr;
- ein mild vind
brukt i utrop
Døme
- du milde himmel!
- milde moses!
- milde måne!
gjevmild, rundhanda, raus (2, 1)
Døme
- donasjon frå ei mild stifting

Faste uttrykk

milde gåver
rause gåver (til velgjerdsføremål)
vere avhengig av milde gåver frå private

tynn

adjektiv

Opphav

norrønt þunnr

Tyding og bruk

som har lita tjukn eller liten omkrins;
smal
Døme
- tynt papir;
- eit tynt lag;
- tynne klede;
- ei tynn stong;
- den tynne tråden;
- isen er tynnare lenger ute
om levande vesen eller kroppsdel: med lite feitt og musklar;
ikkje tjukk;
mager, spinkel (1)
Døme
- ein lang og tynn kar;
- ho var tynn og bleik;
- ha tynne legger
om væske, gass eller liknande: lite konsentrert;
lettflytande;
utvatna
Døme
- tynn kaffi;
- ei tynn blanding;
- suppa vart for tynn;
- eg bad om å få den tynnaste målinga dei hadde
om gass eller liknande: lite konsentrert;
lett
Døme
- tynn røyk;
- tynn fjelluft
lite tett;
grisen, spreidd
Døme
- tynn skog;
- ha tynt skjegg;
- bli tynn i håret;
- det er tynt med folk på tribunane;
- det er tynt med poeng i boka
- brukt som adverb:
  kornet står tynt;
  landet er tynt folka
om lyd: utan kraft;
spinkel (3), sped;
høgfrekvent (1)
Døme
- svare med tynn røyst;
- ein skimrande, tynn fiolintone
utan tyngd (5);
innhaldslaus;
svak (8)
Døme
- ei tynn historie;
- tynt innhald;
- ei tynn grunngjeving;
- laget hadde for tynt angrep

Faste uttrykk

be tynt
be inntrengjande og audmjukt
ein tynn ein
ein drink med lite alkohol
ha tynn hud
vere kjenslevar;
vere tynnhuda (2), nærtakande
ho har så tynn hud og tek alt personleg
i tjukt og tynt
i alle situasjonar og utan atterhald
dei heldt saman i tjukt og tynt
liggje tynt an
vere i ei vanskeleg stode som kan få negative konsekvensar
på tynn is
på usikker grunn;
i ein situasjon ein ikkje har kontroll på
eg trur det, men her er eg på tynn is

veksling

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å veksle (1) pengar
Døme
- ha småpengar til veksling;
- veksling av dollar til kroner
skifte (1, 1) mellom ulike aktivitetar, tilstandar, gjenstandar og liknande
Døme
- vekslinga mellom dag og natt
i idrett: det å veksle (4) i ein stafett (2);
stad der ein vekslar
Døme
- miste stafettpinnen i vekslinga;
- tilskodarane samla seg ved vekslinga
ledd eller mekanisme som skiftar retning, rørsle, kraft eller liknande

veikne

veikna

verb

Tyding og bruk

bli veik (, 1) eller veikare;

miste kraft

Døme

veikne i føtene

Resultater per side: