Avansert søk

Enkelt søk

Bokmålsordboka 20 oppslagsord

vond

adjektiv

Opphav

norrønt vándr, vóndr

Betydning og bruk

ubehagelig, plagsom, skadelig;
jamfør vondt
Eksempel
- en vond lukt;
- ha vond samvittighet;
- det var vondt å miste barnet;
- ha stadig vondere i beina;
- et av de vondeste minnene jeg har
- brukt som adverb:
  smake vondt;
  au, det gjør vondt;
  det er ikke vondt ment
vanskelig, innviklet, problematisk
Eksempel
- de er i en vond situasjon
sint
Eksempel
- være vond på noen
ondskapsfull, ond
Eksempel
- en farlig og vond kvinne
- brukt som substantiv:
  kampen mellom det gode og det vonde
brukt som substantiv: trolldom
Eksempel
- sette vondt på folk

Faste uttrykk

det en ikke vet, har en ikke vondt av
det en ikke kjenner til, blir en ikke plaget av
gammel vane er vond å vende
det er vanskelig å legge av seg en innarbeidet vane
gjøre vondt verre
gjøre noe negativt enda dårligere
ha vondt av
synes synd på
ha vondt for
ha problemer med
jeg har vondt for å tro det
ta det vonde med det gode
gjøre det beste ut av en vanskelig situasjon

Artikkelside

stri 3, stride

verb

Opphav

norrønt stríða; jamfør strid (

Betydning og bruk

arbeide hardt;
har svært mye å gjøre;
slite (4), kave (2, 2)
Eksempel
- ha mye å stri med;
- han stred og slet alle sine dager;
- stri seg fram mot uværet
kjempe for å overvinne problemer eller vonde følelser
Eksempel
- stri mot overmakten;
- de har stridd seg gjennom vinteren;
- han stred med gråten
kjempe i krig;
jamfør stridende
Eksempel
- de har stridd for fedrelandet
krangle (1), trette (2;
jamfør strides
Eksempel
- de stred om hvem som skulle få arven
stå i motstrid med
Eksempel
- det stred mot loven;
- dette strir mot sunn fornuft

Artikkelside

krigstraume, krigstrauma

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

psykisk skadevirkning hos person som har deltatt i eller vært offer for krig;

jamfør traume (1)

Eksempel

barn med krigstraumer;
få behandling for krigstraumene sine;
soldaten kom hjem fra krigen med vonde krigstraumer

Artikkelside

kjempe 2

verb

Opphav

fra lavtysk kempen; beslektet med kamp (

Betydning og bruk

delta i slagsmål eller kamp (med våpen);
slåss (1)
Eksempel
- kjempe på tørre never;
- kjempe ved fronten;
- Frankrike kjempet på de alliertes side;
- bevegelsen kjemper for sin egen stat
kappes, konkurrere
Eksempel
- kjempe om førsteplassen
streve hardt for å oppnå, endre eller forsvare noe
Eksempel
- kjempe for retten sin;
- kjempe for en god sak;
- kjempe mot noe;
- kjempe seg fram i verden;
- kjempe en håpløs kamp
prøve å overvinne problemer eller vonde følelser
Eksempel
- ha mange vansker å kjempe med;
- kjempe med gråten

Artikkelside

tjærekors

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

om eldre forhold: korsformet merke på hus, redskap, husdyr og lignende som etter folketroen vernet mot vonde makter

Artikkelside

anelse

substantiv hankjønn

aning

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Opphav

av ane (

Betydning og bruk

fornemmelse, (forut)følelse, svakt inntrykk;
mistanke, tvil
Eksempel
- få sine verste anelser bekreftet;
- vonde anelser;
- ikke den fjerneste anelse;
- det har jeg ingen anelse om;
- jeg har mine anelser
liten mengde, svak forekomst
Eksempel
- tilsett en anelse kajennepepper

Faste uttrykk

bange anelser
ubestemt bekymring eller frykt for at noe skal gå dårlig
få, ha bange anelser;
å få rett i sine bange anelser

Artikkelside

en ond/vond sirkel

Betydning og bruk

det at to eller flere uheldige forhold, symptomer eller lignende forverrer hverandre;

Se: sirkel

Eksempel

manglende tilbud førte de unge inn i en ond sirkel;
du må bryte den vonde sirkelen

Artikkelside

sirkel

substantiv hankjønn

Opphav

av latin sirkulus ‘liten ring’, av circus ‘krets’

Betydning og bruk

krum, lukket linje der alle punkter ligger like langt fra sentrum
Eksempel
- tegne en sirkel
plan figur som begrenses av en sirkel (1)
Eksempel
- flatevidden til en sirkel er lik kvadratet av radiusen multiplisert med 3,14
ring av personer eller gjenstander;
krets (1)
Eksempel
- de stod i en sirkel
gruppe personer som hører sammen ut fra arbeidsområde, interesser eller lignende;
krets (2)
Eksempel
- ferdes i de høyere sirkler
- - lesesirkel
  - studiesirkel

Faste uttrykk

en ond/vond sirkel
det at to eller flere uheldige forhold, symptomer eller lignende forverrer hverandre
manglende tilbud førte de unge inn i en ond sirkel;
du må bryte den vonde sirkelen

Artikkelside

legge bak seg

Betydning og bruk

Se: bak, legge

forlate, passere
Eksempel
- legge flere mil bak seg;
- legge fjellene bak seg
gjøre seg ferdig med
Eksempel
- jeg prøver å legge alt det vonde bak meg;
- de har lagt den bitre konflikten bak seg

Artikkelside

forherde seg

Betydning og bruk

gjøre seg hard;

trosse (;

Se: forherde

Eksempel

forherde seg mot vonde følelser

Artikkelside

Nynorskordboka 58 oppslagsord

vonde

substantiv inkjekjønn

Opphav

av vond

Tyding og bruk

noko som er vondt eller skadeleg
Døme
- arbeidsløysa er eit vonde
sjukdom, mein (1
- - halsvonde
  - magevonde

Artikkelside

vond

adjektiv

Opphav

norrønt vándr, vóndr

Tyding og bruk

plagsam, pinefull, skadeleg;
jamfør vondt
Døme
- vond smak;
- det var vondt å miste barnet;
- ryggen er vorten vondare den siste tida;
- den vondaste dagen i mitt liv
- brukt som adverb:
  lukte vondt;
  au, det gjer vondt;
  det var ikkje vondt meint
vanskeleg, innvikla, problematisk
Døme
- kome opp i ein vond situasjon
sint
Døme
- ho vart vond på meg
vondskapsfull
Døme
- bli lurt av ein vond mann
- brukt som substantiv:
  striden mellom det gode og det vonde
brukt som substantiv: trolldom
Døme
- kaste vondt på folk

Faste uttrykk

det ein ikkje veit, har ein ikkje vondt av
det ein ikkje har kjennskap til, blir ein ikkje plaga av
det vonde auget
blikk som seiest ha kraft til å skade menneske eller dyr
bli råka av det vonde auget
gammal vane er vond å vende
det er vanskeleg å leggje av seg ein innarbeidd vane
gjere vondt verre
gjere noko negativt enda dårlegare
ha vondt av
tykkje synd i
ha vondt for
ha problem med
eg har vondt for å hugse enkeltsaker
ta det vonde med det gode
gjere det beste ut av ein vanskeleg situasjon
vonde tunger
folk som sladrar og vil sverte ein

Artikkelside

fanden 1

substantiv ubøyeleg

Opphav

truleg av frisisk fannen ‘freistar’

Tyding og bruk

personifikasjon av det vonde;
i bunden form eintal: Guds motstandar, Djevelen
Døme
- han frykta verken Gud eller Fanden
brukt i banning;
faen (1, 1), fan (2
Døme
- fanden ta dykk!
- sjå for fanden til å kome deg vekk herifrå!

Faste uttrykk

dra fanden i vald
fare langt bort
fanden er laus
alt går gale
fanden og hans oldemor
alle vonde krefter
fanden veit
kven veit;
det er uvisst
fanden veit kor han er blitt av
før fanden har fått sko på
svært tidleg på dagen
gje fanden veslefingeren
gje litt etter
måle fanden på veggen
gje ein (altfor) negativ skildring stoda eller framtida
som fanden les Bibelen
på ein vrang og vondsinna måte eller på ein måte som er til fordel for ein sjølv

Artikkelside

pest

substantiv hankjønn eller hokjønn

Opphav

av latin pestis

Tyding og bruk

smittsam sjukdom med høg dødsprosent
- - byllepest
  - harepest
  - lungepest
stor plage;
ulykke (2)
Døme
- narkotikabruken er ei pest for samfunnet

Faste uttrykk

ei pest og ei plage
svært plagsam
alt ugraset er ei pest og ei plage
sky/hate som pesten
gjere alt for å unngå;
mislike sterkt
ho tek utfordringar andre ville skydd som pesten;
han hatar dei som pesten
velje mellom pest og kolera
velje mellom to vonde

Artikkelside

stri 3, stride

strida

verb

Opphav

norrønt stríða; jamfør strid (

Tyding og bruk

ha særs mykje å gjere;
arbeide hardt;
slite (2, 4), kave (3, 2)
Døme
- ha mykje å stri med;
- dei strei og sleit alle sine dagar;
- stri seg fram mot uvêret;
- stri seg gjennom noko
kjempe for å overvinne vanskar eller vonde kjensler
Døme
- stri mot overmakta;
- ho strei med gråten
kjempe i krig;
jamfør stridande
Døme
- dei har stride for fedrelandet
krangle (1), trette (2;
jamfør stridast
Døme
- dei strei om småting
ikkje vere i samhøve med
Døme
- det strir mot lova;
- dette strei mot vanleg folkeskikk

Artikkelside

dårleg

adjektiv

Opphav

norrønt dáligr

Tyding og bruk

om person eller kroppsfunksjon: sjuk, skadd, skral;
ikkje frisk
Døme
- ha dårleg hjarte;
- vere dårleg i magen;
- ha dårleg syn;
- kjenne seg dårlegare enn i går;
- ho er dårleg til beins
- brukt som adverb
  det står dårleg til med pasienten
lite tenleg;
mangelfull, ring
Døme
- dårleg reiskap;
- dårleg skiføre;
- gjere dårleg arbeid;
- drikke dårleg kaffi;
- snakke dårleg norsk
- brukt som adverb
  høyre dårleg
lite flink;
udugeleg
Døme
- ein dårleg elev;
- den dårlegaste målvakta eg har sett;
- vere dårleg til å lese
som ikkje strekk til;
ikkje nok;
knapp
Døme
- dårleg løn;
- dårlege avlingar;
- den dårlegaste fangsten på lenge;
- det er dårleg med bær;
- dei har dårleg tid
som er til ulempe for nokon
Døme
- dårleg vêr;
- leve i dårlege kår;
- det var dårlege tider
som vekkjer vonde kjensler
Døme
- ha dårleg samvit;
- vere i dårleg humør
(moralsk) mindreverdig, forkasteleg
Døme
- kome i dårleg selskap;
- vere dårlege foreldre;
- ein dårleg vits
- brukt som adverb
  det er dårleg gjort

Artikkelside

kjempe 2

kjempa

verb

Opphav

av lågtysk kempen; samanheng med kamp (

Tyding og bruk

delta i slagsmål eller kamp (med våpen);
slåst (1)
Døme
- kjempe på tørre nevar;
- kjempe ved fronten;
- dei kjempar om herredømet på øya;
- frigjeringsrørsla i kjempa mot kolonimakta
kappast, konkurrere
Døme
- kjempe om førsteplassen
streve hardt for å oppnå, endre eller forsvare noko
Døme
- kjempe for fridom;
- ha ei sak å kjempe for;
- kjempe mot overmakta
prøve å overvinne vanskar eller vonde kjensler
Døme
- ha indre konfliktar å kjempe med;
- kjempe med gråten

Artikkelside

vrang, rang 2

adjektiv

Opphav

norrønt (v)rangr

Tyding og bruk

med innsida ut;
vrengd
Døme
- eine sokken er vrang
- brukt som adverb:
  ta jakka vrangt på seg
om maske (2: som ein lagar ved å trekkje tråden gjennom ei lykkje frå baksida;
til skilnad frå rett (3, 4)
Døme
- eit mønster med rette og vrange masker
1. brukt som adverb:
  strikke rett og vrangt
2. brukt som substantiv:
  strikke to rette og to vrange
som ikkje er rett (3, 2) (i ein viss situasjon);
feil, galen;
urettvis, falsk
Døme
- ta vrang frakk i garderoben;
- felle vrange dommar;
- ei vrang underskrift;
- sjå skilnaden på rett og vrangt
- brukt som adverb:
  svelgje vrangt
som valdar bry;
vanskeleg (1), ugrei (1), innfløkt
Døme
- kvistete og vrang ved;
- dette er vrangt å lære;
- det var vrange og vonde tider
- brukt som adverb:
  han stod så vrangt til
som er tverr og stri;
vanskeleg (2), umedgjerleg, vrien (2)
Døme
- ein vrang hotellgjest;
- guten var vrang og vanskeleg;
- hestane vart vrange og nekta å gå

Faste uttrykk

slå seg vrang
1. gjere seg vanskeleg;
  bli trassig og sta
  ein gjest på utestaden slo seg vrang
2. slutte å verke som normalt
  motoren slo seg vrang;
  ryggen har slått seg vrang

Artikkelside

tunge 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt tunga f; samanheng med latin lingua ‘tunge, språk’

Tyding og bruk

beinlaust, muskuløst organ i munnhola hos menneske og dyr
Døme
- sleikje med tunga;
- kjenne etter med tunga
tunge (1, 1) av dyr som matrett
Døme
- smørbrød med tunge
- - oksetunge
  - torsketunge
tunge (1, 1) som talereiskap
Døme
- eg vil ikkje ta ordet på tunga;
- ha skarp tunge;
- tøyme tunga si
språk, tungemål
Døme
- framand tunge;
- norsk tunge
noko som liknar ei tunge (1, 1)
Døme
- breen endar i ei tunge nedover dalen;
- kjolen hadde tunger i halslinninga;
- tunge i ein pens;
- tunga i kilenota
- - bretunge
  - eldtunge
  - landtunge
  - tiriltunge

Faste uttrykk

bite seg i tunga
uttrykk for anger med det same ein har sagt noko
eg kunne ha bite meg i tunga
dansk tunge
fellesnemning på dansk, norsk, svensk og islandsk språk i mellomalderen
ha på tunga
nesten hugse (noko), skulle til å seie (noko)
eg har det på tunga
halde tann for tunge
teie
lære seg å halde tann for tunge
halde tunga beint i munnen
konsentrere seg for å halde jamvekta, passe på at alt går rett føre seg
rette tunge
strekkje ut tunga som uttrykk for vanvørdnad eller hovmod
tale i tunger
under religiøs ekstase: tale, lydar eller eit framand språk som må tolkast for tilhøyrarane
tale med to tunger
seie snart det eine, snart det andre;
seie motstridande ting
tunga på vektskåla
det som kan avgjere ei sak
han røysta nei og vart tunga på vektskåla
vonde tunger
folk som sladrar og vil sverte ein

Artikkelside

god

adjektiv

Opphav

norrønt góðr; jamfør betre ( og best (

Tyding og bruk

av høg kvalitet;
bra, fin, framifrå;
tilfredsstillande, gagnleg, tenleg
Døme
- eit godt hus;
- gode vegar;
- lese gode bøker;
- ynskje seg godt vêr;
- ha god helse;
- få ein god idé;
- ha godt samvit;
- med godt humør;
- gjere ein god handel;
- det var eit godt hopp;
- ein god prestasjon;
- det er gode tider for bransjen;
- i gode, gamle dagar;
- kva er det godt for?
- den er god!
- brukt som adverb
  gjere så godt ein kan;
  kome godt overeins;
  det er godt gjort å …;
  syngje godt;
  snakke godt for seg;
  kjem du? Godt!
om person: dugande, dyktig, flink
Døme
- ein god pianist;
- ein god lærar;
- vere god i fransk;
- ho var god på skeiser;
- han er god til å teikne
om person eller kroppsfunksjon: frisk, bra (2)
Døme
- eg er ikkje god i magen;
- bli god att i foten
som gjev velvære;
som ein nyt;
velsmakande, velluktande;
behageleg
Døme
- ete god mat;
- drikke god vin;
- sitje i ein god stol;
- det er godt og varmt inne
- brukt som adverb
  det luktar godt;
  sitje godt;
  ha det godt;
  dei levde godt;
  det gjer meg godt å høyre det
stor, romsleg;
rikeleg;
dryg (4)
Døme
- ha god plass;
- ha god tid;
- ha god råd;
- ein god slump pengar;
- det var godt om plass på stranda;
- få god hjelp av nokon;
- ei god mil opp i dalen
brukt som adverb: i høg grad
Døme
- bli godt sliten
enkel, lett (2), grei (3)
Døme
- det er ikkje så godt å vite;
- han er ikkje god å tukte
fullgild, fullverdig, velgrunna
Døme
- vere i sin gode rett;
- ha gode grunnar for noko;
- ha god von
gjæv (2, respektabel (1)
Døme
- godt folk;
- alle gode krefter
med moralsk ynskverdige eigenskapar;
som vil eller gjer det rette;
rettferdig, edel;
snill, venleg, velgjerande
Døme
- eit godt menneske;
- Gud er god;
- vere snill og god;
- vere god mot nokon;
- gode gjerningar
- brukt som adverb
  tru godt om nokon
- brukt som substantiv
  gjere det gode;
  ta nokon med det gode;
  striden mellom det gode og det vonde
brukt i utrop
Døme
- gode Gud!
brukt som adverb: vel (2, 7), gjerne (2, 3)
Døme
- det går godt an;
- det kan godt hende;
- det veit du godt;
- du kan godt få bli med;
- ein kan ikkje godt lyge heller
brukt i helsing eller ynske;
jamfør god dag, god kveld, god morgon og god natt
Døme
- god jul!
- god sommar!

Faste uttrykk

det kan eg godt
brukt som positivt svar på førespurnad, invitasjon eller liknande;
gjerne (2, 2)
blir du med på kino? Ja, det kan eg godt;
skal vi ta ein tur ut? Ja, det kan vi godt;
kan eg treffe deg seinare? Ja, det kan du godt
ein god del
nokså mange eller mykje
finne for godt
avgjere etter eige skjøn
eg kjem dersom eg finn det for godt
for godt
for alvor;
for alltid
han forlét landet for godt
gje ein god dag i
ikkje bry seg om;
gje blaffen i
han gav ein god dag i arbeidet sitt
gjere det godt
lukkast i det ein gjer
gjere det godt på skulen;
ei verksemd som gjer det godt økonomisk
gjere noko godt att
skape forsoning etter usemje, urett eller krenking
gjere seg godt av
ha nytte eller glede av
gjere seg godt av maten
gjere seg til gode
godgjere seg
godt og vel
litt over
eit underskot på godt og vel 13 millionar;
for godt og vel eit halvt år sidan
gå god for
garantere;
stå inne for
ha godt av
1. ha nytte av
  ho vil ha godt av å kome seg litt bort
2. vere til pass for
  dei fekk kjeft, men det hadde dei berre godt av
ha noko til gode
ha noko uteståande;
ha noko (positivt) i vente
ha pengar til gode;
laget har til gode å vinne ein kamp
kome godt med
vere nyttig å ha
pengane vil kome godt med
kome nokon til gode
bli til gagn for nokon
tiltak som kom industrien til gode
kort og godt
stutt sagt;
rett og slett
det var kort og godt eit hendeleg uhell
like godt
brukt for å uttrykkje at eitt alternativ er like akseptabelt som eit anna;
like gjerne
du kan like godt gje opp
seie noko til godt
i spørsmål: fortelje noko;
ha noko å seie
kva seier han til godt?
sitje godt i det
ha god økonomi
sjå godt ut
sjå sunn og frisk ut
ta seg godt ut
sjå pen og velstelt ut
ver så god
1. brukt når ein gjev noko til nokon, oppmodar til å forsyne seg med mat eller liknande
  ver så god og et;
  eg har ei gåve til deg. Ver så god
2. brukt for å seie at ein har vorte tvinga til noko
  vi måtte ver så god sitje, elles vart det ikkje mat
vere god for
disponere noko som svarer til
ho er god for minst ti millionar
vere like gode
ha like stor skyld

Artikkelside

Resultater per side:

Avansert søk

Bokmålsordboka 20 oppslagsord

vond

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

stri 3III, stride

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

krigstraume, krigstrauma

Betydning og bruk

Eksempel

kjempe 2II

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

tjærekors

Betydning og bruk

anelse

aning

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

en ond/vond sirkel

Betydning og bruk

Eksempel

sirkel

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

legge bak seg

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

forherde seg

Betydning og bruk

Eksempel

Nynorskordboka 58 oppslagsord

vonde

Opphav

Tyding og bruk

Døme

vond

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

fanden 1I

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Faste uttrykk

pest

Opphav

Tyding og bruk

Døme

stri 3, stride

kjempe 2

fanden 1

stri 3, stride

kjempe 2

vrang, rang 2

tunge 1