ut
adverb
Opphav
norrønt útTyding og bruk
- brukt for å uttrykkje rørsle eller retning frå innsida mot utsida
Døme
- gå ut av huset;
- bryte seg ut av fengselet;
- pirke ut ei flis;
- tømme ut vatnet;
- sjå ut av vindauget;
- snu vranga ut;
- døra slår ut;
- finne ein veg ut;
- ta jakka ut av skapet;
- pakke ut ei gåve
- brukt som preposisjon:
- gå ut døra;
- glo ut vindauget;
- snike seg ut bakdøra
- brukt for å uttrykkje rørsle eller retning frå ein (sentral) opphavsstad
Døme
- reise ut av landet;
- det veks ut greiner frå stamma;
- flytte ut frå heimen;
- sende ut brev;
- drive ut på havet;
- reise ut på landet
- brukt for å uttrykkje at noko blir større, lengre eller fyldigare
Døme
- breie seg ut;
- sy ut buksa;
- strekkje ut armane;
- byggje ut huset;
- foredraget dreg ut
- brukt for å uttrykkje at ein gjev frå seg (råderett over) noko
Døme
- låne ut pengar;
- dele ut arv;
- punge ut;
- leige ut ein bil
- brukt for å uttrykkje at noko blir fullført eller gjort til det er slutt
Døme
- lese ut boka;
- kvile ut etter helga;
- drikke ut glaset;
- fylle ut eit skjema;
- slite ut kleda;
- møtet varte dagen ut;
- halde ut
- brukt som preposisjon:
- bli verande ut året;
- bli heime ut dagen
- brukt for å uttrykkje at noko blir borte eller til inkjes
Døme
- slokne ut;
- døy ut;
- blåse ut lyset;
- vatnet tørka ut
- brukt for å uttrykkje at noko skjer i utstrekt grad
Døme
- tisse seg ut;
- snakke ut om problema sine;
- slite ut kleda;
- dumme seg ut
- brukt for å uttrykkje at noko gjeld det ytre
Døme
- dette tek seg godt ut;
- han seg godt ut
- brukt for å uttrykkje at noko blir teke (bort) frå ei mengd, eit forråd, eit materiale, ei samling eller ein krins
Døme
- plukke ut varer;
- skjere ut figurar i tre;
- velje ut ein kandidat;
- skilje seg ut i klassa;
- bryte ut av eit miljø;
- melde seg ut av laget;
- bli slått ut av turneringa;
- byte ut gardinene
- brukt for å uttrykkje rørsle frå heimen
Døme
- skal vi ta ein tur ut?
- gå ut og leike;
- det tok tid å kome seg ut;
- dra ut for å fiske
- brukt for å uttrykkje rørsle til utestad eller fest;jamfør ute (5)
Døme
- skal de ut i kveld?
- i morgon har eg tenkt meg ut
- brukt for å uttrykkje rørsle til eit avgrensa mål
Døme
- gå ut på balkongen;
- leggje ut på havet;
- liste seg ut på gangen;
- forsvinne ut i skogen;
- svinge ut på vegen
- brukt for å uttrykkje at noko blir kjent for fleire eller for allmenta
Døme
- gi ut ei bok;
- kome ut som homofil;
- gå ut med namnet til offeret;
- ikkje ville ut med noko;
- nå ut med bodskapen;
- leggje ut noko på nettet;
- leggje ut om privatlivet sitt
- brukt for å uttrykkje at ei viss tid har gått sidan noko byrja
Døme
- kom lenger ut i veka;
- det lid ut på dagen;
- sovne tre minutt ut i føredraget;
- det første målet kom allereie to minutt ut i kampen
- brukt for å uttrykkje skifte til ein ny tilstand eller situasjon
Døme
- gå ut i permisjon;
- kaste seg ut i noko nytt
Faste uttrykk
- dag ut og dag innsvært lenge;
støtt - fullt utaldeles, fullstendig
- gå ut
- ikkje vere gyldig lenger;
overskride- fristen går ut i neste veke;
- avtala gjekk ut for ei stund sidan
- dra til utestad
- har du planar om å gå ut på byen i kveld?
- gå ut og inn hosvere stadig gjest hos (nokon)
- kjenne ut og innha svært god kjennskap til
- kome ut av detmiste samanhengen;
miste tråden- midt i talen kom han ut av det
- leggje seg utleggje på seg
- liggje rett utvere utstrekt; utmødd; hjelpelaus (på grunn av sjukdom)
- måtte ut medmåtte betale
- dei måtte ut med ein stor sum for å reparere bilen
- ut avbrukt for å uttrykkje følgje eller resultat
- få mykje ut av lite;
- gjere det beste ut av situasjonen;
- det kjem ikkje noko godt ut av krangling
- ut fråbrukt for å uttrykkje at noko tener som grunnlag for ei tolking, vurdering eller liknande;
med utgangspunkt i- ut frå kva eg veit, kjem ho i kveld;
- handle ut frå si eiga interesse
- ut medbrukt for å uttrykkje at noko skal bli fjerna, erstatta eller teke ut av bruk
- vi må ut med dei gamle maskinene;
- i morgon er det ut med skrotet i bua;
- ut med dykk!
- vite korkje ut eller innikkje sjå nokon utveg