Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
38 treff

Nynorskordboka 38 oppslagsord

atmosfære

substantiv hankjønn

Uttale

atmosfæˋre

Opphav

av gresk atmos ‘damp, røyk’ og sphaira; jamfør sfære

Tyding og bruk

  1. lag av luft eller gass kring ein himmellekam, særleg kring jorda
    Døme
    • meteoren brann opp i atmosfæren
  2. i overført tyding: stemning (2, dåm;
    luft i eit avgrensa område
    Døme
    • forhandlingane gjekk føre seg i ein god atmosfære;
    • atmosfæren i rommet var tung og røykfylt
  3. eining for trykk (som svarer til normaltrykket for lufta ved havflata)
Artikkelside

varmeskjold

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

kledning eller dekke som beskyttar mot varme
Døme
  • varmeskjoldet hindrar at romskipet brenn opp når det kjem inn i atmosfæren
Artikkelside

lufttrykk

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. trykk (3, 1) per flateeining som vekta av atmosfæren lagar på ein stad;
    Døme
    • høgt lufttrykk;
    • lågt lufttrykk;
    • lufttrykk på over 1013 millibar blir kalla høgtrykk
  2. trykk (3, 1) i luft som er pressa saman
    Døme
    • lufttrykket frå eksplosjonen sprengde alle glasrutene i rommet
Artikkelside

vindfelt 1

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

område med vind som kjem av lufttrykket i atmosfæren
Døme
  • lågtrykket skapar eit søraustleg vindfelt over store delar av Sør-Noreg
Artikkelside

kosmisk stråling

Tyding og bruk

samling partiklar frå ein stad utanfor jorda som treffer atmosfæren med svært høg fart;
Sjå: stråling
Artikkelside

stråling

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

energioverføring gjennom elektromagnetiske bølgjer eller partiklar

Faste uttrykk

  • elektromagnetisk stråling
    overføring av energi med elektromagnetiske bølgjer
    • synleg lys er døme på elektromagnetisk stråling
  • infraraud stråling
    elektromagnetisk stråling med bølgjelengd mellom 0,7 mikrometer og ca. 1 millimeter;
    varmestråling
  • ioniserande stråling
    stråling av foton eller partikkelstråling med stor nok energi til å ionisere eit atom eller molekyl
  • kosmisk stråling
    samling partiklar frå ein stad utanfor jorda som treffer atmosfæren med svært høg fart
  • radioaktiv stråling
    stråling frå atomkjerne som kan vere helseskadeleg
    • radioaktiv stråling førte til at området vart ubueleg
Artikkelside

karbonbinding

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

prosess for å langtidslagre karbon (2 etter karbonfangst i eit reservoar eller i biomasse (1) slik at det ikkje når atmosfæren
Døme
  • auka treplanting kan bidra til meir karbonbinding
Artikkelside

stratosfære

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

det midtarste laget i atmosfæren, mellom troposfæren og ionosfæren
Artikkelside

ozonlag

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

lag i den øvre atmosfæren som har ein monaleg konsentrasjon av ozon
Døme
  • ozonlaget tek opp dei farlege ultrafiolette solstrålane
Artikkelside

fade, feide 2

fada, feida

verb

Uttale

feide

Opphav

frå engelsk ‘falme, visne bort’

Tyding og bruk

  1. bli eller få til å bli gradvis svakare og så heilt vekke;
    Døme
    • lyset fada sakte bort;
    • radioverten fadar musikken
  2. om lyd frå fjerntliggjande radiostasjon: endre styrke og bli forvrengd på grunn av uro i den øvre atmosfæren der radiobølgjene blir reflekterte

Faste uttrykk

  • fade inn
    bli eller få til å bli sterkare
    • musikken fadar inn
  • fade ut
    1. gradvis dempe eller bli dempa
      • fade ut ein låt mens ein tek til å prate
    2. miste interessa eller merksemda
      • studentane fada ut midt i førelesinga
    3. forsvinne;
      døy ut
      • venskapen er i ferd med å fade ut
Artikkelside